မိူင်းဢိၼ်ႇႊတူဝ်ႊၼီးႊသီးႊယႃႊ ပဵၼ်မိူင်းၵိၼ်းသီႇဢူး ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင်လီႁႅင်းလႄႈ ထုၵ်ႇႁူႉၸၵ်းၵၼ်ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉဝႃႈပဵၼ် “ၵိၼ်းသီႇဢူးယႃႈပွႆး” မႃးၵူႊပီႊၵူႊလႅၼ်ႈ။ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇႊတူဝ်ႊၼီးႊသီးႊယႃႊၼႆႉ မီးလိၼ်ၽၼ်းလီ ၸိူဝ်ႉဝႃႈလိၼ်ၽႃႈလႅင်းလႄႈ ဢากาศမိူင်းၼမ်ႉၾူၼ် ၸိုဝ်ႈဝႃႈတြေႇပိၵ်းခိၼ်ႉ ၸင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈယႃႈပွႆးတၢင်းႁၵ်ႉလႄႈ တၢင်းႁၢင်ႈလီၸိူဝ်းၼႆႉ မွၵ်ႇမီးမႃးၵွၼ်းဝၼ်းဝၼ်း။ ယႃႈပွႆးၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈပေႃးဢဝ်ၵႂႃႇၸႂ်ႉၼႂ်းၵၢၼ်ၵိၼ်ၶဝ်ႈၵိၼ်ၼမ်ႉၵူၺ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၽွၼ်းလီတႃႇႁူဝ်ၸႂ်လႄႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းယႃႈၵႄႈလုၵ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈၼႆႉ ယႃႈပွႆးမိူင်းဢိၼ်ႇႊတူဝ်ႊၼီးႊသီးႊယႃႊၼႆႉ မီးပႃးမႃးၵူႊၸူဝ်ႈၵူႊဝၼ်း။ တႄႇဢဝ်လွင်ႈၵႄႈယႃႈၵဝ်ႇလႄႈ လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉယႃႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းတႄႉႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းႁူမ်ႇႁေႇယူႇၵူႊၶေႃႈၶွင်ႈ။

**ၽႃးလႃႇ (Pala) လႄႈ ၽွၼ်းၽႃးလႃႇ (Bunga Pala): ယႃႈၸွႆႈၶႆႈလူမ်ႉသုၵ်ႉတေႃႇ**

ၽႃးလႃႇ (Myristica fragrans) လႄႈ ၽွၼ်းၽႃးလႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၶူဝ်းၽႃးလႃႇၽၢႆႇၼွၵ်ႈ ဢၼ်ၼမ်ႉမူၼ်းလိၼ်၊ မၼ်းတႄႉမီးပႃးမႃးၸမ်ႉၸမ်ႉၼႂ်းမိူင်းမူဝ်းလူၵ်ႉသ် မိူင်းဢိၼ်ႇႊတူဝ်ႊၼီးႊသီးႊယႃႊ။ ယႃႈပွႆးသွင်ၶိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းတႄႉမီးႁႅင်းႁူဝ်ၸႂ်တၢင်းႁၵ်ႉလႄႈ ၽွၼ်းလီတႃႇႁူဝ်ၸႂ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။

* **ယႃႈၸွႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵိၼ်ၼမ်ႉမၼ်းလီ:** ၽႃးလႃႇလႄႈ ၽွၼ်းၽႃးလႃႇၼႆႉ မၼ်းတႄႉၸိုဝ်ႈသဵင်လီႁႅင်းဝႃႈပဵၼ်ယႃႈၸွႆႈၶႆႈလူမ်ႉလူင်းလႄႈ ၸွႆႈၵႄႈပၼ်လွင်ႈၵိၼ်ဢမ်ႇမၼ်း၊ လွင်ႈသိူဝ်ႈႁူဝ်ပွၵ်ႇလႄႈ လွင်ႈၵႂႃႇၶၼ်။ မၼ်းၸွႆႈၶႆႈလူမ်ႉသုၵ်ႉတေႃႇၶူဝ်းၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈၵိၼ်ၼမ်ႉမၼ်းလီ။
* **ၸွႆႈပၼ်ႁူဝ်ၼွၼ်းႁႅင်းလီ:** ၽႃးလႃႇၼွၵ်းဢၼ်ဢဝ်လူမ်းၼမ်ႉၼုမ်ႇပူၼ်ႉၶိူဝ်းၼႆႉ တႄႉပဵၼ်ယႃႈၵႄႈၵဝ်ႇတႃႇၵူၼ်းဢမ်ႇၼွၼ်းလပ်း။ မၼ်းတႄႉမီးၽွၼ်းလီတႃႇၸွႆႈႁႂ်ႈႁူဝ်ၸႂ်မႆႈႁႅင်းလႄႈ ၸွႆႈႁႂ်ႈၼွၼ်းလပ်းႁႅင်းလီ။
* **ယႃႈတြူတ်ႇယႃႈႁႅင်း:** ၼႂ်းၽႃးလႃႇလႄႈ ၽွၼ်းၽႃးလႃႇၼႆႉ မီးၽွၼ်းလီတႃႇၵႄႈယႃႈႁႅင်း၊ ၸိူဝ်ႉဝႃႈမၢႆးတိူဝ်ႉသတိၼ်ႇလႄႈ ဢီးလီမေႇသသိၼ်ႇ၊ ၸွႆႈပၼ်လွင်ႈတြူတ်ႇယႃႈႁႅင်းလႄႈ ၸွႆႈႁႂ်ႈတူဝ်ပွင်ႈတူဝ်သိူဝ်ႈ။
* **ၽွၼ်းလီတႃႇႁူဝ်ၸႂ်ႁူဝ်ပႅတ်ႇ:** ၼႂ်းယႃႈၵႄႈလုၵ်ႈမိူင်းဢိၼ်ႇႊတူဝ်ႊၼီးႊသီးႊယႃႊၼႆႉ မၼ်းတႄႉၸႂ်ႉၽႃးလႃႇတႃႇၸွႆႈႁႂ်ႈႁူဝ်ပႅတ်ႇၼႆႉမီးၽွၼ်းလီ။ မၼ်းတႄႉမီးၽွၼ်းလီတႃႇၸွႆႈႁႄႉၵင်ႈႁူဝ်ပႅတ်ႇလႄႈ ၸွႆႈႁႂ်ႈလွင်ႈၵႂႃႇၶၼ်မၼ်းလီ။

**ၶႄႈ (Cengkeh): ယႃႈၵႄႈၵၢင်ၸႂ်လႄႈ ယႃႈႁႅင်းၶိူဝ်းတၢင်းလီ**

ၶႄႈ (Syzygium aromaticum) ဢၼ်ပဵၼ်ၽွၼ်းပွႆးလူၵ်ႉသ်ၼႆႉ ပဵၼ်ယႃႈပွႆးဢၼ်မီးႁႅင်းလႄႈ မီးၽွၼ်းလီတႃႇၵူၼ်းႁႅင်းလီ။ ၶႄႈၼႆႉမီးႁႅင်းႁူဝ်ၸႂ်တၢင်းႁၵ်ႉလႄႈ မီးၽွၼ်းလီတႃႇႁူဝ်ၸႂ် ၸိူဝ်ႉဝႃႈဢူဝ်းၵျူဝ်ႇၼူဝ်ႇ ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီတႃႇယႃႈၵႄႈၵၢင်ၸႂ်ႁႅင်းလီ။

* **ယႃႈၵႄႈၵၢင်ၸႂ်:** ဢူဝ်းၵျူဝ်ႇၼူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ယႃႈၵႄႈၵၢင်ၸႂ်လႄႈ ယႃႈႁႄႉၵင်ႈၶူဝ်းဢၼ်မီးႁႅင်းလီ။ ၼမ်ႉမၼ်းၶႄႈၼႆႉ တႄႉပဵၼ်ယႃႈၵႄႈၵၢင်ၸႂ်လႄႈ ယႃႈႁႄႉၵင်ႈၶူဝ်းဢၼ်မီးႁႅင်းလီ။
* **ယႃႈႁႅင်းၶိူဝ်းတၢင်းလီ:** ၶႄႈၼႆႉမီးႁႅင်းၶိူဝ်းတၢင်းလီၼမ်ႉၼၵ်းႁႅင်းလီ၊ ၸွႆႈၵႄႈၵမ်ႈဝၼ်းမၢႆးႁူဝ်ၸႂ်လႄႈ ၸွႆႈႁႄႉၵင်ႈယႃႈႁႅင်းၶူဝ်းတၢင်းလီ။
* **ၽွၼ်းလီတႃႇႁႄႉၵင်ႈၶူဝ်းၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်:** ၶႄႈၼႆႉမီးၽွၼ်းလီတႃႇႁႄႉၵင်ႈၶူဝ်းၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်လႄႈ ၸွႆႈႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်းၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်။
* **ၽွၼ်းလီတႃႇၵိၼ်ၼမ်ႉမၼ်းလီ:** ၶႄႈၼႆႉၸွႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵိၼ်ၼမ်ႉမၼ်းလီ၊ ၸွႆႈၶႆႈလူမ်ႉသုၵ်ႉတေႃႇၶူဝ်းၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်လႄႈ ၸွႆႈႁႄႉၵင်ႈလွင်ႈႁိုင်ၸႂ်။

**ၶႆႈမႆႈ (Kayu Manis): ယႃႈၵႄႈႁူဝ်ၸႂ်တၢင်းႁၵ်ႉလႄႈ ယႃႈတႃႇႁူဝ်ၸႂ်ႁႅင်းလီ**

ၶႆႈမႆႈမိူင်းဢိၼ်ႇႊတူဝ်ႊၼီးႊသီးႊယႃႊ (Cinnamomum burmannii) ဢၼ်ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းၵၼ်ဝႃႈပဵၼ်ၶႆႈမႆႈၵူဝ်းရိၼ်ႉၸေႇၼႆႉ မီးၵၢၼ်ပၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇႁူဝ်ၸႂ်လႄႈ ၽွၼ်းလီတႃႇႁူဝ်ၸႂ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။

* **ယႃႈတႃႇႁူဝ်ၸႂ်တၢင်းႁၵ်ႉ:** ၶႆႈမႆႈၼႆႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်လီႁႅင်းဝႃႈပဵၼ်ယႃႈတႃႇႁူဝ်ၸႂ်တၢင်းႁၵ်ႉ၊ ၸွႆႈႁႂ်ႈႁူဝ်ၸႂ်တၢင်းႁၵ်ႉၼႆႉမီးၽွၼ်းလီ။ မၼ်းၸွႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈႁူဝ်ၸႂ်တၢင်းႁၵ်ႉၼႆႉမီးၽွၼ်းလီလႄႈ ၸွႆႈႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်တႆးပ်ထူဝ်ႇ 2 လႄႈ ၵူၼ်းဢၼ်မီးၶွၼ်းၶႅင်ႈတႃႇတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ။
* **ယႃႈတြူတ်ႇယႃႈႁႅင်းလႄႈ ယႃႈႁႅင်းၶိူဝ်းတၢင်းလီ:** ၶႆႈမႆႈၼႆႉ မီးၽွၼ်းလီတႃႇတြူတ်ႇယႃႈႁႅင်းလႄႈ ယႃႈႁႅင်းၶိူဝ်းတၢင်းလီ၊ ၸွႆႈႁႂ်ႈႁူဝ်ၸႂ်ႁႅင်းလီလႄႈ ၸွႆႈႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ယႃႈႁႅင်းၶိူဝ်းတၢင်းလီ။
* **ၽွၼ်းလီတႃႇႁူဝ်ၸႂ်:** ၵူၼ်းဢၼ်ၵိၼ်ၶႆႈမႆႈၵူႊဝၼ်းဝၼ်းၼႆႉ ၸွႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈႁူဝ်ၸႂ်ႁႅင်းလီ၊ ၸွႆႈႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ် (LDL) လႄႈ တြၢႆးၵလိတ်ႉသၢႆးထီႇလိတ်ႉသ်။
* **ၽွၼ်းလီတႃႇႁႄႉၵင်ႈၶူဝ်းၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်:** ၼမ်ႉမၼ်းၶႆႈမႆႈၼႆႉ မီးၽွၼ်းလီတႃႇႁႄႉၵင်ႈၶူဝ်းၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်လႄႈ ၸွႆႈႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်းၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်လႄႈ ၸွႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၽွၼ်းလီတႃႇၼႂ်းပၢၵ်ႇ။

**ၽွၼ်းလီၵဝ်ႇၵၼ်ၶွင်ယႃႈပွႆးမိူင်းဢိၼ်ႇႊတူဝ်ႊၼီးႊသီးႊယႃႊ**

လွင်ႈႁူႉၸၵ်းၵဝ်ႇၵၼ်ၶွင်ယႃႈပွႆးမိူင်းဢိၼ်ႇႊတူဝ်ႊၼီးႊသီးႊယႃႊၼႆႉ လႆႈႁူႉၸၵ်းၵၼ်မႃးၵူႊၸူဝ်ႈၵူႊဝၼ်း၊ လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉယႃႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းတႄႉႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းႁူမ်ႇႁေႇယူႇၵူႊၶေႃႈၶွင်ႈ။ ယႃႈပွႆးၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈပေႃးဢဝ်ၵႂႃႇၸႂ်ႉၼႂ်းၵၢၼ်ၵိၼ်ၶဝ်ႈၵိၼ်ၼမ်ႉၵူၺ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းတႄႉပဵၼ်ယႃႈဢၼ်မီးႁႅင်းလီတႃႇယႃႈၵႄႈလုၵ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈ၊ ၸွႆႈပၼ်လွင်ႈႁႅင်းလီလႄႈ ၸွႆႈပၼ်လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းယႃႈၵႄႈလုၵ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈ။ ဢဝ်ယႃႈပွႆးၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႂႃႇၸႂ်ႉၼႂ်းၵၢၼ်ၵိၼ်ၶဝ်ႈၵိၼ်ၼမ်ႉၵူႊဝၼ်းဝၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈပၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇႁူဝ်ၸႂ်လႄႈ ႁူဝ်ပႅတ်ႇ။

တႃႇတေၶူၼ်ႉၶႂႃႉႁႃၽွၼ်းလီတၢင်းႁၵ်ႉလႄႈ ၽွၼ်းလီၶွင်ယႃႈပွႆးမိူင်းဢိၼ်ႇႊတူဝ်ႊၼီးႊသီးႊယႃႊၼႆႉ၊ ၸွႆႈတူၺ်းၼႂ်း inaspices.com.