Upload images to this post to show gallery.
Krogit gant ur veaj a-dreuz an amzer hag ar blaz, betek kalon enezeg Indonezia, ul lec’h ma vez kontet istorioù aour ha spisoù gant pep tennad eus an avel. Abaoe miliadoù a vloazioù, an douaroù frouezhus-mañ o deus roet deomp teñzorioù a-bouez: ar noazh-muskat vras, ar bleur noazh-muskat disheñvel, ar kegili c’hwezhus, hag ar c’hanell dous. Ar spisoù-se, muioc’h evit bezañ didro-kegin hepken, a zo gwir destennoù eus ur glad sevenadurel pinvidik, gant perzhioù yec’hed, ha levezon vras war an armerzh hag an istor er bed a-bezh. Deuit ganeomp da ergerzhet don an istorioù kuzhet enno, o orinoù, o implijoù, hag o levezon padus.
An istor hent ar spisoù (sejarah jalur rempah) a zo unan eus an istorioù gwall vras o deus kemmet dremm ar bed. Hent-kenwerzh kozh a liamme Reter ha Kornôg, ha gantañ e veze treuzdouget marc’hadourezhioù prizius, en o zouez ar spisoù. Indonezia, gant hec’h enezegoù niverus, a oa e kalon an hent-se, o vezañ mammenn pennañ d’ar noazh-muskat ha d’ar kegili. Ar galvadenn evit ar spisoù-se a vroudas ergerzherien ha trevadennerien da vont pelloc’h, o tiskuliañ douaroù dianav hag o tagañ impalaeriezhoù. Ar Vandalourien, ar Bortugaliz, an Izelvroiz, hag ar Saozon o deus stourmet evit mestroniezh ar c’henwerzh spisoù, o vezañ gouest da sevel o galloud war koust pobloù an enezeg.
Ar spisoù, ha muioc’h evit bezañ ur marc’hadourezh, a oa un arouez a c’halloud hag a vadoù. Bez’ e oant implijet evel moneiz, evel prof, hag evel un elfenn a-bouez e ritoù relijiel. An istor ar spisoù en Indonezia (sejarah rempah rempah di indonesia) a zo eta hini an trevadennouriezh, an eskemmoù sevenadurel, hag ar stourm evit dizalc’hiezh ekonomikel. Enez Maluku, anvet ivez “Inizi ar Spisoù”, a oa gwir galon ar c’henwerzh-se. Ar glad ar spisoù (pusaka rempah) a chom bev c’hoazh en Indonezia, ha pa vefe en he c’heginerezh, en he medisinerezh hengounel, pe en hec’h ekonomiezh. Ne oa ket nemet ur c’henwerzh, e oa un istor a reizhded hag a ziankoue.
Maluku, anvet ivez “Inizi ar Spisoù”, a oa ar c’hav d’ar noazh-muskat ha d’ar kegili. Enezenn Banda, e Maluku, a oa an unpl lec’h ma kreske ar wezenn noazh-muskat (Myristica fragrans) e-doug kantvedoù. Ar c’hegili, diouzh e du, a oa anavezet eus an Inizi Molukez, dreist-holl eus Ternate ha Tidore. Ar spisoù-se, uniek d’ar rannvro-se, a zo deuet da vezañ teñzorioù prizius evit ar bed a-bezh, o vountañ ar c’henwerzh hag an ergerzhadennoù-mor.
Ar noazh-muskat hag ar bleur noazh-muskat a zo daou spes distag, daoust ma teuont eus an hevelep frouezh. Ar wezenn noazh-muskat (Myristica fragrans) a gresk dreist-holl en Indonezia. Ar frouezh-se a zo un noazh-muskat (isa nutmeg), hag en diabarzh e kaver ur greunenn du, hag a zo ar spes noazh-muskat. Tro-dro d’ar greunenn-se, ez eus ur gwiskad ruz skañv, par d’ur roued, hag a zo ar bleur noazh-muskat.
Ar spes noazh-muskat (múskat krydd) a zo anavezet evit e vlaz dous, a greun hag e c’hwezh tomm. Implijet eo e meur a geginerezh, eus ar c’heginerezh aziatek betek an hini europat. En Europa, e vez implijet da c’hwezhañ kig, legumaj, soubennoù, ha meuzioù dous. E Indonezia, e vez implijet evit meuzioù kig, hag ivez evit evajoù hengounel. Studiadennoù modern o deus diskouezet e c’hell ar noazh-muskat bezañ un antioxidant, hag e c’hell enebiñ ouzh an dergouerezh. Ar c’hefret kimiek anavezet evel myristicin, a gaver er noazh-muskat, a zo e-kerzh studiadennoù evit e berzhioù medisinel.
Ar bleur noazh-muskat, daoust ma’z eo tost d’ar noazh-muskat, en deus ur blaz ha c’hwezh disheñvel, finioc’h ha c’hwezhusoc’h. E vez priziet kalz evit e galite (bleur noazh-muskat a galite uhel pe Mace HPS). E vez implijet dreist-holl evit meuzioù dous, saoson, hag ivez e meuzioù kig. Ur spes a-bouez eo e meur a geginerezh er bed, evel er c’heginerezh indian, ma vez implijet e karioù, pe er c’heginerezh meksikan evit meuzioù kig. Evezhiet eo ivez e bersoù medisinel e medisinerezh hengounel, dreist-holl evel un elfenn a-enep an dergouerezh hag an droug-treizhañ.
Ar kegili hag ar c’hanell a zo daou spes all eus Indonezia a zo bet a-bouez en istor ha levezonet keginerezh ar bed a-bezh. O blaz dibar hag o ferzhioù yec’hed o deus lakaet anezho e-touez ar spisoù gwellaf.
Ar kegili (Syzygium aromaticum) a zo boudoù sec’h ar wezenn kegili, a gresk dreist-holl e Maluku, Indonezia. O blaz tomm, kreñv ha dous a laka anezho da vezañ un elfenn a-bouez e keginerezhioù Aziat, Afrikan hag Europa. E vezont implijet da c’hwezhañ meuzioù kig, soubennoù, meuzioù dous, hag evajoù evel ar winizh ha teoù. E medisinerezh hengounel, e vez implijet ar kegili evit o ferzhioù analgezhek hag antiseptic. An eoul kegili, da skouer, a vez implijet da sioulaat an droug-dent. Ar c’hegili a zo ivez spisoù e (spices in) meur a geginerezh, eus an indian da hini Breizh, evit o c’hwezh. Ur spes a-bouez eo.
Ar c’hanell (Cinnamomum burmannii pe Cinnamomum cassia) a zo un ur spes (aspices) anavezet evit e gwezenn gennereg ha c’hwezhus. Indonezia a zo unan eus ar broioù bras produour a ganell, hag a vez anvet “kayu manis” el lec’h-se. Ar c’hanell indonezian en deus ur blaz kreñv ha dous, gant un neuz pikañ. E vez implijet e meur a geginerezh er bed evit meuzioù dous, evajoù (evel ar c’hafeti ha teoù), ha meuzioù kig. Gwelout a reer anezhañ ivez e meuzioù evel ar lokum (Turkish delight) evit e c’hwezh dibar. E-touez e berzhioù yec’hed, e vez anavezet ar c’hanell evit e c’halloud da reizhañ ar sukr er gwad ha da vezañ un antioxidant. Kement-se a ra anezhañ un spes a-bouez e medisinerezh hengounel hag en hini modern.
Hiziv an deiz, ar spisoù indonezian a chom un elfenn vras eus an ekonomiezh hag ar sevenadur er vro hag er bed. Glad ar spisoù (glad ar spisoù) a vez dalc’het en bev gant ar gounezerien, ar geginerien, hag an holl re a briz ar blaz hag an istor. Ar spisoù-se a zo ivez e-kerzh studiadennoù skiantel evit o berzhioù yec’hed, o reiñ deomp un diazez kreñv evit o implij e medisinerezh modern. An douaroù ma vezont gounezet, evel re Kepulauan Siau, a chom pouezus evit o dalc’h, hag evit ar pobloù a vev anezho.
Adal ar c’hoazh en Henamzer, pa vefe ar Faraoned egiptek, an impalaerien roman, pe rouaned Europa, an holl o deus klasket gounit war ar spisoù-se. Int-i a oa ar gwir “aour” a vroudas an ergerzhadennoù-mor hag an trevadennerien. Hiziv an deiz, daoust ma n’eus ket ken a vatamantoù kenwerzh kriz, ar spisoù-se a zalc’h da vezañ prizius evit o blaz, o yec’hed, hag o c’hevraou sevenadurel. An holl spisoù a c’hell bezañ kavet, eus ar re bennañ betek ar re a vez implijet evit meuzioù dibar. Pe vefe evit keginerezh, medisinerezh, pe zourlivadur, ar spisoù indonezian a ginnig ur bed a vlaz ha c’hwezh da zizoleiñ.
Evit bezañ sur da gaout ar spisoù indonezian gwirion hag a galite uhel, kaset war-eeun eus o mammenn, e c’hallomp kinnig deoc’h inaspices.com. Eno e kavoc’h ur c’henstroll dibar a spisoù, evel ar noazh-muskat, bleur noazh-muskat, kegili ha kanell, gounezet gant labourerien-douar a-vicher. Dihun an blaz hag ar c’hwezhioù pinvidik eus Indonezia en ho keginerezh. Kemerit perzh e glad ar spisoù hag er bed dibar-se.