Upload images to this post to show gallery.
Kevrinoù a Veurded a Vuzuliañ hag a Gleñved eo ar spisoù indonezian, ha dreist-holl ar Pala (kregenn-gravez), ar Bunga Pala (mace), ar Cengkeh (jenofl), hag ar Kayu Manis (kanell). Etre ar c’hoadeier gleb hag an aodoù trovanel, ez eus bet ganet frouezh, gwrizioù, ha rusk a zo deuet da vezañ un tamm eus istor ar bed. Eus an inizi Maluku betek keginerezh an holl vroioù, o istor a zo unan a droioù-kaer, a varc’hadoù, hag a ziskleriadennoù skiantel. Deomp da ziskoachañ an istorioù kuzh a guzh a-dreñv ar parfuemoù hud-se.
An Indonezia a zo ur vro he deus roet kalz d’ar bed, ha war-dro ar spisoù eo e c’haller gwelet splannañ he fouez. Ar vro-mañ a zo bet, ha zo c’hoazh, kavell lod eus ar spisoù prizietañ er bed. Evit kompren pouez ar spisoù-se, eo ret sellet ouzh an Istor Hent ar Spisoù. Evit miliadoù a vloazioù, an Hent-se en deus liammet ar Reter hag ar C’hornôg, o tegas produioù na vezed ket kavet e lec’h all, ideologiezhoù, ha sevenadurioù. An inizi indonezian, dreist-holl an inizi Maluku, a oa anvet “an Inizi Spisoù” abalamour d’o zresadennoù pinvidik a gregenn-gravez ha jenofl.
An Istor ar Spisoù en Indonezia a zo unan a varc’hadoù aour hag a varbarded. Dre ma oa ken priziet ar spisoù, e voe gounezet un monopol evit o varc’hadañ. An dud a veaje a-bell-bras evit kavout ar teñzorioù-se, hag ar gwerzh-se a oa ken talvoudus hag an aour. An istor-se en deus stummet kalz ekonomiezhioù ha politikerezhioù, o vezañ unan eus an abegoù pennañ evit ar veajoù bras hag an dizoloadennoù douaroniel. Ha c’hoazh hiziv, gladerezh ar spisoù, pe pusaka rempah, a chom bev e kalon ar vro hag en he sevenadur.
An Inizi Maluku, kavell ar spisoù. (An inizi Siao a vez gwelet en Impalaeriezh Indonezian)
E Kalon Inizi Maluku, emañ ar gwez Myristica fragrans, a ro daou spis disheñvel met liammet: ar genn-gravez (pala) hag ar mace (bunga pala).
Ar Pala, pe kregenn-gravez, a zo frouezh ar wezenn Myristica fragrans. Ar frouezh-se a zo e stumm un abrikezenn a vez rannet pa vez azv, o tiskuilh ur gregenn du lufrus ha, dindani, ur greunenn ruz-orañjez. Ar greunenn du-se eo ar genn-gravez, unan eus ar spisoù pinvidikañ er bed. He blaz a zo dous, tommañ, ha un tamm kranek, hag implijet e vez evit gwellaat kement kig, pesked, legumaj, hag ivez gwastilli, soubennoù, ha dienn.
E-touez an elfennoù kimiek a ro he blaz dibar d’ar genn-gravez, emañ ar Myristicin. Ar c’hompoñsad organek-mañ a zo un elfenn bouezus eus ar genn-gravez hag ar mace, hag a zo bet studiet evit e efedoù medisinel ha neurologel. Ret eo gouzout e c’hall bezañ gwall-greñv e dozoù bras. Ar genn-gravez a zo priziet ivez evit he ferzhioù antidiazez hag antibakterian, ha bet implijet eo e medisinerezh hengounel evit gwellaat ar sistem koazhañ hag evit sikour an dud da gousket.
E yezhoù all e kaver anvioù heñvel evit ar genn-gravez, evel múskat krydd e svedeg pe daneg, o tiskouez penaos eo en em strewet ar gwerzh-se dre ar bed. An heveleberzh en anvioù a ziskouez he roll e keginerezhioù disheñvel. Bezet e vez ar genn-gravez e stumm greunenn pe e stumm poultr, hag e vez implijet evit pinvidikaat blaz meuzioù dous ha sal, eus ar gwastilli Nedeleg d’ar soubenn patatez.
Greunenn Gregenn-Gravez (Pala) prest da vezañ implijet.
Ar Bunga Pala, anavezet evel mace er bed, a zo ur greunenn ruz-orañjez he fiñvadur ispisial, a guzh ar genn-gravez. Ur wech sec’het, e vez dispartiet diouzh ar genn-gravez, ha pa vez sec’het e teu da vezañ ur greunenn ruz-melen skañv. An aroma eus ar mace a zo dousoc’h, finoc’h, ha nebeutoc’h blaziek eget hini ar genn-gravez, gant notoù a vez kavet e keginerezh an Norzh hag an Indez. Gant he blaz disheñvel, e vez implijet e meuzioù resis, evel an dienn soubenn, ar rezoù, ha meuzioù pesked, e lec’h ma vez klasket un aroma dous ha fin.
Evit ar mace, an digoradur “mace HPS” (Hand Picked Select) a ziskouez ur c’halite uhel-tre. HPS a dalvez e vez dilennet ar mace dorn-ha-dorn, o vezañ dibabet ar re gaerañ hag ar re wellañ. Ar c’halite uhel-se a zo bouezus evit ar re a glask an drezadennoù gwellañ er marc’had. An darn vrasañ eus ar mace a vez gwerzhet e stumm greunenn, o vezañ muioc’h a-bouez evit meuzioù a zo klasket un blaz finoc’h ha dibar. Ar mace a zo un tamm eus ar gladerezh spis a zo roet deomp gant douaroù pinvidik Indonezia, o chom ur vadoù priziet e marc’had ar spices in ar bed a-bezh.
Mace (Bunga Pala) a zo dispartiet diouzh ar greunenn-gravez.
Ar Cengkeh, pe jenofl, a zo ur spis all a vez ganet en Indonezia, dreist-holl en inizi Maluku. Ar jenofl a zo tourigoù sec’h ar wezenn Syzygium aromaticum. Anvet eo “tourigoù” abalamour d’o stumm ispisial a ziskouez ur penn ront hag ur gorzenn hir. O blaz a zo kreñv, tommañ, ha un tamm c’hwerv, gant un aroma a zo anat ha plijus.
E-pad miliadoù a vloazioù, ar Cengkeh a zo bet unan eus ar spisoù pouezusañ er bed, o vezañ priziet evit e berzhioù medisinel ha keginerezh. E medisinerezh hengounel, e vez implijet evit gwellaat ar boan dent, evit an distanoù, hag ivez evel un antiseptik naturel. E-keñver keginerezh, e vez kavet ar Cengkeh e meuzioù sal ha dous, eus ar c’hig rostet hag ar marinadennoù d’ar gwastilli, d’an avaloù-douar tomm, ha d’ar banneoù tommañ evel ar winizh tomm.
En Indonezia, ar Cengkeh a zo brudet evit e implij e sigaretennoù hengounel, ar “kretek”, a zo ur rann pouezus eus ar sevenadur lec’hel. An eugenol, an elfenn kimiek pennañ er Cengkeh, a ro dezhañ e berzhioù aroma ha medisinel. E veajiñ eus an Inizi Spisoù betek keginerezh hag apotikoù ar bed a ziskouez e pouez istorel hag e zalc’h da vezañ un elfenn dalvoudus e-touez an aspices (liesseurted a spisoù) a vez kavet er marc’had etrebroadel.
Tourigoù Jenofl (Cengkeh) sec’het. (Produ eus inaspices.com)
Ar Kayu Manis, pe kanell, a zo unan eus ar spisoù koshañ hag anavezetañ er bed. Gant he blaz dous, tommañ, ha un tamm pikant, e vez priziet ar c’hanell evit e implij e keginerezh hag e berzhioù medisinel. Daou seurt kanell a zo pennañ: ar Cinnamomum verum (Ceylon kanell) hag ar Cinnamomum cassia (Cassia kanell), a vez kavet dreist-holl en Azia, en Indonezia en o zouez.
Ar Cinnamomum burmannii, pe kanell indonezian, a zo unan eus ar seurtadoù pennañ a vez gounezet en Indonezia. He blaz a zo kreñvoc’h ha pikantoc’h eget hini ar Ceylon kanell, hag implijet e vez kalz e keginerezh Indonezia hag en un toullad mat a vouedoù war ar bed. Ar c’hanell a vez implijet evit fardañ gwastilli, bara-spi, dienn, hag ivez e meuzioù sal, evel ar c’hig-yar pe ar voued-sev. He aroma hud a ro un notenn dibar da bep tra.
E-keñver ar yec’hed, ar c’hanell a zo anavezet evit he ferzhioù antidiazez hag anti-liderezh. E medisinerezh hengounel, e vez implijet evit gwellaat ar sistem koazhañ, evit reoliek an sukr er gwad, hag ivez evit e berzhioù oksiderezh. Ar c’hanell a chom ur spis “roueel”, o vezañ un elfenn vezañ en un toullad mat a geginerezhioù ha reizhadennoù yec’hed, o c’hejañ an amzer dremenet hag an amzer-vremañ en un doare kenedus.
Kregenn Kayu Manis (kanell) sec’het ha poultr kanell.
Digant ar Pala, ar Bunga Pala, ar Cengkeh, hag ar Kayu Manis, an spices in various forms, o deus treuzet bevennoù ha deuet da vezañ elfennoù bras e keginerezhioù ar bed. E keginerezh Turkia, da skouer, e vez implijet spisoù evit fardañ ar lokum, pe dousennerezh Turkia, a zo ur c’henderc’had dous a vez douget gant blaz ar rozañ, al limon, pe an dousennerezhioù all, ha spisoù a c’hall bezañ implijet evit gwellaat anezhañ.
E broioù ar Reter-Kreiz hag en Indez, e vez implijet kalz ar spisoù-se e karri, biryani, ha meuzioù riz all. E broioù Europa hag Amerika, e vezont kavet e gwastilli, dienn, koñfiserezh, hag ivez e meuzioù kig, evel ar c’hig-yar, ar c’hig-saout, hag ar c’hig-moc’h. O blaz dibar a zo ar pezh a ro un notenn dibar da bep meuz, o reiñ un tamm eus an Istor Hent ar Spisoù da bep bouchad. An dibab a aspices a vez graet gant ar genaozerien a c’hall cheñch penn da benn un meuz, o reiñ dezhañ e identelezh dibar.
Ouzhpenn o blaz dispar, an Pala, ar Bunga Pala, ar Cengkeh, hag ar Kayu Manis a zo brudet evit o ferzhioù yec’hed. E medisinerezh hengounel eo bet implijet ar spisoù-se e-pad kantvedoù. Ar genn-gravez, da skouer, a zo un diazezadur naturel evit ar sistem koazhañ hag evit sikour an dud da gousket, tra ma c’hall ar c’hanell gwellaat ar sukr er gwad hag envel perzhioù anti-liderezh.
Ar Cengkeh a zo anavezet evit e berzhioù antiseptik hag e c’halloud evit disdentiñ, hag ar mace a zo pinvidik e oksiderennoù. An holl spisoù-se a zo ivez ul lodenn eus reoladoù yec’hed ar seurt “natural” pe “holistic”. O implij evel ul lodenn eus un doare-bevañ yac’h a zo bet anavezet abaoe an Henamzer, hag an dud a zo krog da adkavout o fouez er medisinerezh vodern.
Hiziv an deiz, an Indonezia a chom ur bro-genver pouezus evit ar spisoù. An douaroù frouezhus ha an amzer a c’hell sevel a-raok an douaroù-se a ro tro da gounezet spisoù a zo eus ur c’halite dispar. Er marc’had etrebroadel, ez eus ur galv bras evit isa nutmeg ha spisoù indonezian gwirion all. An dud a glask produioù a zo deuet eus mammennoù dilenn hag a zo bet gounezet en un doare padus. An pusaka rempah, gladerezh ar spisoù, a zalc’h da vezañ un dalvoudegezh vras, o vezañ un tamm eus identelezh ha pinvidigezh ar vro.
An troioù-kaer eus ar spisoù-se, eus an Inizi Maluku betek keginerezh an holl vroioù, a ziskouez o dalvoudegezh dibar. E-pad an Istor Hent ar Spisoù, e voe o roll unan a genverzh hag a sevenadur. Hiziv an deiz, e chomont un tamm eus un hent istorel a liamm an amzer dremenet hag an amzer-vremañ, hag an dud a zalc’h da vezañ entanet gant o blaz hag o ferzhioù. O digoradur a-dreuz ar bed a zalc’h da greskiñ, hag ar re a gar ar spisoù a glask muioc’h-mui ar c’halite hag an orin.
Kavout spisoù indonezian gwirion ha a galite uhel a c’hall bezañ un dae, met n’eo ket hep diskoulm. Evit gwellañ ho keginerezh hag ho yec’hed gant an teñzorioù-se, ez eo pouezus dibab produioù a zo garet ha bet enporzhet gant preder. Ma fell deoc’h dizoleiñ pe adkavout blaz ha gladerezh spisoù gwirion Indonezia, e fell deoc’h gwelet an dibab dispar a ginnig inaspices.com. Eno e kavoc’h Pala, Bunga Pala, Cengkeh, ha Kayu Manis a galite uhel, a zegaso an gwellañ eus Gladerezh ar Spisoù Indonesian d’ho kegin. Darempredit inaspices.com hiziv ha krogit gant ho veaj spis!