Upload images to this post to show gallery.
Addunyaan keenya bareedina adda addaa of keessaa qabdi, garuu xinnoo isaa tu seenaa fi aadaa akkasitti hawwataadhaan kan hidhame qorichoota Indoneeshiyaa fakkaata. Bara durii irraa kaasee hanga har’aatti, Indoneeshiyaan biyya qorichoota miʼaawotaa fi faayidaa hedduu qabanitti beekamti. Biyyi kun, keessattuu odola Malaakuu jedhamtuun, “Odola Qorichootaa” jettee waamamuun beekamti. Qorichoonni akka Palaa, Bunga Palaa, Cengkeh, fi Kayu Maniis daldala addunyaa jijjiiraniiru, mootummoota gufachiisaniiru, akkasumas aadaa fi nyaata saba hedduu to’ataniiru. Seenaan isaanii mi’aa qofa osoo hin taane, lola, hawwii fi duudhaa bara dheeraa of keessaa qaba.
Har’a, karaa seenaa dheeraa kana irratti imallee, qorichoota bu’uuraa kanneen Indoneeshiyaa addunyaaf kennetti seenna. Faayidaa fayyaa isaanii irraa kaasee, qonnaa isaanii hanga iddoo isaan nyaata fi qoricha aadaa keessatti qabanitti hunda isaa ilaalla. Akkuma nama oduu dhoksaa dhaga’uuf hawwuutti, haa dhaggeeffannu seenaa qorichootaa kan Duudhaa fi Dhaala Qorichootaa Indoneeshiyaa of keessaa qabu kana.
Palaan maalidha? Palaan (Nutmeg) muka Myristica fragrans jedhamu irraa argama, kan jalqabaan odola Bandaa kan Indoneeshiyaa keessatti argameedha. Baay’een namaa palaa yoo jedhamu kan yaadu sanyii gogaa dhiibame qofa ta’us, dhugaan isaa garuu faayidaa lama kan mukti tokko kennuudha. Mukti kun foon bu’aa sanyii palaa kan fakkatuu fi diimaa dhibbaa ta’e kan Bunga Palaa (Mace) jedhamu ni kenna. Qorichoonni lamaanuu muka tokko irraa dhufan, garuu mi’aa fi urgaa adda addaa qabu.
Seenaa daldala qorichootaa keessatti, palaan qoricha baay’ee jaallatamaa fi gatii qabeessa ture. Bara 16ffaa fi 17ffaa keessa, warri Awurooppaa palaaf jecha waraana guddaa godhan. Akka malee jaallatamaa ture, sababiin isaas mi’aa urgaa qabeessa nyaataaf kennu qofa osoo hin taane, akka qoricha aadaatti faayidaa waan qabuuf. Bara sanatti, palaan dhukkuba baay’eef qoricha jedhamee amanama ture, keessattuu dhukkuba kaansarii fi garaa kaasaatiif.
Har’as, Qoricha Palaa Beekkamaa Addunyaa (Múskat Krydd) ta’ee itti fufa. Mi’aa isaa kan laafaa fi xiqqoo mi’aawaa ta’e kanaan, nyaata mi’aawaa, kosxar, mi’a dhugaatii, fi fuduraawwan nyaata keessatti bakka guddaa qaba. Nyaata Awurooppaa keessatti, keessattuu nyaata lafa gogaa kanneen akka kentamee fi kuduraa keessatti baay’inaan fayyadama. Faayidaa fayyaa isaa keessaa tokko qoricha farra-akkaakkaa ta’uu isaa fi dhukkuboota riftoolee naannoo baay’eef fayyaa ta’uu isaa yaadameera. Akka qoricha aadaatti, hirriba fiduu, dhukkuba garaa laaffisuu fi qaama jajjabeessuuf fayyadama.
Bu’aa palaa kan bitaatti argamu, Bunga Palaa diimaa fi sanyii palaa isaa kan mul’isu.
Bunga Palaa (Mace) bifa diimaa dhibbaa ta’e kan sanyii palaa uffisuudha. Palaa irraa adda, Bunga Palaan mi’aa fi urgaa salphaa, mi’aawaa fi xinnoo qoricha ta’e qaba. Urgaan isaa baay’ee cimaa yoo ta’u, palaa irraa mi’aa addaa fi hawwataa kenna. Baay’ee kan jaallatamu Bunga Palaa HPS (Harkaan Filatame fi Qulqullaa’e) dha, kan qulqullina olaanaa fi urgaa cimaa isaa agarsiisu.
Bunga Palaan nyaata keessatti baay’inaan fayyadama, keessattuu nyaata bishaan qaban, soppa, nyaata foonii fi wantoota mi’aawaa keessatti. Nyaata Indoneeshiyaa fi Hindii keessatti bakka guddaa qaba. Akka qoricha aadaatti, dhukkuba garaa kaasaa fayyisuuf, dhukkuba niilaan nama qabuuf, fi qaama jajjabeessuuf fayyadama. Bunga Palaan baay’ee gatii qabeessa yoo ta’u, sababiin isaas baay’ee muraasa qofa argama, fi mala qonnaa addaa barbaada. Urgaan isaa kan nama hawwatuu fi mi’aa isaa addaa kanaan, Bunga Palaan mi’aawota mi’aawaa nyaata addunyaa keessatti bakka guddaa qaba.
Bunga Palaa qulqulluun, harkaan filatame, kan qulqullina olaanaa isaa agarsiisu.
Cengkeh (Cloves) baala mukaa Syzygium aromaticum irraa argama, kan jalqabaan odola Malaakuu kan Indoneeshiyaa keessatti argameedha. Cengkeh fi palaan qorichoota durii kanneen mootummoota Awurooppaa gara Indoneeshiyaatti harkisan keessaa tokko turan. Daldala addunyaa keessatti Cengkeh bakka guddaa qaba ture, keessattuu daldaltoota Arabaa fi Chaayinaatiif.
Mi’aa isaa kan cimaa fi urgaa qabeessa ta’een, Cengkeh nyaata addunyaa guutuu keessatti fayyadama, kan nyaata mi’aawaa, nyaata foonii, dhugaatii fi sooppaa dabalatu. Qorichoota Indoneeshiyaa keessatti, Cengkeh nyaata aadaa baay’ee keessatti akka mi’aawutti fayyadama. Akka qoricha aadaatti, Cengkeh dhukkuba ilkaan fayyisuuf, akka qoricha farra-baakteriyaa fi farra-akkaakkaa ta’ee fayyadama. Akkasumas dhukkuba garaa laaffisuu fi qaama jajjabeessuuf fayyadama.
Firiin Cengkeh gogaan, kan mi’aa fi urgaa isaa cimsee eegu.
Kayu Maniis (Cinnamon) qoricha bara durii kaasee beekamaadha, kan muka Cinnamomum jedhamu irraa argamu. Indoneeshiyaan sanyii Kayu Maniis Cinnamomum cassia jedhamuun beekamti, kan urgaa cimaa fi mi’aa qabeessa ta’een. Kayu Maniis Duudhaa fi Dhaala Qorichootaa Indoneeshiyaa keessatti bakka guddaa qaba. Bara durii irraa kaasee daldala addunyaa keessatti fayyadama, keessattuu warra Chaayinaa fi Roomiif.
Kayu Maniis nyaata mi’aawaa, buna, kosxar, dhugaatii fi nyaata foonii keessatti baay’inaan fayyadama. Akka qoricha aadaatti, Kayu Maniis dhukkuba sukkaaraa to’achuuf, dhukkuba onnee fayyisuuf, fi qoricha farra-akkaakkaa fi farra-baakteriyaa ta’ee fayyadama. Urgaan isaa kan nama booji’u fi mi’aan isaa kan nama hawwatu kanaan, Kayu Maniis nyaata addunyaa guutuu keessatti bakka guddaa qaba. Sanyiiwwan Kayu Maniis adda addaa jiraatan, kan akka Ceylon cinnamon (Cinnamomum verum) fi Cassia cinnamon (Cinnamomum cassia). Indoneeshiyaan kan Cassia cinnamon qopheessuun beekamti, kan urgaa cimaa fi mi’aa qabeessa ta’een. Kayu Maniis akka shaayii dhugamu, nyaata irratti itti naqamu, yookiin nyaata mi’aawaa keessatti fayyadamuun ni danda’ama.
Muka Kayu Maniis, kan qoricha mi’aawaa fi faayidaa fayyaa hedduu kennu.
Qorichoonni kun jireenya keenya keessatti bakka guddaa qabu. Nyaata keenyaaf mi’aa kennu qofa osoo hin taane, fayyaa keenyaafis faayidaa hedduu qabu. Seenaa dheeraa fi faayidaa fayyaa isaanii kanaan, qorichoonni Indoneeshiyaa addunyaa irra jiraachuun isaanii hin danda’amu. Baroota darban keessa daldala addunyaa keessatti bakka guddaa qabatanii turan, amma immoo nyaata fi qoricha aadaa keessatti iddoo dhabamuu hin dandeenye qabu.
Qorichoonni kun dhiibbaa diinagdee, hawaasummaa fi aadaa addunyaa irratti godhan dhabamuu hin danda’u. Karaa daandii qorichootaa, aadaan Indoneeshiyaa addunyaa guutuu waliin wal qabate. Mi’aan palaa kan nama hawwatu, urgaan bunga palaa kan nama booji’u, cimaa cengkeh, fi mi’aa kayu maniis — hundi isaanii dhaala qabeessa kan Indoneeshiyaa addunyaaf kenniteedha. Kun qoricha qofa osoo hin taane, seenaa, aadaa fi jireenya Indoneeshiyaa ti.
Yoo ati qorichoota Indoneeshiyaa qulqullina olaanaa fi urgaa dhabamuu hin dandeenye barbaaddu ta’e, inaspices.com deebii keeti. Bakka seenaa qorichootaa Indoneeshiyaa ammayyaan itti walitti dhufuudha. Isaan qorichoota akka palaa, bunga palaa, cengkeh, fi kayu maniis kan qonnaa Indoneeshiyaa irraa argaman, qulqullina olaanaa isaanitiin kan beekaman dhiyeessu. Akkaataa qonnaa aadaa fi teeknooloojii ammayyaa walitti fiduudhaan, inaspices.com qorichoonni hundi urgaa fi mi’aa dhugaa akka qaban mirkaneessa.
Inaspices.com irraa kan argattu:
Jireenya keessan mi’eessuuf yookiin fayyaa keessan fooyyessuuf, inaspices.com irraa qorichoota qulqullina olaanaa qaban filadhaa. Dhaala qorichootaa Indoneeshiyaa mi’aa fi faayidaa isaanitiin isin hawwisiisuun jireenya keessan jijjiira. Gara inaspices.com dhaqaa, walitti bu’iinsa mi’aa fi seenaa argadhaa!