Upload images to this post to show gallery.
Dhiheenya ganna kumaan lakkaa’amuuf, qorichoon addunyaa keenya jijjiiraniru – gara lafaa irratti waraana kaasan, mootummoota guufachiisan, daandii daldalaa jijjiiran, fi nyaata addunyaa guutuu dhandhamaan badhaasan. Indoonishiyaan, keessattuu, gara lafaa kana irratti daandii qorichoo fi badhaadhina dhandhamaa keessatti bakka guddaa qabdi. Har’a, qorichoo beekamoo Indoonishiyaa irraa kan ta’an: muka palaa (nutmeg), bunga palaa (mace), cengkeh (cloves), fi kayu manis (cinnamon) gara jabummaa fi seenaa isaanii bal’inaan ilaalla. Qorichoo kun dhandhama ajaa’ibaa kennuu qofa otoo hin taane, faayidaa fayyaa guddaa fi seenaa durii jireenya namaa wajjin hidhata qabu qabu.
Yeroo tokko, qorichoon warqii caalaa gatii qabu turan. Indoonishiyaan, keessattuu Ganna Qorichoo (Maluku), iddoo dhalootaa muka palaa, bunga palaa fi cengkeh ture. Kunis jaarraa hedduudhaaf addunyaa irraa dhokatee ture, garuu yeroo argame, fedhiin isaa addunyaa jijjiire. Qorichoon kun daldalaa fi ammayyummaa dirqisiisan, hawaasa waliin wal qabsiisan, fi beekumsa babal’isan.
Seenaa daandii qorichoo, kan Jaarraa gidduu keessa gama galaanaa fi lafaa irraan daldalaa tureen wal qabatu, Indoonishiyaan iddoo gara lafaa giddugaleessaa akka qabattu taasise. Daldaltoonni Arabaa, Hindii fi Chaayinaa qorichoo kanneen barbaaduudhaan galaana qaxxaamuraa turan. Ganna Qorichoo yeroo sanatti guddina Dinagdee fi aadaa Indoonishiyaa keessatti iddoo guddaa qabu turan. Warri Yuuroop, keessattuu Poortugaal, Holandii fi Ingiliz, bakkawwan qorichoo kanneen to’achuuf jecha waliin lolanii turan. Kunis seenaa qorichoo Indoonishiyaa keessaa akka gara jabummatti beekamuu isaa cimsa. Dhaaltiin qorichoo kun Indoonishiyaaf dhaaltii qorichoo guddaa dha, kan aadaa, Dinagdee fi eenyummaa ishee uumte.
Ganna Qorichoo irraa kan dhufe, muka palaa sun, dhandhama qofa otoo hin taane, carraa fi miidhaa gurguddoo dhuunfattoota Yuuroop gidduutti fide. Kunis imala gurguddaa fi waraana guddaa fide. Dhaaltiin kun har’as ni jiraata, kan addunyaa tokkummaa uumte fi aadaawwan adda addaa wal qabsiifte.
Muka palaa (Myristica fragrans) firii muka guddaa tokko irraa kan dhuftu yoo taatu, yeroo baayyee dhabama Indoonishiyaa keessatti argamtu. Qorichoo lama adda ta’an, muka palaa fi bunga palaa (mace), firii tokko irraa argamuun isaanii dinqisiisaa dha. Muka palaan yeroo bishaan irraa baate, firii bifa diimaa-bisaa’aa ta’e kan “aril” jedhamuun marfamtee argamti. Kunis bunga palaa dha. Bunga palaan bal’inaan adda baatee gogsamti, achiis immoo muka palaa inni keessa jiru gogsamee ni qophaa’a.
Dandhama isaanii lamaanuu urgaawaa, mi’aawaa fi gogaa ta’us, bunga palaan caalaa dhandhama jabaa fi urgaa guddaa qabdi. Kunis kan ishee adda taasisu dha.
Mace HPS (High-Purity/Select) bunga palaa gati jabeessa dha, kan sirriitti filatamee gogsame, bifa isaa fi urgaa isaa eeggate. Baayyee nyaata keessatti, keessattuu warshaa nyataatti, dhandhama gaarii fi urgaa bareedaa fiduuf ni barbaaddama. Bunga palaan kun nyaata baayyee keessatti gogsamee ykn affeellee keessatti ni fayyadama. Bunga palaan HPS qulqullina olaanaa isaa fi urgaa jabaa isaa qaba, kanis nyaata baayyee keessatti akka filatamtu ishee taasisa.
Dhaabni muka palaa kan cimaa fi of eeggannoo guddaa barbaadu dha. Muka palaan muka guddaa fi jaaree umuriin isaa dheeraa ta’e dha, kan firii jalqabaa erga dhaabamee waggaa 7-8 booda kennu. Kunis qonnaan bultoota irraa obsa guddaa barbaada. Firii muka palaa yeroo bilchaatu, ni banama, achiis immoo muka palaa fi bunga palaa ni mul’ata. Kunis yeroo gaarii bunga palaa qorichoo HPS taate argachuuf nama gargaara. Qonnaan bultoonni Indoonishiyaa jaarraa hedduudhaaf muuxannoo fi ogummaa isaanii dhaloota irraa dhalootatti dabarsaa turan, kunis qorichoo qulqullina olaanaa qabu akka oomishamu taasise. Dandeettiin isaanii fi obsi isaanii muka palaa Indoonishiyaa keessatti akka qorichoo beekamtu taasise.
Qorichoo qorichoo muka palaa lamaanuu, muka palaa fi bunga palaa, faayidaa fayyaa hedduu qabu. Soorata naannoo aadaa hedduu keessatti, kan akka Indiyaa fi Chaayinaa, qorichoon kun fayyaa dhukkuba adda addaa yaaluuf ni fayyadamu. Keessattuu, muka palaan waan akka Myristicin jedhamu of keessaa qabdi, kunis kompaawundii faayidaa fayyaa fi dhiphina xiqqeessuu kan qabu dha. Haa ta’u malee, Myristicin baayyinaan yoo fudhatame faayidaa fayyaa osoo hin taane, miidhaa fiduu danda’a. Kanaaf, fayyadamuun isaa of eeggannoo barbaada. Keessattuu, qorichoon kun dhibee fayyaa naannoo keessatti akka fayyaa dhukkuba garaa fi dadhabbii qaamaatti fayyadu. Qorichoo keessa Indoonishiyaa fi aadaawwan biroo hedduu keessatti, muka palaan urgaa fi dhandhama nyaata baayyee keessatti ni dabala.
Cengkeh (Syzygium aromaticum) firii muka guddaa tokko irraa kan dhuftu yoo taatu, urgaa jabaa fi dhandhama akkasuma jabaa qabdi. Indoonishiyaan bakkawwan jalqabaa cengkeh itti argamtu keessaa tokko dha, keessattuu Ganna Qorichoo, kan daldala addunyaa keessatti gahee guddaa qaba ture. Cengkeh, akka qorichoo muka palaatti, jaarraa hedduudhaaf daldalaa fi guddinni isaa waraana guddaa fideera.
Cengkeh addunyaa guutuu keessatti dhandhama nyaataa fi urgaa mi’aawaa isaa irratti hundaa’ee bakka guddaa qaba. Nyaata Indoonishiyaa keessatti, sambal, soopa fi curries keessatti ni fayyadamu. Gama kaaniin, addunyaa keessatti, keessattuu Yuuroop, nyaata mi’aawaa, bukoo, fi dhugaatii keessatti ni fayyadamu. Fuduraawwan gogsamoo fi nyaata Lokum (Turkish delight) jedhamuu keessatti cengkeh urgaa bareedaa dabala. Cengkeh akka qorichoo keessa nyaata adda addaa keessatti fayyaduu isaa malees, faayidaa fayyaa hedduu qaba. Cengkeh antioksidaantota of keessaa qabdi, kan dhukkuboota adda addaa irraa nama eeguu danda’u. Keessattuu, faayidaan isaa fayyaa ilkaanii irratti jabaa dha. Urgaan isaa afaan keessa bareeduu fi dhukkuba ilkaanii dhabamsiisuuf gargaara. Aspices kan fayyaa namaaf faayidaa hedduu qaban keessaa cengkeh tokko dha.
Kayu manis (Cinnamomum verum ykn cassia) qorichoo urgaa fi dhandhama mi’aawaa isaa irraa kan ka’e addunyaa guutuu keessatti jaallatamaa dha. Kayu manis Indoonishiyaa, keessattuu kan Sumatra irraa dhuftu, qulqullina olaanaa fi urgaa ishee irraa kan ka’e addunyaa guutuu keessatti ni beekamti. Dheerinni seenaa kayu manis kan jaarraa hedduu dabree gale, yeroo durii durii irraa kaasee Misirii fi Room durii keessatti bakka guddaa qaba ture.
Kayu manis yeroo durii durii irraa kaasee nyaata, qorichaa fi aadaa adda addaa keessatti fayyadu. Misira durii keessatti, aadaa awwaalaa keessatti ni fayyadu turan. Room durii keessatti immoo akka urgaa gaarii fi nyaata mi’aawaa keessatti ni fayyadamu turan. Har’a, kayu manis addunyaa guutuu keessatti bukoo, dhugaatii, fi nyaata mi’aawaa keessatti ni fayyadamu. Faayidaan fayyaa ishee, kan dhiiga sukkaaraa to’achuu dabalatu, beekamummaa ishee dabaleera. Kayu manis antioksidaantota of keessaa qabdi, kan fayyaa onnee fi sammuuf faayidaa qabdu. Qorichoo hundaa keessaa kayu manis bakka guddaa qabdi, kan aadaawwan adda addaa wal qabsiiste.
Muka palaa, bunga palaa, cengkeh fi kayu manis Indoonishiyaa irraa dhuftan kun dhandhama, urgaa, fayyaa fi seenaa ajaa’ibaa of keessaa qabu. Qorichoon kun daandii daldalaa jijjiiran, mootummoota guufachiisan, fi aadaawwan waliin wal qabsiisan. Har’as, qorichoo hundaa kan Indoonishiyaa jireenya keenya keessatti bakka guddaa qabu. Urgaan isaanii qofaa osoo hin taane, seenaan isaanii kan cimaa fi dhaaltiin isaanii kan ammayyummaa keenya uumte, bakka guddaa qabdi. Qorichoon kun badhaadhina Indoonishiyaa agarsiisu, kan lafa ishee irraa dhufe fi ogummaa qonnaan bultoota ishee agarsiisa. Yeroo yerootti, seenaa qorichoo Indoonishiyaa keessaa kan jireenya addunyaa kana jijjiirte yaadachuu qabna. Dhandhama jabaa kan múskat krydd, fayyaa cengkeh, mi’aawaa kayu manis, fi qulqullina bunga palaa HPS, qorichoon Indoonishiyaa dhaaltii cimaa dha.
Qorichoon kun harka qonnaan bultoota Indoonishiyaa irraa, kan lafa isaanitti amanamanii fi muuxannoo isaanii dhaloota irraa dhalootatti dabarsaa turan, gara meeqaa keenya ga’u. Waan qulqullina guddaa qabuu fi sirriitti qophaa’e waan ta’eef, isaan keessummoota meeqaa keessatti fi warshaa nyaataa keessatti baay’ee barbaadamu. Kanaaf, qorichoo Indoonishiyaa keessa keessaa kan gaariifi qulqullina qabu filachuun murteessaa dha.
Dhaaltii qorichoo Indoonishiyaa kan durii fi ammayyaa kanatti dabalamuuf, qorichoo Indoonishiyaa qulqullina olaanaa qabu filadhaa. Nyaata keessan dhandhama fi urgaa ajaa’ibaan badhaasuuf, inaspices.com filannoo qorichoo Indoonishiyaa gaarii ta’e qaba. Muka palaa, bunga palaa, cengkeh fi kayu manis haala qulqullina olaanaa qabuun kan qophaa’an ni argattu. Inaspices.com irraa bituun, dhaaltii qorichoo Indoonishiyaa kan seenaa qabu fi fayyaa kennuu ishee kan cimsaa. Isaan qorichoo qulqullina qabu fi baasii sirrii ta’e kan isiniif kennan dha. Dhandhama addunyaa kanaa dhandhamuuf, inaspices.com irraa qorichoo Indoonishiyaa filadhaa!