Upload images to this post to show gallery.
Addunyaan keenya guutuun walitti hidhamnaan durii qorichoota urgaa fi mi’aawaa jedhamuun beekamteetti. Akka addunyaatti, qorichoonni nyaata keenyaaf mi’aa gochuu qofa osoo hin taane, aadaa, seenaa fi dinagdee guddifachuuf shoora olaanaa qabu. Keessumaa Indoneeshiyaan, biyya qorichootaan badhaadhaa fi seenaa jabaa qabdu, bu’uura daandii qorichaa addunyaa ture. Seenaa dheeraa keessatti, qorichoonni akka palaa (nutmeg), buna palaa (mace), cengkeh (cloves), fi kayu manis (cinnamon) jiraachuun isaanii kan addaa isaanii uumeera.
Yeroo durii irraa kaasee, daandiin qorichaa (seenaa jalur rempah), kan Eeshiyaa bahaa fi Yuurooppi gidduutti ture, guddina addunyaaf madda dinagdee, aadaa fi saayinsii ture. Qorichoonni kun, kanneen akka warqee fi meetiitti dinqisiifaman, warra Yuurooppii gara Indoneeshiyaatti kan harkisan turan. Keessumaa, Moluuccas, kan “Odola Qorichaa” jedhamuun beekamu, madda palaa fi cengkeh ture. Kunis, seenaa rempah rempah di Indonesia, yeroo durii irraa kaasee hanga har’aatti guddaa akka ta’e kan agarsiisuudha.
Kallattii seenaa kanaan, qorichoonni kun gabaa addunyaa irra gahuuf balbala turan. Daldaltoonni Arabaa, Chaayinaa, Hindii fi Yuurooppii qorichoota kanneen barbaaduuf Indoneeshiyaatti dhufaa turan. Kunis, Indoneeshiyaan akka pusaka rempah, jechuun dhaala qorichaa, guddaa qabdu kan agarsiisuudha. Qorichoonni kun ammas yeroo ammaatti diinagdee fi aadaa Indoneeshiyaaf bu’uura jabaa ta’uun tajaajilu.
Palaa (Myristica fragrans) fi buna palaa, kanneen bu’aa mukaa walfakkaataa irraa argaman, qorichoota mi’aawaa fi urgaa guddaa qaban yoo ta’an, addunyaa keessatti beekamummaa guddaa qabu. Palaan bu’aa mukaa keessaa yoo ta’u, bunni palaa immoo gogaa jabaa bu’aa sanatti marfamee jiruudha. Bu’aan kun erga qooramee booda, palaan bu’aa keessaa, bunni palaa immoo gogaa alaa irraa adda baafama.
Palaan, kan addunyaa keessatti akka múskat krydd (nutmeg spice) jedhamuun beekamu, nyaata adda addaa keessatti kan fayyaduudha. Akka qorichaatti, nyaata mi’eessuu fi urgaa isaa guddisuuf ni tajaajila. Urgaa isaa addaa fi mi’aa isaa jabaadhaan, palaan nyaata baay’ee keessatti akka urgaa fi mi’aa godhuutti fayyadama. Keessumaa, nyaata faranjii, keekii, akkasumas dhugaatii adda addaa keessatti bal’inaan fayyadama. Palaan kun, kan isa nutmeg beekamaa ta’eedha, urgaa isaa jabaa fi mi’aa isaa addaa qabatee jira.
Palaa keessatti kompaawundii myristicin (ሚሪസ്റ്റിציን) jedhamu jira, kan fayyidaa fayyaa adda addaa qabu. Yeroo baay’ee fayyidaan kun qoricha aadaa keessatti bal’inaan kan ibsamu yoo ta’u, namoonni fayyidaa isaa danda’an ni dubbatu. Akka addunyaatti, palaan gabaa qorichaa keessatti iddoo guddaa qaba, keessumaa qorichoota nyaata keenyaaf mi’aa kennan keessatti beekama.
Buni palaa, kan palaa wajjin bu’aa mukaa tokko irraa argamu, urgaa fi mi’aa palaa irra laafaa fi addaa qaba. Kunis akka qoricha nyaataa, mi’aawwaa fi waan urgaa qabuuf ni tajaajila. Mace HPS (Hand-Picked Selected), jechuun buni palaa kan harka namaan filatamee fi qulqullina olaanaa qabu, gabaa addunyaa keessatti gatii guddaa qaba. Qulqullinni isaa, urgaa isaa fi bifa isaa fayyadamticha biratti akka filatamu isa taasisa. Buni palaa kun, nyaata faranjii, zayitii urgaa fi qoricha aadaa keessatti ni fayyadama.
Buni palaa, akkuma palaa, faayidaa fayyaa adda addaa qabaachuun isaa ni himama. Keessumaa, qoricha aadaa fi dhugaatii adda addaa keessatti kan fayyaduudha. Qulqullinni mace HPS kun gabaa addunyaa keessatti dorgommii guddaa kan uumu yoo ta’u, warshaan qorichaa fi namoonni nyaata tolchan hedduun barbaadu. Qorichoonni kun spices in gosa nyaataa fi qorichaa baay’ee keessatti iddoo guddaa qabu.
Cengkeh (cloves, Syzygium aromaticum) qoricha biraa Indoneeshiyaan addunyaaf kennite yoo ta’u, urgaa isaa jabaa fi mi’aa isaa addaan beekama. Cengkeh, kan baay’inaan Moluuccas irraa argamu, yeroo durii irraa kaasee daldala addunyaa keessatti gatii guddaa qaba. Urgaa isaa addaa fi mi’aa isaa kan nama harkisuun, nyaata garaagaraa keessatti, keessumaa nyaata Hindii, Chaayinaa fi Yuurooppii keessatti bal’inaan fayyadama.
Cengkeh fayyidaa fayyaa hedduu qaba. Keessumaa, ilkaan dhukkuba irraa ittisuuf, dhukkubbii gadi buusuuf, akkasumas dhibee gara garaa wal’aanuuf ni fayyadama. Zayitiin cengkeh keessaa argamu, kan eugenol jedhamu, faayidaa farra-baakteeriyaa fi farra-inflameeshinii qaba. Kanaafuu, cengkeh qoricha aadaa keessatti bal’inaan kan fayyaduu yoo ta’u, yeroo ammaa kana immoo qoricha ammayyaa keessatti qorannoon irratti adeemsifamaa jira.
Akkasumas, cengkeh sigareettii “kretek” jedhamu keessatti Indoneeshiyaa keessatti bal’inaan fayyadama. Kunis, aadaa fi diinagdee Indoneeshiyaa keessatti shoora olaanaa qaba. Akka spices in nyaata addunyaatti, cengkeh mi’aa fi urgaa nyaata heddudhaaf addaa ta’e kenna. Fakkeenyaaf, nyaata “biryani” jedhamu, dhugaatii “mulled wine” fi keekii adda addaa keessatti cengkeh ni fayyadama.
Kayu manis (cinnamon, Cinnamomum verum ykn Cinnamomum cassia) qoricha biraa addunyaa keessatti jaallatamaa fi bal’inaan fayyadamuu yoo ta’u, urgaa isaa mi’aawaa fi mi’aa isaa addaan beekama. Kayu manis, kan gogaa mukaa irraa argamu, yeroo durii irraa kaasee daldala qorichaa keessatti iddoo guddaa qaba. Chaayinaa, Hindii fi Yuurooppii keessatti nyaata, qoricha fi zayitiif ni fayyadama.
Kayu manis fayyidaa fayyaa hedduu qabaachuun isaa qorannoodhaan mirkanaa’eera. Keessumaa, sukkaara dhiiga keessa jiru to’achuuf, farra-inflameeshinii ta’uuf, akkasumas qalbii eeguuf ni fayyadama. Kompaawundiin “cinnamaldehyde” jedhamu, kan kayu manis keessatti argamu, faayidaa fayyaa kanaaf sababa guddaa ta’a. Kanaafuu, kayu manis qoricha aadaa keessatti bal’inaan kan fayyaduu yoo ta’u, yeroo ammaa kana immoo qoricha ammayyaa keessatti bal’inaan qoratama.
Akka spices in nyaata addunyaatti, kayu manis mi’aa fi urgaa nyaata heddudhaaf kennuuf ni fayyadama. Fakkeenyaaf, keekii, biskootii, dhugaatii “chai tea” fi nyaata mi’aawaa adda addaa keessatti bal’inaan fayyadama. Kayu manis addunyaa keessatti akka qoricha mi’aawaa fi fayyidaa qabuutti beekama.
Qorichoonni Indoneeshiyaa kun, palaa, buna palaa, cengkeh fi kayu manis, fayyidaa fayyaa hedduu qabaachuun isaanii qorannoodhaan mirkanaa’eera. Waggoota kumaan lakkaa’aman dura irraa kaasee, qoricha aadaa keessatti akka wal’aansaatti fayyadamu. Yeroo ammaa kana immoo, saayinsiin fayyidaa isaanii kanaan dura beekamee ture kana mirkaneessaa jira.
Aspices kun hundi, jechuun qorichoonni kun hundi, nyaata keenyaaf mi’aa kennuu qofa osoo hin taane, fayyaa keenyaafis gumaacha guddaa qabu. Qorichoonni kun akka spices in gosa nyaataa, dhugaatii fi qoricha adda addaa keessatti bal’inaan fayyadu.
Qorichoonni Indoneeshiyaa kun guutummaa addunyaatti jaallatamaa fi bal’inaan fayyadama. Urgaa isaanii addaa fi mi’aa isaanii jabaadhaan, nyaata mi’eessuu fi urgaa isaa guddisuuf ni tajaajilu. Nyaata addunyaa keessatti, kan akka lokum (buddeena Turkii mi’aawaa) kan kayu manis, palaa fi cengkehdhaan mi’eessamu, qorichoonni kun jireenya keenyaaf mi’aa kennu.
Namoottan nyaata tolchan addunyaa guutuu irraa, qorichoota kana akka waan barbaachisaa ta’eetti fayyadamu. Keessumaa, nyaata gammoojjii, nyaata foonii, dhugaatii fi waan mi’aawaa adda addaa keessatti bal’inaan fayyadu. Urgaa isaan addaa, kan akka zayitii urgaa fi zayitii fayyidaa fayyaa qabuuf ni tajaajilu. Qorichoonni kun spices in aadaa fi jireenya namaa keessatti bakka guddaa qabu.
Akka waliigalaatti, qorichoonni Indoneeshiyaa kun dhaala guddaa fi bakka bu’eessa qabu. Seenaa dheeraa irraa kaasee hanga har’aatti, addunyaa walitti hidhuu fi jireenya namaa mi’eessuuf shoora olaanaa taphatan.
Qorichoonni, keessumaa palaa, buna palaa, cengkeh fi kayu manis, dhaala Indoneeshiyaa kan waldaa fi dinagdee biyya sanii guddisuuf bu’uura ta’an. Urgaa isaanii jabaa, mi’aa isaanii addaa fi faayidaa fayyaa isaaniitiin, jireenya keenyaaf mi’aa fi fayyaa kennu.
Dhaala qorichaa Indoneeshiyaa kana itti fufuu fi qulqullina isaa eeguun baay’ee barbaachisaadha. Qorichoonni kun, kan waggoota kumaan lakkaa’amaniif beekamoo turan, ammas yeroo ammaatti diinagdee Indoneeshiyaaf bu’uura jabaa ta’uun tajaajilu. Pusaka rempah kun, dhaloota dhufuuf akka eegamuu qabu hubachuu qabna.
Qorichoota Indoneeshiyaa qulqullina olaanaa fi urgaa jabaa qaban barbaaddanii?
Inaspices.com yeroo hundumaa filannoo gaarii fi amanamaadha.
Isaan qorichoota Indoneeshiyaa qulqullina olaanaa qaban kan akka palaa, buna palaa, cengkeh fi kayu manis dhiheessu.
Gabaa addunyaa irraatti kan beekamoo fi amanamoo ta’an Inaspices.com irraa qorichoota mi’aawaa kana argachuu dandeessu!
Kunoo, qorichoota inaspices.com irraa argamu keessaa muraasni:
Dhaala qorichoota Indoneeshiyaa kanaaf nu wajjin hirmaadhaa!