Upload images to this post to show gallery.
I totonu o fatu o Initonesia, lea e fetaui ai le la ma le sami, o loʻo taoto ai se tala e sili atu nai lo le meleniuma le matua – o le tala o le measina o mea manogi. E le naʻo ni mea e faʻaopoopo i meaʻai; o ni pulou e tatala ai faitotoʻa i le talaʻaga, aganuu, ma le soifua maloloina. Mo seneturi, o nei mea manogi na maua ai le malosi o emepaea, faʻatosina ai tagata suʻesuʻe, ma suia ai le faʻafanua o le lalolagi. I le asō, o le a tatou suʻesuʻe loloto atu i le lalolagi faʻamaneta o le pala, bunga pala, cengkeh, ma le kayu manis, o nisi o measina sili ona taua a Initonesia (pusaka rempah).
O le tala i le pala (nutmeg) ma le bunga pala (mace) o se tasi o mea e sili ona mataʻina i le lalolagi o mea manogi. E sau uma mai le fua e tasi o le laau o le Myristica fragrans, o se laau na tupuga mai i Moluccas, Initonesia, lea e lauiloa o le ‘Spice Islands’. O le pala o le fatu i totonu, aʻo le bunga pala o le aril (o se ufi mumu-lanumoli) o loʻo ufitia ai le fatu.
I aso anamua, o le taua o le múskat krydd (nutmeg spice) e le mafaatusalia. Sa faaaogā e fai ma vailaʻau, o se mea manogi mo meaʻai ma inu, ma o se faailoga foi o le tamaoaiga. O le manaʻoga mo le pala ma le bunga pala na mafua ai le tele o feteʻenaʻiga ma malaga faʻatauvaʻa. O le Netherlands na mafai ona pulea le gaosiga mo le tele o seneturi, ma tausia faalilolilo le nofoaga tonu e tupu ai laau o le pala.
O le tofo o le pala e suamalie, mafanafana, ma e teisi tofo popo, ae o le bunga pala e sili atu ona maaleale, e teisi atu tofo suamalie ma sili atu ona malosi lona manogi. I le faaopoopo atu i a latou meaʻai suamalie, o le pala foi e iai sona vailaʻau faʻapitoa e taʻua o le Myristicin. O lenei mea e mafai ona maua ai le tofo uiga ese o le pala ma e mafai foi ona iai ni aʻafiaga i le soifua maloloina pe a faʻaaoga i le tele tele.

I le maketi faʻavaomalo, o le tulaga lelei e taua tele. O le mace hps (hand-picked selected mace) o lona uiga o le bunga pala ua filifilia ma le faaeteete e lima, ma faamautinoa le tulaga sili ona lelei. O le faiga lea e masani ona faʻaaogaina mo le auina atu i fafo, aemaise lava i Europa ma le Iunaite Setete. O le Initonesia o loʻo tumau pea o se tasi o tagata gaosia sili ona tele o le pala ma le bunga pala i le lalolagi, faʻamautinoa o loʻo maua pea a tatou isa nutmeg (o se faʻamatalaga lauiloa i maketi o le nutmeg Initonesia) i tagata faʻatau i le lalolagi atoa.
O le cengkeh, po o le cloves, o ni pulou fugalaau mamago o le laau o le Syzygium aromaticum, o loʻo tupuga mai foi i Initonesia. O lona tofo malosi, manogi, ma sina tofo oona na avea ai o se mea manogi taua tele mo seneturi. Mai le faʻamalieina o meaʻai i le faʻaaogaina i vailaʻau faʻaleaganuʻu, o le cengkeh o se spices in le tele o aganuu i le lalolagi atoa.
E pei o le pala, o le cengkeh sa faia se sao taua i le sejarah jalur rempah (history of the spice route). O lona faʻatosina na tosina mai ai tagata faʻatau oloa mai Saina, Initia, ma le Middle East i Moluccas. O lenei fefaʻatauaʻiga malosi na faʻatulagaina ai le ala o fefaʻatauaʻiga i le lalolagi, ma faʻatagaina ai le fefaʻasoaaʻi o aganuu, tekinolosi, ma manatu i le va o itulagi mamao. O Initonesia na avea ma ogatotonu o lenei fefaʻatauaʻiga i le lalolagi, ona o le tele o sejarah rempah rempah di indonesia (history of spices in Indonesia).

I Initonesia, o le cengkeh e le gata ina faʻaaogaina i meaʻai, ae faʻapea foʻi i le soifua maloloina faʻaleaganuʻu. E lauiloa mo ona meatotino faʻafefe-inflammatory ma antioxidant, ma e masani ona faʻaaogaina e faʻamalolo ai le tiga o nifo. I le kuka, o le cengkeh e faʻaopoopoina le loloto i aano o manufasi, fualaau suamalie, ma e masani ona maua i le kaliki poʻo le lokum, o se suamalie Turkish e masani ona faʻamalieina i mea manogi eseese. O le cengkeh e le naʻo se mea e faʻaopoopo i meaʻai; o se vaega taua o le soifua maloloina ma aganuu a Initonesia.
O le kayu manis, po o le cinnamon, e tupuga mai i le paʻu i totonu o laau o le Cinnamomum. E lua ituaiga autu o le cinnamon: Ceylon cinnamon (faʻaigoaina o le ‘true cinnamon’) ma Cassia cinnamon (e masani ona sili atu le malosi ma sili atu ona taugofie). O Initonesia e gaosia le tele o Cassia cinnamon, lea e lauiloa i lona tofo malosi ma manogi faʻafiafia. O le manogi mafanafana ma le suamalie o le kayu manis e vave ona iloa, ma avea ai ma se meaʻai e fiafia i ai i le tele o aganuu i le lalolagi atoa.

E pei o ona uso o mea manogi, o le kayu manis na faia se sao taua i talaʻaga. Sa taua tele i Aikupito anamua mo ona meatotino faʻasao ma faʻaaogaina i faiga faʻapau. I aso nei, o le kayu manis o se vaega taua o le tele o meaʻai suamalie ma meaʻai suamalie. Mai kofe taeao ma pastries i curries ma marinades, o le tofo o le kayu manis e faʻaopoopoina le loloto ma le mafanafana i ipu e le mafaatusalia.
I le faaopoopo atu i lona faʻaaogaina i meaʻai, o le kayu manis ua suʻesuʻeina foi mo ona faamanuiaga faʻalesoifua maloloina. E mafai ona fesoasoani e pulea le suka toto ma e iai ni meatotino antioxidant. O le tele o suʻesuʻega o loʻo faʻaauau pea e faʻamalamalama atili lona gafatia e avea o se fofo faʻalenatura.
O nei mea manogi Initonesia e le gata ina taalo i le talaʻaga; latou te faʻaauau pea ona faʻaofuina meaʻai ma aganuu i le lalolagi atoa. O le spices in fua eseese e le mafaitaulia. O le pala e maua i Bechamel sauce i Farani, sausages i Europa, ma desserts i le Iunaite Setete. O le bunga pala e faʻaaogaina i masini faʻa-Initonesia e pei o rendang ma i meaʻai suamalie i Europa. O le cengkeh o se vaega taua o le garu masala i Initia, le ‘five-spice powder’ i Saina, ma o se meaʻai suamalie i fale faʻafale.
O Initonesia, ma lona tamaoaiga o measina faʻaagaga, o loʻo tu pea o se puna taua o aspices (all spices) mo le lalolagi atoa. O le tautinoga i le tulaga lelei, pe mai le lima-filifilia o le mace hps poʻo le faʻasaoina o metotia faʻaleaganuʻu mo le seleselega, e faʻamautinoa ai o le faʻamaoni ma le tofo o nei mea manogi Initonesia e tumau pea ona sili ona lelei.

O le pala, bunga pala, cengkeh, ma le kayu manis e sili atu nai lo na o ni meaʻai. O i latou o vaega o se tala o le fefaʻatauaʻiga, taua, ma le faʻafefiloiina o aganuu. Latou te faʻamanatu mai ia i tatou le faʻafefea ona mafai e se pulou laʻititi poʻo se paʻu laau ona suia le ala o le talaʻaga ma faʻafesoʻotaʻi tagata i le lalolagi atoa.
O Initonesia o le fatu moni o lenei measina o mea manogi, ma o loʻo faʻaauau pea ona tuʻuina atu mea manogi sili ona lelei ma le tofo moni ma le talaʻaga. O le isi taimi e te tofo ai i se meaʻai o loʻo iai nei mea manogi, manatua le malaga umi na latou faia, mai le laau i Moluccas i lau laulau.
E te fia iloa le eseesega o mea manogi Initonesia moni? Mo le tulaga maualuga, lima-filifilia oloa e pei o le pala, bunga pala, cengkeh, ma le kayu manis, matou te matua fautuaina e te asiasi i le inaspices.com. Latou te tuʻuina atu lelei oloa faʻatau mai i le nofoaga e tupuga mai ai, faʻamautinoa le tofo moni ma le tulaga sili ona lelei mo lau kuka. Suʻesuʻe la latou aoina i aso nei ma faʻaopoopo le manogi ma le talaʻaga o Initonesia i au meaʻai!
Upload images to this post to show gallery.
I le fatu o Initonesia, o loo i ai se lalolagi lilo o le manogi, tofo, ma tala faasolopito e le masani ai. O nei mea uma e natia i totonu o tamaʻi fatu, fuga, ma paʻu laau e taʻua o mea manogi. Ua silia ma le afe tausaga, o nei ‘oloa auro’ mai le eleele Initonesia na faʻaosofia ai malaga, taua, ma fefaʻatauaiga i le lalolagi atoa. O se malaga i le olaga o pala (nutmeg), bunga pala (mace), cengkeh (cloves), ma kayu manis (cinnamon) o le a taitaiina ai i tatou i se tala faasolopito matagofie, faamanuiaga faalesoifua maloloina, ma se lagona faaleaiga o le tofi faaleaganuu.
O le talafaasolopito o le ala o mea manogi e le gata o se tala e uiga i fefaʻatauaiga; o se tala foʻi i le suʻesuʻega, faʻataʻitaʻiga, ma le manaʻo tele i mea e seasea maua. Ua leva ona lauiloa Initonesia o le nofoaga autu o mea manogi sili ona taua i le lalolagi. O motu e pei o Maluku, poʻo le “Motu o Mea Manogi,” na avea ma punavai autu o pala ma cengkeh, ma tosina mai ai tagata faʻatau mai Saina, Initia, ma Sasaʻe Tutotonu i le afe tausaga talu ai. O lenei tofi maoae o loʻo taʻua o le tofi o mea manogi Initonesia, o se faʻamaoniga o le taua o le atunuʻu i le foafoaina o le lalolagi i aso nei.
E oo atu i le seneturi lona 16, na taumafai malosi le au Pootukale, Sipaniolo, ma Holani e faʻatonutonu lenei fefaʻatauaiga taua. O le pulea o le gaosiga ma le tufatufaina o mea manogi e pei o le mea manogi muscat na faʻamalosia ai le latou tamaoaiga ma le pule faʻapolokiki. O le talafaasolopito o mea manogi i Initonesia o se faʻamaoniga manino o le mafai e se fatu laʻititi ona suia le ala o le lalolagi, faʻatupuina ni malaga umi, ma faʻamalosia sootaga faʻale-aganuʻu.
O Atumotu o Siau i Initonesia, o se vaega o le “Motu o Mea Manogi” o Initonesia.
O le pala (nutmeg) ma le bunga pala (mace) o ni mea manogi se lua e matua manaia lava, e sau mai le laau e tasi: Myristica fragrans. O le pala o le fatu i totonu o le fua, ae o le bunga pala o le paʻu mumu, e pei o se mataʻi, e ufiufi ai le fatu. O le vavaeeseina o nei mea e lua e tupu i le taimi lava e uma ai le seleselega. E matua le tutusa lava la latou tofo ma manogi, e ui lava e tutupu mai le punavai e tasi.
O le pala e lauiloa i lona tofo suamalie ma le manogi manino, e masani ona faʻaaogaina i meaʻai suamalie, mea inu, ma nisi meaʻai masima. E mafai ona faʻatauina o se fatu atoa poʻo se pauta. O le faʻaaogaina o le pala fou ua valuina e maua ai le tofo sili ona lelei. I aso anamua, sa taua tele le pala o se fualaau faasaina ma se faʻamalosia o le mafaufau. O se mea o loo i ai i totonu o le pala e taʻua o le Myristicin, lea e mafai ona i ai ni aafiaga psychoactive pe afai e faʻaaogaina tele, o le mafuaaga lea e tatau ai ona faʻaaoga ma le faʻaeteete.
O le fagu ‘Isa’, poʻo le pala mai isi ituaiga sili ona lelei, e faʻamoemoeina i le tulaga o le laau ma le auala e faʻagaioia ai. O le faʻamautinoaina o le lelei o le pala e taua tele mo le mauaina o lona tofo atoa ma ona faamanuiaga.
O se fua pala Initonesia ua matala, faʻaalia lona fatu (pala) ma le paʻu mumu (bunga pala).
O le bunga pala, e ui lava e sau mai le fua e tasi ma le pala, ae e ese lona tofo ma lona manogi. E sili atu ona maaleale, sili atu ona manogi, ma sina tofo malosi. E masani ona faʻaaogaina i meaʻai suamalie ma masima, aemaise lava i supa, sosi, ma meaʻai faʻa-Initonesia. O le mace sili ona lelei, poʻo le mace maualuga le tulaga, e masani ona iloa mai lona lanu mumu malamalama ma lona fausaga e le’i malepe. O le mea manogi muscat, lea e aofia uma ai le pala ma le bunga pala, e taua tele i le kuka i le tele o aganuu mo lona agavaʻa e faʻaleleia ai le tofo o le tele o meaʻai.
O le bunga pala e masani ona faʻamagoina, ona faʻaaogaina lea o lona tofo manogi i le kuka.
E le mafai ona talanoa e uiga i mea manogi Initonesia e aunoa ma le taʻua o cengkeh ma kayu manis. O nei mea manogi e lua ua avea ma igoa e le masani ai i faleoloa ma umukuka i le lalolagi atoa, ae o lo latou amataga ma le talafaasolopito e matua mauaʻa lava i Initonesia.
O le cengkeh (cloves) o ni fuga laau mamago, e faʻatupulaia tele i le Atumotu o Maluku i Initonesia. O lona tofo e malosi, vevela, ma faʻamalosi. E le gata i le faʻaaogaina o se mea manogi i meaʻai suamalie ma masima, e faʻaaogaina foʻi le cengkeh i vai inu, sikaleti, ma e oʻo lava i fualaau faasaina masani mo le fiafia o nifo. O le cengkeh e mauoa i antioxidants ma e iai foʻi ni meatotino e tetee atu ai i le mumū ma le siama. Mo tagata Initonesia, o le cengkeh o se faʻailoga o le aganuu ma e masani ona faʻaaogaina i faʻamanatuga faaleaganuu.
O fuga cengkeh mamago, ua saunia e faʻaaoga i le kuka poʻo fualaau faasaina.
O le kayu manis (cinnamon) e sau mai le paʻu i totonu o laau o le Cinnamomum. E tele ituaiga o kayu manis, ae o le Cassia cinnamon, lea e tele lava ina maua i Initonesia, o le ituaiga sili ona taatele. O lona tofo e vevela, suamalie, ma faʻamalo, e masani ona faʻaaogaina i meaʻai suamalie, kofe, ma mea inu suamalie. E mafai foʻi ona faʻaaogaina i meaʻai masima, e pei o le faʻafefiloi o mea manogi i ipu curry poʻo tagines.
O le kayu manis e le gata ina faʻaleleia atili le tofo o meaʻai, ae e iai foʻi ni faamanuiaga faalesoifua maloloina. E lauiloa e fesoasoani i le faʻatonutonuina o le suka toto ma e mauoa i antioxidants. Mai le faʻaopoopoina i se ipu ti i le faia o se suamalie faʻapitoa e pei o le lokum (Turkish delight) ma lona tofo suamalie, o le kayu manis o se mea manogi e matua agavaʻa lava i le kuka.
Paʻu kayu manis mamago ma le pauta kayu manis, ua saunia mo le faʻaaogaina.
I aso nei, o mea manogi Initonesia o loʻo taʻalo pea se matafaioi taua i le lalolagi atoa. Mai umukuka o faleaiga maualuga i faleoloa o oloa faʻatau, o le manaʻoga mo pala, bunga pala, cengkeh, ma kayu manis e leʻi mou atu. E faʻaaogaina i le gaosiga o meaʻai, mea teuteu, ma fualaau faasaina masani. O lo latou taua i le maketi faavaomalo e faʻamaonia ai le talafaasolopito o mea manogi i Initonesia o se punavai e le faʻatuaoia o mea manogi sili ona lelei i le lalolagi.
O le tofo ma le manogi o nei mea manogi e mafai ona faʻamalieina ai soʻo se ipu meaʻai, mai le suamalie i le masima. O le avanoa o mea manogi i oloa eseese e faʻatagaina ai tagata faʻatau e faʻaaoga lo latou fatufatuga i le umukuka ma suʻesuʻe ni tofo fou. E sili atu nai lo na o mea manogi, o nei mea o ni taulaga faaleaganuu, faʻaalia tala o tagata, fanua, ma le malaga umi o le fefaʻatauaiga o le lalolagi.
O le faʻasaoina o le tofi o mea manogi e le gata o le puipuia o laau ma fanua o mea manogi, ae o le faʻatumauina foʻi o aganuu ma le poto faʻalotoifale o tagata faʻatoʻaga. O le lagolagoina o faʻatoʻaga faʻaauau ma fefaʻatauaiga talafeagai e fesoasoani e faʻamautinoa ai o le isi augatupulaga o le a mafai lava ona fiafia i nei mea manogi taua. O le faʻaauauina o le gaosiga o mea manogi maualuga le tulaga e faʻatagaina ai Initonesia e faʻaauau pea ona avea ma taʻitaʻi i le maketi o mea manogi.
O le taimi lava e te faʻaaogaina ai le pala, bunga pala, cengkeh, poʻo le kayu manis i lau kuka, e te le gata o le faʻaopoopoina o le tofo; o loʻo e faʻaauauina foʻi se tala faasolopito tuai. O loʻo e faʻafesoʻotaʻi oe lava i le Ala o Mea Manogi, i le talafaasolopito o rempah rempah i Initonesia, ma i aganuu eseese na faʻamanuiaina i nei oloa. O le malaga a nei mea manogi o se faʻamanatuga o le auala e mafai ai e tamaʻi mea ona i ai se aafiaga tele i le lalolagi.
A e sauni e suʻe le lelei sili ona lelei o mea manogi Initonesia, e aofia ai le mace sili ona lelei ma le fagu ‘Isa’, e te le sese pe a asiasi i le inaspices.com. Latou te ofoina atu le tele o mea manogi Initonesia sili ona lelei, mai le pala i le bunga pala, cengkeh, ma le kayu manis, e maua saʻo mai i le fatu o Initonesia. Faʻataʻitaʻi le eseesega o le lelei moni ma aumai le manogi faʻataulaitu o Initonesia i lau umukuka i aso nei!
Upload images to this post to show gallery.
Talofa! Ua e sauni e faigamalaga i se lalolagi o manogi, talafaasolopito, ma fa’amanuiaga fa’alesoifua maloloina? Initonesia, ‘o le atunu’u o afe ma afe o motu, e le gata ‘ina matagofie lona natura ae ‘o lo’o avea fo’i ma ‘oloa tele o mea manogi e sili ona taua i le lalolagi. Mo seneturi, ‘o mea manogi Initonesia na faatosina mai ai tagata malaga, fa’atauoloa, ma tagata su’esu’e mai itu uma o le lalolagi, ma fa’atupuina ai se talafaasolopito vavalalata o fefa’ataua’iga ma fesuiaiga fa’aleaganu’u.
‘O le malaga i le fatu o Initonesia ‘o lona uiga ‘o le su’esu’eina lea o fatu o mea manogi – mai le pala ‘ese’ese, lona pa’u ulaula fa’apea le fua o le pala, ma le kavae mata’utia, i le kinamoni ‘ese’ese. ‘O nei mea manogi e le na’o ni mea fa’aopoopo i au kuka; ‘o latou ‘o ni fa’amanatuga ‘ola o se taimi na suia ai le faigamalaga mamao le ala o le lalolagi. Tatou fa’atofuina i le lalolagi o mea manogi Initonesia, ma ‘o lo’o matou su’esu’eina o latou tala, o latou fa’amanuiaga, ma le auala latou te fa’aauau ai ona fa’afiafiaina o tatou olaga i aso nei.
Mo le tele o seneturi, ‘o motu Initonesia sa avea ma nofoaga autu o mea manogi. ‘O le talafaasolopito o Initonesia ua fili fa’atasi ma le ‘o le talafaasolopito o le auala o mea manogi, ‘o se feso’ota’iga vavalalata o fefa’ataua’iga na fa’afeso’ota’i ai Sasa’e ma Sisifo. ‘O motu e pei o Maluku, e lauiloa fo’i ‘o le “Motu o Mea Manogi,” na avea ma ‘oloa autu o kavae ma pala, ma fa’atosina mai ai tagata fa’atau mai le lalolagi atoa – Arapi, Saina, Europa – na fa’amaulaloina i le sailiga o nei mea manogi taua. ‘O le ‘o le talafaasolopito o mea manogi i Initonesia ‘o lo’o molimauina ai le malosi fa’atasi o fefa’ataua’iga, su’esu’ega, ma felauaiga fa’aleaganu’u, na matua suia ai le lalolagi.
‘O le su’esu’eina o lenei talafaasolopito e pei ‘o le tatalaina o se tusi anamua. ‘O tagata fa’atau Initonesia na latou fa’aputuina mea manogi mai o latou eleele ma fefa’ataua’i i latou i tagata malaga mai. ‘O le sailiga mo mea manogi na tupu ai le tele o faigamalaga su’esu’e, na aofia ai Christopher Columbus ma Ferdinand Magellan, na matua suia ai le malamalama o le lalolagi i lona lava foliga. ‘O lea la, ‘o mea manogi na avea ma fa’amaufa’ailoga o le tamaoaiga, pule, ma le agava’a, ma ‘o Initonesia na tu i le fatu o lenei vaaiga mamana, ‘o se ‘o le tofi anamua o mea manogi e le’i galo.

‘O le pala ma lona pa’u, ‘o le fua o le pala, ‘o ni mea manogi ‘ese’ese se lua e sau mai le la’au e tasi, ‘o le Myristica fragrans. ‘O Initonesia, aemaise lava ‘o motu o Banda i Maluku, ‘o lo’o avea ma nofoaga muamua mo le pala ma le fua o le pala. ‘O la’au o le pala e matagofie, e mafai ona ola umi ma fua mai ai fatu e pei o fuala’au lanu samasama pe moli.
‘O le pala lava ia ‘o le fatu malo, enaena o le la’au. A fa’amagoina, e masani ona oloina e fai ma pauta. ‘O lona manogi e suamalie, mafanafana, ma vevela, ma e fa’aaogaina i le tele o kuka suamalie ma ‘ona. Mai le supo i le fa’atau, mai le falaoa i le vai inu, ‘o le pala ‘o se tasi lea o mea manogi i totonu o kuka e sili ona fiafia i ai. ‘O le múskat krydd (nutmeg spice) ua fa’atauaina i le lalolagi atoa mo lona manogi tulaga ese ma lona agava’a e fa’ateleina ai le tofo o taumafa eseese.
‘O le pala e le gata ‘ina fa’aaoga mo lona manogi lelei; ‘o lo’o i ai fo’i fa’amanuiaga fa’alesoifua maloloina. E tele seneturi, na fa’aaogaina e fai ma vaila’au fa’asamoa mo fa’afitauli o mea’ai, e pei o le fa’aogaina o se fesoasoani mo le moe, ma se fa’ama’i tiga. ‘O se tasi o vaila’au malosi i totonu o le pala ‘o le Myristicin, lea ‘o lo’o su’esu’eina mo ana a’afiaga i le tino. ‘O le sailiga mo le ISA Pala (Nutmeg) maualuga tulaga lelei e taua tele mo i latou o lo’o sailia mea manogi mamana i a latou mea’ai ma fuala’au fa’asamoa.

‘O le fua o le pala ‘o le ufi ulaula, fa’atafatafa’i e fa’ata’amilo i le fatu pala. E aoina ma fa’amagoina ma le fa’aeteete, lea e liliu ai lona lanu mai le moli-mūmū i le enaena-moli. E ui lava e sau mai le la’au e tasi, ae ‘o le fua o le pala e ‘ese’ese lona tofo mai le pala – e sili atu ona ma’ale’ale, e suamalie teisi, ma e sili atu ona fa’atagata fa’amanogiina. ‘O le mace maualuga lona tulaga lelei e sili ona mana’omia i le kuka, aemaise lava i supo, sosi, ma fa’atau. E fa’aaogaina fo’i i keke ma ‘ona, e pei o kuka Initia ma Caribbean, e fa’aopoopoina ai se lagona mafanafana ma le manaia.
I le fa’aopoopo atu i lona tofo lelei, ‘o le fua o le pala ‘o lo’o i ai fo’i ni fa’amanuiaga mo le soifua maloloina. E pei o le pala, e masani ona fa’aaogaina i fuala’au fa’asamoa e fa’afilemu ai le fa’amamago, fa’amalieina le tiga, ma fai ma vaila’au fa’ama’i. ‘O lona lanu ulaula-auro na fa’aigoaina ai ‘o le “auro ulaula” i le lalolagi o mea manogi, ona o lona taua ma le mana’omia i le fefa’ataua’iga anamua.

‘O le kavae (Syzygium aromaticum) ‘o ni fuga la’au manogi laiti, e foliga pei o fao, na aoina a’o le’i tatalaina. ‘O Maluku ‘o le nofoaga autu o le kavae, na avea ma mafua’aga o taua i le tele o seneturi ona o lona taua. ‘O le kavae e ‘ese’ese lona tofo – e vevela, oona, ma fa’aola – ma e fa’aaogaina lautele e fai ma mea manogi i totonu o kuka i le lalolagi atoa. E matua taua i kuka Initonesia ma Initia, fa’apea fo’i i Europa ma Saina, e fa’aopoopoina ai se lagona malosi i mea’ai suamalie ma ‘ona. Mai le kuka e fa’atau i le fa’afuga o mea inu, ‘o le kavae ‘o se mea manogi e le mafai ona suia.
E ese mai lona fa’aaogaina i kuka, ‘o le kavae e mauoa fo’i i fa’amanuiaga fa’alesoifua maloloina. ‘O lo’o i ai le eugenol, ‘o se vaila’au malosi e fa’atatau i le vaila’au fa’ama’i ma vaila’au fa’ama’i. Mo le tele o tausaga, na fa’aaogaina ai le kavae i fuala’au fa’asamoa e togafitia ai fa’afitauli o nifo, fa’afilemuina le tiga, ma lagolagoina le soifua maloloina o mea’ai. ‘O lona manogi tulaga ese e mafai fo’i ona fa’aoga e fa’amalieina ai mea’ai suamalie e pei o le lokum, le mea suamalie lauiloa a Take, lea e masani ona fa’aopoopo i ai mea manogi e fa’ateleina ai lona tofo suamalie.

‘O le kinamoni (Cinnamomum verum po’o Cinnamomum cassia) ‘o le pa’u i totonu o le la’au kinamoni, na aoina mai ma fa’amagoina, ma fa’asolo i laau pe oloina i pauta. ‘O Initonesia ‘o lo’o gaosia ‘o ituaiga mea manogi eseese kinamoni, e aofia ai le Cinnamomum cassia, e lauiloa fo’i ‘o le kinamoni Initonesia po’o le kinamoni Padang. ‘O lona manogi e suamalie, mafanafana, ma e teisi vevela, ma e fa’aaogaina lautele i mea’ai suamalie ma ‘ona i le lalolagi atoa.
Mai le oatmeal i le kofe, mai le keke apu i le kuka Initia, ‘o le kinamoni ‘o se mea manogi e maua i so’o se umukuka. E le gata i kuka, ‘o le kinamoni ‘o lo’o i ai fo’i se talafaasolopito umi o le fa’aaogaina i fuala’au fa’asamoa. E masani ona fa’aaogaina e lagolagoina ai le puleaina o le suka toto, fa’aleleia le soifua maloloina o le fatu, ma fa’aitiitia le fulafula. ‘O lona manogi mafanafana ma le malosi e fa’aaogaina fo’i i le gaosiga o mea manogi ma suau’u taua, ma fa’aopoopoina ai se lagona o le mafanafana ma le malu i so’o se mea e fa’aaoga ai.

‘O mea manogi Initonesia, e pei o le pala, fua o le pala, kavae, ma kinamoni, e sili atu nai lo na’o ni mea fa’aopoopo i kuka. ‘O latou ‘o ni ‘oloa fa’aleaganu’u, ‘o ni tagata molimau o se talafaasolopito mauoa, ma ‘o ni punaoa o fa’amanuiaga fa’alesoifua maloloina. ‘O le ‘o le tofi anamua o mea manogi Initonesia ‘o lo’o fa’aauau pea ona fa’amanuiaina i tatou i aso nei, ma fa’atumuina o tatou umukuka i manogi lelei ma fa’afiafiaina o tatou tino i o latou fa’amanuiaga fa’alesoifua maloloina.
Mai le amataga mai i laufanua lauolaola o Initonesia, ‘o nei mea manogi na malaga mamao, fa’alauiloaina o latou tofo ‘ese’ese ma o latou fa’amanuiaga i aganu’u eseese. ‘O le malamalama i o latou talafaasolopito ma o latou fa’aaogaina e fa’atupuina ai se talisapaia loloto mo le taua moni o mea manogi. E le gata ‘ina latou fa’aopoopoina le tofo, ae latou te fa’aopoopoina fo’i le loloto, fa’afaileleina o tatou tino ma o tatou agaga i le malosi fa’alenatura o Initonesia.
‘O le malaga i le lalolagi o le pala, fua o le pala, kavae, ma kinamoni ‘o se fa’amanatuga o le tele o le fa’amaneta o lo’o natia i Initonesia. ‘O nei mea manogi ‘o ni fatu fa’afagogo, ‘o ni vaila’au fa’asamoa, ma ‘o ni sui o se talafaasolopito mauoa. Pe e te fiafia e kuka, pe e te naunau i le talafaasolopito, pe e te sailia ni auala masani e fa’aleleia ai lou soifua maloloina, ‘o mea manogi Initonesia e iai se mea e ofoina atu mo tagata uma.
Ia mautinoa o lo’o e fa’aaogaina lelei le lelei o mea manogi Initonesia. Afai e te sauni e su’esu’e le lalolagi o nei mea manogi ‘ese’ese ma o latou fa’amanuiaga, matou te matua fautuaina oe e asiasi i le inaspices.com. Latou te ofoina atu se filifiliga maualuga o pala, fua o le pala, kavae, ma kinamoni, na aoina mai ma le fa’aeteete mai Initonesia. Fa’ata’ita’i la latou Nutmeg, Mace, ma le Clove e fa’aopoopoina ai le fa’amaneta moni o Initonesia i au kuka ma lou olaga. Tatala le lalolagi o manogi ma tofo e fa’amanatu ai le talafaasolopito ma le tamaoaiga o le ‘ele’ele. O se faigamalaga e tatau ona e fa’ata’ita’iina!
Upload images to this post to show gallery.
I le fatu o Initonesia, o loʻo taoto ai se tala e le gata i le taimi, o se tala na faʻatusaina ai tala faʻasolopito ma atunuʻu: o le tala o ana mea manogi matagofie. E le naʻo ni mea e faʻamalieina ai meaʻai; o i latou o fatu o le tamaoaiga, o le mafuaʻaga o malaga mamao, ma le tofi o aganuʻu ua leva. Mai le Pala (Nutmeg) manogi ma le Bunga Pala (Mace) ofoofogia, i le Cengkeh (Cloves) faʻamalosi ma le Kayu Manis (Cinnamon) suamalie, o nei oloa o Initonesia ua faʻamanatuina i le lalolagi atoa mo o latou tofo tulaga ese, aoga faʻalesoifua maloloina, ma lo latou taua tele i le talafaʻasolopito. Tau ina tatou amata se malaga i le lalolagi faʻamaneta o nei mea manogi taua, e faʻailoa ai o latou mealilo ma aafiaga i lo tatou lalolagi.
O le talafaʻasolopito o Initonesia ma ana mea manogi o se tala faʻasolopito matagofie o le sailiga, fefaʻatauaiga, ma le pule. Mo le tele o seneturi, o Moluccas, poʻo le “Spice Islands,” sa na o le pau lea o le nofoaga e maua ai nisi o mea manogi sili ona taua i le lalolagi. O le sailiga mo nei mea manogi na faʻaosofia ai malaga o atunuʻu, ma suia ai le talafaʻasolopito o fefaʻatauaiga i le lalolagi.
O le talafaʻasolopito o le auala o mea manogi (sejarah jalur rempah) o se fesoʻotaʻiga tele o auala i le sami ma le eleele na fesoʻotaʻi ai le Sasaʻe ma Sisifo, faʻafaigofieina le fefaʻatauaiga o oloa taugata, ae maise lava mea manogi. Initonesia, ma lona tulaga faʻapitoa ma lona tamaoaiga o mea manogi, sa i ai se sao taua i lenei fesoʻotaʻiga. O le manaʻoga mo Pala ma Cengkeh i Europa ma Asia na matua tele lava, ma o le pulea o le fefaʻatauaiga o nei oloa sa avea ma mafuaʻaga o taua ma pulega.
O le talafaʻasolopito o mea manogi i Initonesia (sejarah rempah rempah di indonesia) e aofia ai le taumafaiga faifai pea a malo mai fafo – Potukale, Sepania, Holani, ma Peretania – e pulea le gaosiga ma le fefaʻatauaiga o mea manogi. Na fausia e tagata Holani le Dutch East India Company (VOC) i le 1602, ma faʻamautuina se tulaga faʻapolopolo i le fefaʻatauaiga o mea manogi. O lenei tofi o le taua ma le tamaoaiga na faʻatusaina ai le aganuʻu ma le tamaoaiga o Initonesia mo seneturi.
E oo mai i aso nei, o le tofi o mea manogi (pusaka rempah) o loo ola pea i Initonesia, e le gata i lona tamaoaiga faalenatura ae faapea foi i ana tu ma aga faaleaganuu, kuka, ma le agaga o lona nuu. O mea manogi o Initonesia e le na o ni oloa; o i latou o le fatu o le aganuʻu, faʻatupuina se tala faʻasolopito o fesoʻotaʻiga ma le lalolagi.
O le Pala (Nutmeg) ma le Bunga Pala (Mace) e sau uma mai le laau e tasi, o le Myristica fragrans, o se laau e tupuga mai i le Spice Islands o Initonesia. O le Pala o le fatu o le fua, ae o le Bunga Pala o le ufiufi mumu susulu o le fatu. E ui lava e mai i le laau e tasi, ae e iai o latou tofo ma manogi e eseese.
O le Pala, poʻo le mea manogi pala (múskat krydd), e iai se tofo faʻamafanafana, suamalie, ma laʻitiiti le oona. E masani ona faʻaaoga i kuka suamalie, pei o pai, keke, ma meainu, ae e lelei foi i ipu masima, e pei o sosi kulimi, pateta, ma puaa. O le Pala ua iloa mo ona aoga faʻalesoifua maloloina. E iai le myristicin, o se vailaʻau e mafai ona iai ni aoga faʻamaʻi ma faʻamafanafanaina. E talitonuina e fesoasoani i le moe ma faʻaleleia le gaʻina.
O le Pala ua manatuina o se mea manogi taua tele, ma o le fatu lava ia o le fuaʻi pala (isa nutmeg) ua avea ma faʻailoga o le tamaoaiga ma le tulaga mo le tele o seneturi.
O le Bunga Pala, e sili atu le maʻaleʻale ma sili atu le manogi nai lo le Pala. E iai lona tofo vevela, manogi, ma sina citrus. O le Bunga Pala e lauiloa i lona tulaga sili ona lelei, poʻo le fau fuaʻi pala maualuga tulaga (mace hps). E masani ona faʻaaoga i ipu e manaʻomia ai se tofo manogi e le o se mea e pulea, e pei o sou, supa, meaʻai faʻalauiloa, ma sausages. I nisi o aganuʻu, e faʻaaoga foi i mea suamalie. E pei o le Pala, o le Bunga Pala e iai foi ona aoga faʻalesoifua maloloina, e aofia ai le faʻaitiitia o le mumū ma le faʻaleleia o le gaʻina.
O nei mea manogi i (spices in) meaʻai e faʻaaoga e le gata i le kuka, ae faʻapea foi i vailaʻau faʻaleaganuʻu mo le faitau afe o tausaga. Mai fomaʻi anamua Initia i tagata Europa i le Middle Ages, o le Pala ma le Bunga Pala sa faʻamanatuina mo o latou uiga faʻamalolo. O aso nei, o loʻo faʻaauau pea ona faʻaaoga i le kuka, vailaʻau, ma mea teuteu i le lalolagi atoa, o lo latou taua e le faʻaitiitia lava.
O le Cengkeh (Cloves) o ni fugalaʻau mago o le laau Syzygium aromaticum, e tupuga mai i Moluccas i Initonesia. E lauiloa mo o latou manogi malosi ma le tofo malosi, e masani ona faʻaaoga i aofaʻi laiti e faʻamalieina ai ipu. O le Cengkeh e iai se tofo vevela, suamalie, ma le oona, e masani ona faʻatusatusa i le tofo o le anise ma le pepa.
O le Cengkeh e lauiloa tele mo ona aoga faʻalesoifua maloloina. E iai le eugenol, o se vailaʻau malosi e iai ona uiga faʻamaʻi, faʻamaʻi, ma faʻamamaʻi. Mo le faitau afe o tausaga, o le Cengkeh sa faʻaaoga e foia ai faʻafitauli o nifo, faʻamalolo ai le tiga, ma faʻaleleia ai le gaʻina. O suʻesuʻega faʻaonaponei o loʻo faʻamaonia ai nei aoga, ma faʻaopoopoina ai i le faʻaitiitia o le toto suka ma le puipuia o le ate. O le Cengkeh o le mea moni lava o mea manogi (aspices) e tele aoga.
I le kuka, o le Cengkeh e faʻaaoga i ipu eseese, mai ipu masima e pei o le puaa, sisi, ma ipu figa, i mea suamalie e pei o keke, pai, ma puddings. E taua tele foi i meainu vevela, e pei o le mulled wine ma le spiced cider. I vailaʻau faʻaleaganuʻu, o le suauʻu Cengkeh e masani ona faʻaaoga e faʻamalolo ai le tiga o nifo ma e faʻaopoopoina i concoctions eseese mo faʻafitauli o le manava.
O le Kayu Manis (Cinnamon) o se tasi lea o mea manogi sili ona leva ma sili ona lauiloa i le lalolagi, faʻatauaina mo lona manogi suamalie ma lona tofo faʻamafanafana. Initonesia o se tasi lea o atunuʻu e sili ona gaosia le Cassia Cinnamon, lea e malosi lona tofo ma lona manogi pe a faʻatusatusa i le Ceylon Cinnamon.
O le Kayu Manis Initonesia e iai se tofo malosi, vevela, ma suamalie, faʻatasi ma ni faʻamatalaga o le fafie. E sili ona lelei mo le faʻaopoopoina o le loloto i ipu suamalie ma masima. I le tulaga faʻalesoifua maloloina, o le Kayu Manis e lauiloa mo lona agavaʻa e fesoasoani i le pulea o le toto suka, faʻaititia le cholesterol, ma ona aoga faʻamamaʻi malosi. E mauoa foi i antioxidants, e fesoasoani e puipuia le tino mai faʻamaʻi.
O le Kayu Manis e matua tele lona faʻaoga i le kuka. E le mafai ona vaʻaia i mea suamalie e pei o keke apu, pai, ma kuki. E faʻaaoga foi i ipu masima, e pei o curry, stew, ma ipu araisa i Asia, Sasaʻe Tutotonu, ma Amerika Latina. E masani ona avea ma vaega autu o le spice blends ma e faʻaaoga i meainu pei o le kofe ma le lauti. O le Kayu Manis e faʻaopoopoina se paʻi faʻapitoa i mea suamalie e pei o le lokum, le Turkish delight, e faʻaalia ai le fetaui lelei o mea manogi i aganuʻu eseese.
E oo mai i aso nei, o mea manogi o Initonesia o loʻo faʻaauau pea ona i ai se sao taua i le tamaoaiga o le lalolagi ma le kuka. O le manaʻoga mo Pala, Bunga Pala, Cengkeh, ma Kayu Manis o loʻo maualuga pea, ma o Initonesia o loʻo tumau pea o se taʻimua i le gaosiga ma le auina atu i fafo. O le tulaga lelei ma le manogi tulaga ese o mea manogi Initonesia e faʻatauaina i le lalolagi atoa.
O loʻo i ai le faʻateleina o le taulaʻiga i le faʻatoʻaga gafataulimaina ma faiga tau fefaʻatauaiga talafeagai, ia mautinoa ai e le gata i le faʻasaoina o nei punaoa taua ae faʻapea foi le saʻo o le totogiina o le aufaifaatoaga. O le tamaoaiga o le talafaʻasolopito o Initonesia ma le tuʻuina atu o mea manogi o se faʻamanatuga o le tele o le fesoʻotaʻiga o le lalolagi ma le auala e mafai ai e se mea laʻitiiti e pei o se fatu poʻo se paʻu ona faʻaosofia ai se talafaʻasolopito tele o le sailiga, fefaʻatauaiga, ma le aganuʻu.
Mai le manogi manogi o le Pala, i le tofo maaleale o le Bunga Pala, le malosi o le Cengkeh, ma le suamalie o le Kayu Manis, o nei mea manogi o ni meaalofa moni mai Initonesia. Latou te ofoina atu e le gata o se faʻamanuiaga i ou tofo ae faʻapea foi se faʻafesoʻotaʻiga i se talafaʻasolopito matagofie ma se lalolagi o le soifua maloloina. A e saili mo mea manogi e sili ona lelei e faʻaleleia ai au kuka, mafaufau i le tofi ma le tulaga lelei o mea manogi mai Initonesia.
Afai e te manaʻo e suʻe le tulaga lelei o mea manogi Initonesia mo oe lava, e te mafai ona maua faʻamanuiaga sili ona lelei ma faʻamaonia e saʻo mai Initonesia. Saili le tele o mea manogi maualuga, e aofia ai le Pala, Bunga Pala, Cengkeh, ma Kayu Manis, e sauni e faʻaopoopoina le tofo ma le manogi i au ipu. Asiasi i le inaspices.com i aso nei ma faʻaolaola lau umukuka i le faʻamaneta moni o mea manogi Initonesia.