Indonésia, Ypa’ũ Ñandyrakuéra Yvoty: Heko Mbytépe

Peteĩ jeguata puku ha hembiasapukuetéva ñanemboguata ypa’ũkuéra Indonésiagua mbytépe, peteĩ yvy henyhẽva yvotykuéragui. Ko’ápe, ymaite guive, oñemoñepyrũ tembiapoakuéra opaichagua omboyvytúva ha ombohe’ẽva ko yvy ape ári. Ko marandeko henyhẽ jepopyhy, ñemu ha tesãi rerekóvagui, oñemomba’eguasu pe

Pála

(Nutmeg), pe

Pála Poty

(Mace), pe

Cengkeh

(Cloves) ha pe

Kayu Manis

(Cinnamon). Hetaite ypa’ũ Guaraníme oñemomba’e umi ñandyrakuéra hechapyrãva, ha ko ára peve ojegueromandu’a mba’éichapa Indonésia omoambue yvóra rembi’u ha pohanokuaa. Ha’e peteĩ ñemombe’u yma guare henyhẽva mba’eporãgui ha ára pyahu rupive avei.

Ymaite guive, ko’ã ñandyrakuéra ndaha’éi simplemente peteĩ tembi’u ojeporuva, ha’ekuéra jekopytyha guasu, peteĩ hepykue ohechaukáva pu’aka ha mba’eta. Hekove mbytépe oñembohasajey ñandejára rekove, ha’ekuéra ojejuhu ñemu ñemohendahápe, ojegueromandu’a jepovyvýpe ha tesãirekópe. Ñanderekópe jahechakuaa mba’éichapa ko’ã ñandyrakuéra oñembojehe’a ñande rekove ha ñande rete pytyvõrãme.

Pála ha Pála Poty: Ypa’ũ Banda Rekove

Pe

Pála

(Nutmeg) ha

Pála Poty

(Mace) ou peteĩ yvyrágui,

Myristica fragrans

hérava, ha oñemombe’u hekove ha’eha ypa’ũ Banda, Molucas-pe (Indonésia) añónte. Kóva ha’e peteĩ tembiasakue henyhẽva viru ha jepopyhýgui. Ymaite guive, Pála ha Pála Poty ha’e akue umi ñandyrakuéra ohupytývape g̃uarã ojegueromomba’eveva’ekue yvórape. Viru hetava’ekue, ha umi ojoguerohorýva ohupyty va’erãkue ko’ã ñandyrakuérape.

Pála Ha Pála Poty Marandeko Mbytépe: Yvóra Ñemu Ñemoambue

Sa’ary XII-pe, umi karai árabe ha chinokuéra voi oñembojoaju Indonésia ndive omuña hag̃ua ko’ã Pála ha Pála Poty rehe. Upéi, sa’ary XVI-pe, umi karai Europagua, umi Português, Españól ha Holandés, oguahẽ ko ypa’ũ Banda-pe ha oñepyrũ pe jepopyhy ñandyrakuéra rehegua. Umi Holandés,

Vereenigde Oostindische Compagnie

(VOC) rupive, oñemomba’e hetaite ko’ã ypa’ũre ha oñemoĩ oñangareko Pála ñemu rehe, oñepyrũ peteĩ ára henyhẽva viru ha avei jejuka.

Peteĩ tembiasakue oje’éva, sa’ary XVII-pe, umi Holandés ombojehe’a ypa’ũ Manhattan (ko’ág̃a táva Nueva York) ypa’ũ Run ndive, peteĩ ypa’ũ Banda-pegua’eva henyhẽva Pála yvyrágui. Kóva ohechauka mba’eichaitépa hepy kuri ko Pála ha Pála Poty upe árape. Ko’ã ñandyrakuéra ha’e akue mba’e ombojehe’áva yvóra rembiasakue ha ombo’yvyry opaite mba’e.

Yvotyha Ha Ñemitỹ: Mokõi Ñandyra Peteĩ Yvyrágui

Pe Pála yvyra ikatu okakuaa 20 metro peve yvatekue. Hi’a katu ha’e peteĩ mba’e porãite. Pe Pála, jaikuaaháicha, ha’e pe pehẽngue apytépegua, ha pe Pála Poty ha’e katu pe ijerereguáva, peteĩ red ojejapóva umi hogue michĩmbúgui. Peteĩteĩva hi’águi oñeñohẽ Pála ha Pála Poty, ha ko’ã mokõi ñandyra oreko peteĩ mba’e ipyahuetéva ha ikatu ojeiporu tembi’úpe ha pohanokuaápe. Oñemono’õ hag̃ua, umi a’a oñemono’õ yvyrágui, oñembojerere ha upéi oñemomýi ojepe’a hag̃ua pe pála pe pála potýgui. Upe rire, oñemongu’i kuarahýpe, peteĩ mba’e hypy’ũva oikotevẽva paciencia ha hekopete.

Tesãi rehegua jeiko porãve

Yma guive, Pála ha Pála Poty ojeiporu pohanokuaápe. Oje’e heta mba’e tesãi rehegua orekoha, techapyrãrõ:

• Antiinflamatorio: Ikatu oipytyvõ py’apeteĩ ha mba’asy rehegua oje’evape.
• Digestivo: Oipytyvõ jejukýpe ha omboguejy py’ajere.
• Analgésico: Oje’e hese ikatuha omboguejy tye’y.
• Antioxidante: Oreko umi compuesto ikatúva oipytyvõ ñande retepepe ojoko hag̃ua umi mba’e vai.

Cengkeh: Umi Ypa’ũ Ñandyra Rekove

Pe

Cengkeh

(Cloves), avei oúva Molucas-gui, ha’e peteĩ ñandyra he’ẽ asuka ha imbareteva. Heko Mbytépe, Cengkeh ha’e akue peteĩ mba’e hepyete. Umi Romanokuéra voi oikuaa ha oiporu kuri. Indonésiaguáva ha’e akue avei mokõi yvóra ñemu ñembyatyha guasu, ha ko Cengkeh ha’e akue peteĩ tembiapo hepyetereíva umi ñemuhárape g̃uarã.

Cengkeh Marandeko Ha Ñemu Guasu

Umi ypa’ũ Ternate ha Tidore-gua ha’e akue pe Cengkeh renda ypykue. Ymaite guive, sa’ary II a.C.-pe, umi Cengkeh ojegueraha akue China-pe. Umi emperador chinokuéra ojerure umi tapichápe oiporúva Cengkeh ikamburipe omboyvytu porã hag̃ua ha’ekuéra oñe’ẽ jave. Kóva ohechauka hepykue Cengkeh orekóva upe árape. Upéi, umi ára mbytépe, umi Cengkeh oñemuhákuri opa rupi yvórape, ombojehe’a Asia, Oriente Medio ha Europa. Kóva ha’e avei peteĩ ñandyra ombojehe’áva yvóra rembiasakue ha ombo’yvyry opaite mba’e.

Umi karai Europagua avei omuña Cengkeh rehe. Umi Português ha upéi umi Holandés oñemomba’e umi ypa’ũre ha oñembojapopyhy Cengkeh ñemu rehe. Ha’e peteĩ ñandyra omoheñóiva heta ñorairõ ha jejuka, ha omoambuéva umi ypa’ũ rekove. Ko’ág̃a katu, Indonésia ha’e peteĩ Cengkeh ñemitỹhára guasuete ha ojapo peteĩ mba’e guasuete pe ñemu yvóra rehegua.

Tesãi rehegua jeiko porãve

Cengkeh ndaha’éi simplemente peteĩ ñandyra tembi’úpe g̃uarã, ha’e avei peteĩ pohã yma guare. Oreko heta mba’e tesãi rehegua, techapyrãrõ:

• Antioxidante: Hembireko hetaite antioxidante, oipytyvõva ojoko hag̃ua umi mba’e vai.
• Antiinflamatorio: Ikatu oipytyvõ py’apeteĩ ha mba’asy rehegua oje’evape.
• Antiséptico: Ojeiporu yma guive juru pohãrãme ha tye’y ñemboguerahápe.
• Analgésico: Pe eugenol, peteĩ compuesto oĩva Cengkeh-pe, ha’e peteĩ analgésico natural, ojeiporuva tye’y namboguerahápe.

Kayu Manis: Pe Yvyra He’ẽ Rekove

Pe

Kayu Manis

(Cinnamon), peteĩ ñandyra he’ẽ asuka ha hechapyrãva, ou umi yvyra

Cinnamomum

ryépe. Indonésia ha’e avei peteĩ Kayu Manis ñemitỹhára guasuete, ha hetaite tapicha oikuaa ha oiporu ko ñandyra. Oñemono’õ hag̃ua, umi karai oñemono’õ umi yvyra roguerohoryva’ekue ha upéi oipe’a pe ipererekue, oñemomýi ha upéi oñemongu’i. Kóva ha’e peteĩ tembiapo hekopete ha oikotevẽva paciencia.

Kayu Manis Marandeko Yma Guare

Kayu Manis ha’e akue peteĩ umi ñandyra ypykuevéva oñemuháva. Umi Ehiptoguakuéra yma guare oiporu kuri embalsamamiento-pe ha avei pohãrãme. Umi Romanokuéra katu oiporu kuri tembi’úpe ha avei pohãrãme. Umi karai omuñáva Kayu Manis rehe ha’e akue umi karai árabe, ha upéi umi Português ha Holandés oñemomba’e ko ñandyra ñemu rehe.

Indonésia reme’ẽ

Kayu Manis Cassia

, oje’eha katuete iñambueha

Kayu Manis Ceilán

(Cinnamomum verum) gui. Ko Cassia oreko peteĩ mba’e imbaretevéva ha he’ẽveva, ha ha’e peteĩ mba’e hepyetereíva umi ñemuhárape g̃uarã. Umi ñemitỹhára Indonésiagua oñemba’apo hekopete oñemono’õ hag̃ua ko ñandyra, ha oñemo’ã ojapo hag̃ua peteĩ mba’e porãite umi omuñávape g̃uarã.

Tesãi rehegua jeiko porãve

Kayu Manis oreko heta mba’e tesãi rehegua, ha ojeiporu yma guive pohanokuaápe. Umi mba’e orekóva apytépe jajuhu:

• Antioxidante: Hembireko hetaite antioxidante, oipytyvõva ojoko hag̃ua umi mba’e vai.
• Antiinflamatorio: Ikatu oipytyvõ py’apeteĩ ha mba’asy rehegua oje’evape.
• Oipytyvõ Asuka Retepegua: Oje’e hese ikatuha oipytyvõ asuka retepegua ñemohendápe, omoingoveve hag̃ua insulina mba’apo.
• Antimicrobiano: Ikatu oipytyvõ ojoko hag̃ua umi mba’asy.

Indonésia Ñandyrakuéra Rekove Puku

Pála, Pála Poty, Cengkeh ha Kayu Manis ha’e umi Indonésia rembiapoakuéra ha’etéva, omoambuéva yvóra rembiasakue, ñemu ha tembi’u. Hekove mbytépe, ojehechakuaa mba’eichaitépa umi ñandyrakuéra ikatu ombojehe’a yvóra rembiasakue ha ombo’yvyry opaite mba’e. Ko’ã ñandyrakuéra ohechauka Indonésia mba’eta ha yma guare, ha mba’eichaitépa ombojehe’a ñande rekove ha ñande rete pytyvõrãme.

Ko’ág̃a katu, Indonésia oguereko gueteri peteĩ tekove mba’etaha guasuete ko’ã ñandyrakuéra ñemitỹha. Oñemba’apo hekopete oñemoñepyrũ hag̃ua ñandyrakuéra porãite, ojeipytyvõva umi ñemitỹhárape ha oñembohapeva’ekue ñemu yvóra rehegua. Peteĩ ñemombe’u yma guare henyhẽva mba’eporãgui ha ára pyahu rupive avei.

Eikuaa Indonésia Ñandyrakuéra Porãite inaspices.com-pe

Ereko hag̃ua ko’ã ñandyrakuéra Indonésiagua iporãvéva, eike ko’ápe inaspices.com. Roikuave’ẽ

Pála

,

Pála Poty

,

Cengkeh

ha

Kayu Manis

pyahu ha hekokatuetéva, oñemono’õva hekopete ha ojegueraháva nde rógape g̃uarã. Eñepyrũ jeguata tembi’u ha tesãi rehegua ko’ã ñandyrakuéra porãite ndive.

• Pála ha Pála Poty: Eikuaa ko’ã ñandyra mokõi peteĩ yvyrágui. Emaña ko’ápe
  
• Cengkeh: Peteĩ ñandyra he’ẽ asuka ha imbareteva. Emaña ko’ápe
  
• Kayu Manis: Pe yvyra he’ẽ asuka, tesãi pytyvõrã. Emaña ko’ápe