Upload images to this post to show gallery.
Nalane ea batho e ngotsoe ka litemana tse ngata, empa ho na le e ‘ngoe e nang le monko o monate, e neng e khantšoa ke khanya ea khauta le matla a tlholisano. Ke pale ea linoko, haholo-holo tse tsoang lihlekehlekeng tse hole tsa Indonesia. Linoko tsena ha li feela litlolo tsa lijo; ke bopaki ba nalane, bophelo le boqhetseke ba batho. Li emela leqhapellane la linoko, letlotlo la setso le la moruo le ntseng le susumetsa lefatše ho fihlela kajeno.
Leeto la ho fumana linoko tse ling le lebisitse tlhahiso ea bo-rasaense ba bangata ba bangata ba bangata, ho qala ka lihoai tsa Asia ho ea ho bahoebi ba Arab, ‘me qetellong ho marena a Europe a ileng a loana ka lilemo tse makholo ho fumana thepa ena e bohlokoa. Har’a tsona, ho na le tse ‘nè tse hlahelletseng ka ho khetheha: Pala (Nutmeg), Bunga Pala (Mace), Cengkeh (Cloves), le Kayu Manis (Cinnamon). Linoko tsena tse ntle li entse lipale tsa ho sibolloa, tsa lipapali tsa lipolotiki, le tsa tlhōlo ea lipapatso tse ntle ka ho fetisisa.
Lilemong tse fetang likete tse peli, nalane ea tsela ea linoko e ne e le methapo e meholo ea khoebo e hokahanyang Bochabela le Bophirimela. Indonesia, ka ho khetheha lihlekehlekeng tsa eona tsa Maluku, e tsebahala e le “Lihlekehleke tsa Linoko” ka lebaka la mehloli ea eona e mengata ea linoko tse ikhethang. Khoebo ena e ile ea bopa mekhoa ea setso, ea theha mebuso, le ho baka lintoa tse sa feleng.
Ho utloisisa nalane ea linoko tsa Indonesia ke ho utloisisa kamoo naha ena e ileng ea fetoha setsi sa lefatše. Pele ho tšoeu e tšoeu ea Yuropa, bahoebi ba Maarabia, Machaena, le Maindia ba ne ba se ba ntse ba khoebisana ka linoko tsena, ba li fetisetsa linaheng tse ling ka meea e meea e mengata le ka li-caravan tse sa feleng. Botumo ba Pala le Cengkeh bo ne bo phahametse ho feta, bo ile ba li fetola lichelete tsa tlhaho tsa bohlokoa tse ka fapanyetsanoang ka khauta, silevera, le thepa e ling. Nako eo e ile ea theha “leqhapellane la linoko” la Indonesia, ho nahanisisa ka hore na thepa ena e ile ea bopa lefatše joang.
Pala e terbelah, e bontšang ka hare biji le bunga pala.
Pala (Nutmeg) le Bunga Pala (Mace) ke linoko tse peli tse fapaneng tse tsoang sefateng se le seng, Myristica fragrans. Biji ke Pala, ha lesela le khubelu le potileng biji ke Bunga Pala. Lihlekehleke tsa Banda, karolo ea Maluku ea Indonesia, ke tsona feela moo linoko tsena li ileng tsa fumaneha ka tlhaho lilemong tsa boholo-holo. Linoko tsena tsa linoko tsa pala li ile tsa etsa hore ho be le tlholisano e matla har’a matla a Europe, a qetella a laola khoebo ka ho ba le monopoly e thata.
Bunga Pala, kapa Mace, e na le tatso e monate haholoanyane le e ntle ho feta Pala. Hangata e rekisoa e le lipampiri tse bataletseng, tse mosehla ho isa ho tse khubelu-lamunu. Boleng ba eona bo ka aroloa, ‘me hangata ho batloa bunga pala boleng bo phahameng (Mace HPS) bakeng sa bocha le monko o monate. E sebelisoa haholo ho boka li-sauce, li-marinade, le lintho tse phehoang, e fana ka tatso e ikhethang e sa tšoaneng le tse ling. Ho linoko tse teng ka har’a indasteri ea lijo, bunga pala ke ntho e bohlokoa.
Ntle le tatso ea bona, Pala le Bunga Pala li boetse li sebelisitsoe ka lilemo tse makholo ka moriana oa setso. Pala e na le monko o monate le li-compound tse kang myristicin, e leng eona e fanang ka tatso le monko oa eona o ikhethang. Ka mokhoa o itekanetseng, e lumeloa hore e thusa ho sileha lijo, ho imolla bohloko, le ho robala. Lipatlisiso tsa morao-rao li ntse li lekola li-antioxidant le li-anti-inflammatory tsa eona. Leha ho le joalo, ho bohlokoa ho hlokomela hore ka bongata bo boholo, myristicin e ka ba chefo, kahoo ho bohlokoa ho e sebelisa ka hloko. Linoko tsena tsa pala ea isa, tse tsoang ho lihoai tse hlaahlamang tse hlahlamang lilemo tse ngata, li tla le boleng bo phahameng ka ho fetisisa.
Li-buds tsa Cengkeh tse omisitsoeng, li loketse ho sebelisoa.
Cengkeh (Cloves), li-buds tse omisitsoeng tsa sefate sa Syzygium aromaticum, li tsoaletsoe lihlekehlekeng tse ling tsa Maluku, haholo-holo Ternate le Tidore. Joaloka Pala, Cengkeh le eona e ne e le thepa ea bohlokoa, e ileng ea fetoha letšoao la leruo le matla ho tloha mehleng ea boholo-holo ho fihlela mehleng ea kajeno. Monko oa tsona o matla le tatso ea tsona e ikhethang li entse hore li be tsa bohlokoa ho lijo, moriana, le indasteri ea litlolo tsa moriri.
Cengkeh e na le li-compound tse kang eugenol, e fanang ka monko o ikhethang le thepa ea meriana. Ka moriana oa setso, e sebelisetsoa ho imolla bohloko ba meno, ho sileha lijo, le ho loantša tšoaetso. Li-antiseptic le li-analgesic tsa eona li li entse hore e be sesebelisoa sa bohlokoa ka li-remedies tse ngata tsa lapeng. Ho lijo, Cengkeh e sebelisoa ho boka lijana tse monate le tse letsoai, ho qala ka li-curries le lino tse chesang ho ea ho lijo tse nang le linoko tse monate le lokum, mokhoa o monate oa Turkish moo Cengkeh le Kayu Manis li sebetsang karolo ea bohlokoa.
Kayu Manis, e le lipampiri tse omisitsoeng le e le phofo.
Kayu Manis (Cinnamon), lekapetla le omisitsoeng la lifate tsa Cinnamomum, ke e ‘ngoe ea linoko tsa khale ka ho fetisisa tse tsejoang ke batho. Ho na le mefuta e’ meli e meholo: Ceylon Cinnamon (kapa “true” cinnamon) le Cassia Cinnamon. Le hoja e se letsoalloa la Indonesia feela, Indonesia ke e ‘ngoe ea bahlahisi ba ka sehloohong ba Cassia Cinnamon, e tsebahalang ka tatso ea eona e matla le boleng bo phahameng. Leeto la Kayu Manis le ile la qala ka limpho tsa boholo-holo le tsa khoebo ea marang-rang, e leng eona e ileng ea theha sebaka se seholo sa bohlokoa ho nalane ea tsela ea linoko.
Monko o monate oa Kayu Manis o entse hore e be linoko tse ratoang lefatšeng ka bophara. E sebelisoa ho boka lijo tse monate, lijo tse entsoeng ka libaktheria, le lijo tsa hoseng. Tatso ea eona e futhumetseng e tsamaea hantle le Litholoana, li-desserts, le lino tse chesang. Ho feta moo, Kayu Manis e tsebahala ka melemo ea eona ea bophelo bo botle. E ruile ka li-antioxidants, e na le thepa ea li-anti-inflammatory, ‘me e lumeloa hore e thusa ho laola maemo a tsoekere maling. E entse hore e be karolo ea bohlokoa ea meriana ea setso le ea sejoale-joale. E ‘ngoe ea linoko tse ntle ka ho fetisisa tsa khoebo ke Kayu Manis.
Pala, Bunga Pala, Cengkeh, le Kayu Manis ha li feela linoko; ke lipale tse phetoang, ke liemahale tsa libaka tse hole le tsa matla a ho leka-lekana. Li emela leqhapellane la linoko le leholimo la Indonesia, le lona le ntseng le hlahella ka lefatšeng ka bophara ka boleng le monko oa tsona o ikhethang. Ho tloha khoebong ea boholo-holo ho isa ho lijo tsa sejoale-joale, li tsoela pele ho hapa menahano le meno.
Leha nalane ea linoko e le telele ebile e rarahane, thepa ena ea bohlokoa e ntse e le karolo ea bohlokoa ea bophelo ba rona. Li re hopotsa ka lefatše le nang le likamano tse ngata, moo libaka tse hole li neng li hokahane ke batlohi le bahoebi ba sebete. Ho fihlela kajeno, li ntse li ntlafatsa lijana tsa rona, li re fa melemo ea bophelo bo botle, le ho re hokahanya le nalane ea boholo-holo.
Bakeng sa ba batlang ho boela ba fumana boleng ba ‘nete ba linoko tsa inaspices, mofuta oa pala ea isa, le tse ling tse ngata, ho na le sebaka se le seng feela. Fumana linoko tsa boleng bo holimo, tse tsoang ka ho toba ho lihlahisoa tsa Indonesia, ho inaspices.com. Ba fana ka linoko tse ntle tse tšoanang le tse neng li ratoa lilemong tse makholo tse fetileng, ho kenyeletsoa le bunga pala boleng bo holimo (Mace HPS) le Cengkeh e nkhang hamonate. Lumella monko o monate le tatso ea Indonesia hore e ntlafatse bophelo ba hau.
Upload images to this post to show gallery.
Indonesia, naha e ruileng ka litso le nalane, e tsebahala lefats’eng lohle ka linoko tsa eona tse monate le tse nang le matla. Ho tloha khale, linoko (aspices) tse kang pala (nutmeg), bunga pala (mace), cengkeh (cloves), le kayu manis (cinnamon) esale e le lisebelisoa tsa bohlokoa, eseng feela ka kichineng empa le ka ho ba le karolo ea bohlokoa mehleng ea histori ea lefats’e. Lefa lena la linoko le bolela pale ea maeto, bahoebi, lintoa le liphetoho tsa setso tse hlileng tsa theha lefats’e leo re phelang ho lona kajeno.
Re tla pholla bophelo bo monate ba linoko tsena, ho qala ka nalane ea tsona e telele le ho fihlela melemo ea tsona ea bophelo bo botle le likarolo tsa tsona tsa moruo. Itokisetse ho tsamaea le rona leetong la monko o monate, tatso le lipale tse hlollang!
Nalane ea tsela ea linoko (sejarah jalur rempah) ke pale e monate ea mehleng ea boholo-holo ea khoebo e ileng ea hokahanya lik’honthinente, ea baka mebuso, ea baka lintoa le ho fetola ‘mapa oa lefats’e. Nakong ena ea bohlokoa, linoko tsa Indonesia li ne li le bohlokoa haholo, li kopanya Asia, Middle East le Europe ka marang-rang a rarahaneng a litsela tsa leoatle le tsa naha. Lihlekehleke tsa Maluku, tse tsejoang e le “Lihlekehleke tsa Linoko”, li ne li le bohareng ba khoebo ena, haholo-holo ka ho hlahisa pala le cengkeh.
Nalane ea linoko tsa Indonesia (sejarah rempah rempah di indonesia) ke eona e thathamisang likhohlano le ts’ebetso pakeng tsa matla a Europe a kang Bapotoketsi, Sepanishe le Ba-Dutch, ba neng ba loana ho laola linoko tse bohlokoa haholo. Taolo ea linoko e ne e bolela matla le maruo, e leng se ileng sa etsa hore ho be le mehla ea nkolonisi e ileng ea fetola sebopeho sa Indonesia ka ho sa feleng. Kahoo, linoko tsena eseng feela hore ke lihlahisoa tsa temo, empa hape ke karolo ea bohlokoa ea lefa la linoko (pusaka rempah) le paki ea mehleng ea khale ea khoebo le tlhōlo.
Ho fihlela kajeno, Indonesia e ntse e le mohatisi oa linoko tsa bohlokoa lefatšeng, e fana ka litlolo tse ikhethang le menyetla ea moruo.
Pala (Myristica fragrans) ke sefate se ikhethang se fumanehang haholo lihlekehlekeng tsa Maluku. Se fana ka linoko tse peli tse fapaneng haholo ho tsoa litholoaneng tse le ‘ngoe: pala (the seed) le bunga pala (mace, the aril e bofubelu bo botala bo koahelang peo). Kaha li tsoa ho litholoana tse le ‘ngoe, li na le litatso le litšobotsi tse fapaneng. Pala e na le tatso e futhumatsang, e monate le e nkhang hamonate, e ntle bakeng sa lijo tse monate le tse letsoai. Bunga pala e na le tatso e bonolo le e monko o bobebe ho feta pala, e nang le lintlha tse poteletseng tsa lehong le lipalesa. E ratoa haholo lijong tsa Maeurope le tse ling tsa Asia.
Ha ho buuoa ka boleng, mace HPS (Hand Picked Selected) e emela boleng bo holimo ka ho fetisisa ba bunga pala e teng. Ho khethoa ka letsoho ho tiisa hore ke likotoana tse kholo ka ho fetisisa, tse leka-lekaneng le tse se nang sekoli, tse bolokang boleng ba tsona ba monko o monate le tatso. Sehlahisoa sena sa boleng bo holimo se ratoa ke baapehi ba tummeng le liindasteri tsa lijo lefatšeng ka bophara bakeng sa monko oa sona o matla le o tsitsitseng haholo. Ho fumana mace HPS ho tsoa Indonesia ho bolela ho fumana bunga pala e ntle ka ho fetisisa, e fumanweng ka mokhoa o tsitsitseng ho tsoa likolotong tsa lefa.
Ka ntle ho litatso tsa tsona tse monate, pala le bunga pala li boetse li na le melemo e mengata ea bophelo bo botle. Ka lilemo tse ngata, li ‘nile tsa sebelisoa meriana ea setso ho Almasi e le li-antiseptic, li-anti-inflammatory, le li-digestive aids. Pala, haholo-holo, e na le motsoako o bitsoang myristicin (מיריסטיצין). Myristicin ke motsoako oa tlhaho o fumanehang linokong tse kang pala le pere ea parsley. Ke e ‘ngoe ea metsoako e etsang monko o ikhethang oa pala, ‘me ka lisele tse nyenyane, e ‘nile ea sebelisoa bakeng sa melemo ea eona ea ho phomotsa le ho ntlafatsa boroko. Leha ho le joalo, ho bohlokoa ho hopola hore ho noa myristicin e ngata ho ka ba kotsi, kahoo pala e lokela ho sebelisoa ka mokhoa o leka-lekaneng joalo ka linoko tse ling.
Cengkeh (Syzygium aromaticum) ke buds tsa lipalesa tse omisitsoeng tse tsoang sefateng sa cengkeh, haholo-holo se fumanehang Maluku le likarolong tse ling tsa Indonesia. Tsebahala ka monko oa tsona o matla, o monate le o bohloko, cengkeh ke linoko tsa bohlokoa haholo lijong tse ngata tsa Asia, Afrika le Europe. Li sebelisoa ho linoko tsa nama, lisuphu, li-marinades le lino tse futhumatsang.
Ka ntle ho kichine, cengkeh e boetse e na le nalane e telele ea tšebeliso ea meriana. Ho thoholetsoa ka thepa ea eona ea li-antiseptic le li-analgesic, haholo-holo ho kokobetsa bohloko ba meno. Oli ea cengkeh, e nang le eugenol, e sebelisoa ka bongata lihlahisoa tsa meno le meriana ea setso.
Kayu manis (Cinnamomum verum), kapa “kayu manis” joalo ka ha e tsejoa haholo-holo Indonesia, ke e ‘ngoe ea linoko tsa khale ka ho fetisisa le tse ratoang ka ho fetisisa lefatšeng. Lekhapetla la sefate sa kayu manis le bokelloa ebe le omisoa, la etsa lithupa tse tsebahalang kapa le siloa hore e be phofo. Monko oa eona o monate, o futhumatsang le o monate o etsa hore e be motsoako oa bohlokoa lijong tse monate le tse letsoai ho pota lefatše.
Ho tloha li-curry tsa Asia ho isa ho libaka tsa bohobe tsa Europe le Afrika Leboea, kayu manis e na le sebaka se khethehileng. E boetse e sebelisoa haholo lihlahisoa tsa lipompong tse kang lokum, moo monko oa eona o tsoakanang hantle le monate o mong. Ho na le mefuta e fapaneng ea kayu manis, e nang le Cinnamomum cassia e leng eona e atileng haholo, leha ho le joalo Cinnamomum verum (Ceylon cinnamon) e ratoa haholo ka tatso ea eona e bonolo le e poteletseng.
Kayu manis e boetse e amahanngoa le melemo ea bophelo bo botle, ho kenyeletsoa thepa ea eona ea li-antioxidant le bokhoni ba eona ba ho thusa ho laola tsoekere maling, e etsa hore e be motsoako oa bohlokoa lijong tse phetseng hantle.
Kajeno, tlhokahalo ea linoko ka har’a (spices in) indasteri ea lijo e ntse e hola ka potlako. Ho tloha ho li-chef tsa maemo a holimo ho isa ho batho ba ratang ho pheha lapeng, boleng le monko oa linoko tsa Indonesia li ea ananeloa haholo. Linoko tsa múskat (múskat krydd), ho kenyeletsoa pala le bunga pala, li fumaneha litsing tsa maiketsetso a seno, lihlahisoa tsa bohobe, esita le liindasteri tsa litlolo le meriana. Ho ba teng ha linoko tsena ho matlafatsa litlolo tse ikhethang le ho fana ka melemo ea tlhaho.
Ho feta moo, liindasteri tsa lefats’e li lula li batla linoko tsa boleng bo holimo, tse fumanweng ka mokhoa o tsitsisang. Linoko tsa Indonesia li fana ka sena hantle, li kopanya melao ea khale ea temo le maemo a sejoale-joale a boleng.
Linoko tsa Indonesia – pala, bunga pala, cengkeh le kayu manis – ke tse fetang feela li-flavour enhancer. Ke likarolo tsa nalane, tlhaho le botumo. Ho tloha likolotong tsa boholo-holo ho fihlela litafoleng tsa rona kajeno, li tsoetse pele ho boha pale e nang le monko o monate ea lefats’e le kopanetsoeng. Ho li amohela ke ho ananela lefa le ruileng le ho matlafatsa balemi ba banyenyane ba bolokang mokhoa ona o motle.
Haeba u batla ho natefisa lijana tsa hau ka linoko tse ntle ka ho fetisisa tsa Indonesia, u ke ke ua fosa ka ho etela inaspices.com. Ba fana ka mefuta e fapaneng ea linoko tse boleng bo holimo, ho kenyeletsoa le isa pala (nutmeg) e tsitsitseng, mace HPS e khethiloeng ka letsoho, cengkeh e matla le kayu manis e monate. Etela sebaka sa bona sa marang-rang kajeno ho fumana letlotlo lena la linoko le ho tlisa monko o monate oa Indonesia ka kichineng sa hau. U ka fumana lihlahisoa tsa bona tsa Nutmeg, Mace, le Cloves mona: Nutmeg, Mace, le Clove.