Upload images to this post to show gallery.
Kwandakwe mwa lihalimu la limunya, ku na ni ze ñwi ze filikile mipili ya batu ni ku cinca nzila ya lipuzo za butu ka lilimo ze fita masika. Limunya zeo, ze zwa kwa likolwani ze butali za Indonesia, ki pala (nutmeg), bunga pala (mace), cengkeh (cloves), ni kayu manis (cinnamon). Ha li si ka eza fela lico ze mwi-mwi, kono li bile hape libaka la ntwale ni pulukelo ya bupilo. Mwa taba ye, lu ka patulula lipuzo za limunya ze, liseli za licelo za zona, mi ni ku talusa butokwa bwa zona mwa bupilo bwa kacenu, ku kalela kwa milo ya nzila ya limunya ku isa kwa licelo za kwanda.
Mupili wa silumai wa limunya za kwa Indonesia u pumbekwa ku ba butokwa hahulu, libaka la mupili wa lico ni bolutwa bwa zona bo bu sa yemeli. Lipuzo za limunya za kwa Indonesia li bonisa liseli le lituna la bolutwa ni mupilelo wa batu ba kwa mukwande, ze boniswa ki ku ba sanda ya limunya ye ne felile ku isa kwa libaka ze fita masika.
Ku siyelela kwa limunya ku ka libakela lipuzo ze tuna ze ne ezahezi kwanda, ku kalela kwa ku yakiwa kwa linzila za likupepe ni linzila za maoto ze ne kopanya linaha za kwa Mukwande ni ya kwa Upa. Lipuzo za nzila ya limunya ki ze nwi za lipuzo ze butokwa hahulu, ze bonisa butokwa bwa limunya ze. Kwanda, batu ne ba likana hahulu limunya zeo. Ki limunya ze ne zwiile mwa libaka ze nyinyani za kwanda, ku swana inge Lipulwa za Maluku mwa Indonesia, mi ne li filikile limi za licelo, libala, ni miapulelo.
Ku kalela kwa linaha za kwa Upa ku isa kwa limi za Buki, limunya ne li bukwala hahulu. Ne li sa li za licelo fela, kono hape ne li na ni butokwa kwa baanga, sina muungu, ni ku ba liswaniso la butokwa. Milio ya limunya ne i na ni nguli ya makala, ye ne pumbekwa ki balanda ni bapali, mi ne i fela mwa ntwale ye tuna ye ne ama lipila za makwande.
Indonesia, ka libaka za yona ze pumba hahulu limunya, i na ni nguli ya butokwa hahulu mwa butu bwa limunya za kwanda. Libaka zeo ze cwalisa, ze mwa Lipulwa za Maluku, ne li libaka fela mo ne ku zwa cengkeh ni pala. Ki yona sanda ya limunya ye ne ipumani mwa Indonesia, ye ne filikile linaha za kwanda ku yakuha ku li fumana.
Pala (Myristica fragrans) ni bunga pala (mace) ki limunya ze pumbekwa hahulu, ze zwa kwa kota ye swana. Pala ki peu ye omile, ye mwa sikami, hape bunga pala ki sibali se si sikamehile peu. Bunga pala ki ye butokwa hahulu, libaka la bolutwa bwa yona. Bunga pala ya bolutwa bo bunwi (mace hps) i tokwahala hahulu kwa likupepe za kwanda libaka la mupili wa yona ni mubala o mutuna. Mupili wa bunga pala u bonahala ku ba o mwi-mwi, ku fita wa pala, mi u na ni mupili wa litotoloho ze mwi-mwi ha li itusiswa mwa lico.
Pala ya kwa Indonesia (isa nutmeg) i zibahala ka bolutwa bwa yona bo bu fita ze ñwi. I na ni mupili o matuha hahulu ni litotoloho ze mwi-mwi. Bupilo bwa pala ne bu bile hape libaka la likupepe za matuha hahulu. Mwa pala, ku na ni sanda se si bizwa myristicin, se si na ni nguli ya ku na ni butokwa kwa mubili, kono hape se si na ni butokwa bo bu sa swaneli ha si itusiswa hahulu. Myristicin ki yona ye fa pala mupili o mutuna wa yona ni ku ba butokwa mwa bupilo bwa batu.
Pala ni bunga pala li itusiswa mwa lico ze mwi-mwi, ku kalela kwa lipula za mupili o mutuna, kwa lico za nama, kwa li-supu, ni kwa lino ze cisa. Mupili wa zona u mataha hahulu mwa likoloho ni mwa litukiso ze mwi-mwi.
Cengkeh (Syzygium aromaticum) ki butokwa bo butuna hahulu bo bu omile bwa kota. I zibahala ka mupili wa yona o matuha hahulu ni mupili o mutuna, ye matuha hahulu, mi i itusiswa hahulu mwa lico ni mwa baanga. Limunya mwa lico ze mwi-mwi za kwa Indonesia li kopanyeleza cengkeh, mi i na ni butokwa bwa ku fa lico mupili o mutuna.
Cengkeh i zwa kwa Lipulwa za Maluku, ze bizwa hape “Lipulwa za Limunya.” Ku tokwahala kwa cengkeh ne ku ezahezi ku ba ntwale ye tuna ya ku likana, ye ne filikile likupepe za kwanda ku panga linzila ze nwi za likupepe. Ku siyelela kwa cengkeh ne ku na ni nguli ya butokwa hahulu mwa lipuzo za kwanda.
Mwa bupilo, cengkeh i itusiswa hahulu. Oli ya cengkeh i itusiswa mwa ku alafa litombo za meno, ku alafa kutokana, ni ku alafa ku kataza kwa mubili. I na ni sanda se si bizwa eugenol, se si na ni butokwa bo butuna bwa ku alafa mubili. Ki yona limunya ye matuha hahulu, ye na ni butokwa bwa ku pulukisa lico ni ku alafa.
Kayu manis (cinnamon) ki gabi ya kota, ye omile, ye itusiswa hahulu sina mukoti wa pala (nutmeg spice) mwa lico ze mwi-mwi. Ku na ni mihuta ye mibeli ya kayu manis: Ceylon cinnamon (ye bizwa hape “true” cinnamon) ni Cassia cinnamon. Kayu manis ya kwa Indonesia (Cassia cinnamon) i zibahala ka mupili wa yona o matuha hahulu ni mubala o mutuna.
Mupili wa kayu manis u itusiswa hahulu mwa lico ze bunolo ni za mulomo, ze cwalisa makeke, lipula, ni lino ze cisa. Kono hape i itusiswa mwa lico za nama ni kwa li-supu ze mwi-mwi. Ku siyelela kwa kayu manis ne ku na ni nguli ya butokwa hahulu mwa likupepe za kwanda, ku kalela kwa linaha za kwa Upa ku isa kwa limi za Buki.
Mwa bupilo, kayu manis i na ni butokwa bwa ku alafa shuka ya mwa mali ni ku alafa ku kataza kwa mubili. I na ni sanda se si bizwa cinnamaldehyde, se si na ni butokwa bo butuna bwa ku alafa mubili. Ki yona limunya mwa lico ze mwi-mwi, ye na ni butokwa bwa ku alafa mubili.
Kwandakwe, limunya ze za kwa Indonesia li sa itusiswa hahulu mwa limi za licelo za kwanda. Limunya ze, ze matuha hahulu, li fa lico ze bunolo ni za mulomo mupili o mutuna. Mwa litukiso za kwa Buki, lokum (Turkish delight) i na ni mupili o mutuna ha li itusiswa limunya ze, ze cwalisa pala ni kayu manis. Limunya ze li itusiswa hahulu mwa lico za nama, li-supu, ni mwa lino ze mwi-mwi, ku cwalisa chai ni mulled wine.
Nto ye nwi ya butokwa ya limunya ze ki butokwa bwa zona kwa bupilo. Limunya ze li na ni sanda ze na ni butokwa bwa ku alafa mubili, ku cwalisa:
Litukiso za kale za limunya mwa litukiso za baanga ni za bupilo li sa bonahala ku ba za butokwa hahulu ni kacenu. Mafuta a mupili wa limunya ze a itusiswa mwa likolotoho za mupili, likolotoho za mupili, ni mwa ku alafa libupilo ze mwi-mwi.
Butokwa bwa limunya za kwa Indonesia bu zamayezi ka nzila ya lipuzo za kwanda, ku kalela kwa milo ya lipuzo za nzila ya limunya. Limunya ze za kwa Indonesia li na ni butokwa bo butuna hahulu, bo bu zamayezi ku kalela kwa butu bwa lico ku isa kwa bupilo. Ki yona sanda ya limunya ye ne felile ku isa kwa linaha za kwanda, ye ne filikile linaha za kwanda ku yakuha ku li fumana.
Kuli mu bone butokwa bo butuna bwa limunya ze za kwa Indonesia, mu swanela ku ziba lipuzo za limunya za mwa Indonesia. Butokwa bwa zona ha bu si ka yemela fela kwa lico ni kwa baanga, kono hape bu na ni nguli ya lipuzo za kwanda ni pulukelo ya butu.
Limunya ze za kwa Indonesia ki zona ze butokwa hahulu mwa lico ni mwa bupilo bwa kacenu. Bolutwa bwa zona bo bu sa yemeli, mupili wa zona o mutuna, ni butokwa bwa zona kwa bupilo li ezahezi ku ba zona ze butokwa hahulu kwa likupepe za kwanda. Ha mu itusisa limunya ze za kwa Indonesia, mu ka fumana mupili o mutuna wa kwa kwanda ni ku alafa mubili wa mina.
Ha mu bata ku fumana limunya za kwa Indonesia ze na ni bolutwa bo butuna, ze zwa kwa libaka ze butali, mu ka fumana bunga pala ya bolutwa bo bunwi, pala ya kwa Indonesia, cengkeh, ni kayu manis ze na ni bolutwa bo butuna kwa inaspices.com. Ba na ni limunya ze na ni bolutwa bo butuna, ze zwa kwa libaka ze butali, ze ka fa lico za mina mupili o mutuna ni ku alafa mubili wa mina.