Upload images to this post to show gallery.
Kyns hir, kyns bos kartennow digemmysk po linennow heskynadow, yth esa bys may hwre spisys renya. Yth esa an spisys-ma, nyns esens i marnas blasow sempel, mes kemmys gwerth hag owrek po arghans. Hag yn kres an bys-ma a arwoedhyans ha les, yth esa enysyow kepar ha perlynn dhyworth hwel an kowledh, hwi a dhiskudh gwreydh an spisys moyha meur aga bri a’n norvys. Yth yw hwedhel an Pala (Nutmeg), Bunga Pala (Mace), Cengkeh (Cloves), ha Kayu Manis (Cinnamon) – an gemmow yeghes ha blas dhyworth tiryow helgh a Indonesi.
An Istori Hyns an Spisys yw hwedhel a veur a gemmynskweyth, tennvos, ha monopoeliow didost. Yth esa lies gweythreser war an fordh hir ma, ow tressena dres tiryow ha morow, ow kevewi rag trewesow prios kepar ha silik, gwlan, ha, yn kynsa le, spisys. Mes kyns an brassa rann a’n bys dhe dhyskav aga hanow, yth esa an enysyow kepar ha Molukas yn Indonesi gans arghans ow kul hwesker. Yth o an enysyow-ma an unsel le may hwrussons an Pala ha Cengkeh tevi yn naturel, ow ri dhana dhedha gwerth diblantadow, ha mayth esens i ow tevi dhe vos an gwir Pusaka Rempah – Ertach Spisys – dhedha.
An sejarah rempah rempah di Indonesia yw hwedhel a gallos ha trewesyans. An re ma a dheuth ha bos pur bosek rag an Galloys ha Porthiwsyon yn arbennik. Yth esens i ow kwaynya gallos dres an enysyow-ma, ow kwretya kowethyansow monopoeliow hag ow ladha an dus leel rag mentenya aga rewlyans. An moyha diblantadow oll o an enysow Banda, unn bagas byghan a enysyow Molukas, may hwrussons an Pala hag y vroder, Bunga Pala, tevi.
Rag lies kansbledhen, an enysyow Banda o gwreydhen an monopoly a Pala. An re ma a dheuth ha bos an chif koch an re Fordh Spisys. Yth o an Pala ha Bunga Pala (an gorher splanna war voos Pala) mar bosek, may hwrussons an Koch-Enysyow europek batalya ha fetha rag an galwesans dh’aga gwartha. Yth o hwedhel a golled ha gwayn, mayth esa an spisys-ma ow kemmeres rann bosek yn hwedhlow an bys.
Dewgh ni dhe weles an spisys-ma yn pella, ha dewn ni dhe dhyskav pynag a dheun i ha pynag a allos dh’aga gul.
An Pala (Myristica fragrans) yw hasenn an wedhen balas, tevek dhe Enysyow Molukas, Indonesi. Yma dhe’n Pala blas melys, hwek, hag yeth. Y tevnydhyr yn lies kevrin kegina dres an bys, dhyworth hwesker dhe gig. Yn lies sevenans, y krysir an múskat krydd (nutmeg spice) dhe vos lesek rag yeghes, ow komprehendya gwellhe tretha ha lehe gwyns. Yma lies kussul rag Pala, ha lies a re na a via an spisys-ma, nyns esens i mar sempel nag y hwre dh’y weles yn kynsa golok.
Unn dra unnik a-dro dhe Bala yw an gnas a Myristicin, elven a wra an Pala dh’y vos unnik ha peryllus pan dhevnydhir yn lies meur. Y krysir Myristicin dhe vos gallosek dhe wellhe an golok ha gweres an tus dhe vos kethys. Mes, y kussulir dh’y dhevnydh yn koweth, rag yma lies peryll a dhevnydh re veur. Yn Indonesi, yth esa lies fordh dhe dhevnydh Pala, nyns yw rag kegina yn unnik, mes rag medhegneth hengovek ynwedh. An isa nutmeg (yma lies varyans a Pala) o chif askorres dhyworth Molukas, ha hi o tennvos meur rag an re a vynnsa an gwella.
Bunga Pala yw an gorher sglew rudh-rudhvelin a wra gorheri an hasenn Pala. Yth yw moy tyllensys ha hwek ages Pala. Yma dhe’n Bunga Pala blas moy fin ha blasmir, ow kemmeres rann vosek yn kegina, yn arbennik yn kevrinow kig ha krammennow. An mace hps (high-purity spice) yw kussulys rag an dus a vynn an gwella gnas a Vunga Pala, ha hi yw gwerthys yn pris ughel drefen hy gwerth ha hy hanow. Yn medhegneth hengovek, y krysir an Bunga Pala dhe vos lesek rag tretha ha klevesyow erel.
An Cengkeh (Syzygium aromaticum) yw bleujenn sygh an wedhen gengkeh, hag yw tevek dhe Enysyow Molukas ynwedh. Yma dhe’n Cengkeh blas krev, hwek, hag yeth, hag yw blas kowethys gans kemmynskweyth keginya ha medhegneth. Y tevnydhir yn lies kevrin, dhyworth kig ha krammennow dhe geyl ha diwosow. Yma dhe’n Cengkeh lies les yeghes, ow komprehendya gallosek war-nans bakteria, lehe gwyns, ha gwellhe an tretha. An spices in Indonesia, kepar ha Cengkeh, yw rann bosek a’n yeghes ha keginya dres an bys.
An Kayu Manis (Cinnamomum verum po Cinnamomum cassia) yw rusk an wedhen ginnamon, ha hi a dheu dhyworth lies rann a Indonesi. Yma dhe’n Kayu Manis blas melys, hwek, ha sglew, ow kemmeres rann vosek yn hwesker, diwosow, ha lies kevrin erel. Yma lies les yeghes dhe Gayu Manis, ow komprehendya gwellhe kontrolyans an sugra yn goos, lehe gwyns, ha gallosek war-nans bakteria. Y tevnydhir an Kayu Manis yn lies sevnnans, dhyworth kegina dhe vodhel ha dhiwes.
Pala yw kemmys gwerth-meur drefen y vlas ha y lesow yeghes, mes yma dhe Pala tu peryllus ynwedh. Kyn hwra Myristicin ri lesow dhe Bala pan dhevnydhir yn koweth, pan dhevnydhir yn re veur, y kallo degi dhe hwedhlow golok, dallath, hag effeythyow peryllus erel. Ytho, yma hwel dhe dhevnydh Pala yn koweth, ow koothhe an niver a dhevnydhir. Yma lies מיריסטיצין studhyans ow kavos dhe’y effeythyow war gorf an den, ow tisplegya moy a-dro dhe’y oberans.
Yn kegina, an spisys-ma a dhedh dhyn blasow unnik. Pala yw tevnydhys yn krammennow, hwi a dhiskudh y vos yn diwosow gwyns po kig. Bunga Pala yw meur y vri rag kevrinow hwek ha melys, mes ynwedh rag kig-yar. Cengkeh a ro blas krev dhe geyl, kig, ha diwosow gwyns. Kayu Manis yw pur bosek rag hwesker, kepar ha kevrin an lokum (Turkish Delight) hag an krammennow melys. An spisys-ma a dhedh dhyn neppyth dres an bys, ow ri blasow unnik ha lesow yeghes.
An spisys yn kegina nyns esens i marnas blasow, mes medhegnethow ha gwellheansow rag lies kleves. Dhyworth kyns, y tevnydhir Pala, Bunga Pala, Cengkeh, ha Kayu Manis yn medhegneth hengovek dres an bys. Y krysir aga bos gallosek rag lehe gwyns, gwella tretha, ha kowlwul gallos war-nans bakteria.
An gwerth medhegnethol a’n spisys-ma a wra dh’aga bos rann bosek a lies gonisogeth dres an bys. Dhyworth medhegneth Ayurveda yn Eynda dhe vonnow hengovek Chinek, an spisys-ma a dhedh dhyn neppyth dres an bys.
Hedhyw, Indonesi yw hwath unn a’n chif askorreydhyoryon a spisys dres an bys. An spisys-ma, ow komprehendya Pala, Bunga Pala, Cengkeh, ha Kayu Manis, yw askorras gans an oberoryon a’n tir, ha gans hevelep dhe’n dyghtyansow koth. An aspices dhyworth Indonesi yw aswonnys rag aga gnas ughel ha aga blas unnik.
An fordh dhyworth an gwerinen dhe’n marghas keswlasek yw hir ha komplek. Mes gans treghow arnowydh ha oberoryon a dhevnydh an hwel, an spisys-ma a yll resek dhyworth an tir dhe’n borth, ha dhyworth an borth dhe lies kegin ha medhegneth dres an bys. An demand rag spisys Indonesi yw hwath ughel, hag an kowethyansow a ober gans feryow keswlasek a assay gwertha an gwella gnas a askorsow.
Yma boslies fordhow dhe dhevnydh an spisys-ma yn dyffrans, ha lies a’n keginoryon arnowydh a assays gwrythul kevrinow nowydh gans an spisys hengovek-ma. An hwedhel a Pala, Bunga Pala, Cengkeh, ha Kayu Manis yw hwedhel a ertach, yeghes, ha blas, ow kemmeres rann vosek yn istori ha hedhyw.
Mar mynnowgh hwi digelmi yn-mysk an blasow rych ha dyworth tiryow helgh spisys Indonesi, ni a gussul dhywgh dhe weles askorsow a inaspices.com. Yn inaspices.com, hwi a yll kavos Pala, Bunga Pala, Cengkeh, ha Kayu Manis a gnas ughel, dhyworth an gwella tiryow a Indonesi, gans rewlyans koweth ha parth. Digelmwgh hag owndyewgh an ertach spisys diblantadow a Indonesi gans inaspices.com, ha degewgh blasow an enysyow tropyk dhe’n goos a’gas kegin!