Upload images to this post to show gallery.
Kuruva aha mutima gw’ebizinga eby’eihanga, akatambi k’ebiha, obugingo, n’okweyanjura katarorwaho nikashoboorora. Indonesia, erikworeka nk’ebizinga eby’ebyokunywesa by’akale, yamaaraho ebiro bingi ensi y’ona yeyetegeire ebyokunywesa byayo eby’akawoonga. Ebi ti byokunywesa byonka; n’ebimanyiso by’omuhanda, abahabuzi b’obuhwezi, n’abakozi b’ebihango eby’okurya eby’omugasho munonga. Obunaku buno, nitweyanjura omu nsi y’ebyokunywesa bina eby’omugasho munonga ebya Indonesia: Pala (Nutmeg), Bunga Pala (Mace), Cengkeh (Cloves), na Kayu Manis (Cinnamon).
Tekereza ekibala ekiruga ebyokunywesa bibiri eby’enjawulo, buli kimwe kireeta obwejwiso bwakyo oburuga omu mutima. Obu nibwo obumaji bw’omuti gwa Pala, Myristica fragrans, ogw’obwiza omu bizinga bya Banda eby’eraba bya Maluku, Indonesia. Ekibala eky’eteeberwa nk’obutunda, eki kikyaraburwa omu bwangu kworeka enyiga y’oburaafu, ey’enyiga n’erimu omubara ogw’obwaka – eyo niyo Pala (nutmeg) – ekigirwa ekintu eky’emyambi egy’emyaka, eki nicyo Bunga Pala (mace).
Okwamaaraho ebiro bingi, obushabizi bwa Pala na Bunga Pala bw’eterera amafuro ag’ekibagane omu bantu b’eihanga rya Buraya, ekiragira engamba n’ebyaraganisibwa. Ebyokunywesa ebi by’amafuro byaamaingi okukira zahabu, byashabirwa ti habw’akawoonga kabiyo obumwe omu birywa byonka, kureka na habw’obuhwezi bwabyo obw’okuhweriza abantu ab’okweterana n’okuhweza endwara z’enjawulo, n’ekiroonda kya kawumpuli.


Ebyokunywesa ebi birimu ebirungi bingi munonga. Biri bingi mu byo kwanira omubiri (antioxidants), birimu ebintu ebirwaaza ebironda (anti-inflammatory properties), kandi byakozesibwa kare kurembya eby’okurya, kutooreza okugoma, n’okuhwereza obwongo. Pala erimu ebintu nka myristicin na elemicin, ebyashushanisibwa kuhandikwa eby’obwongo n’okuhindura entekateka z’omuntu, n’okuhweriza omu ndwaara zimwe ezy’obwongo.
Ebimuri ebya cengkeh ebirimu akawoonga kaamaingi, ebirimu emigongo nka emyaka, biri n’omuhanda ogw’obugingo n’obuhanga nk’okawoonga kabiyo. Kuruva omu bizinga bya North Maluku, munonga Ternate na Tidore, cengkeh yakozesibwa kare na 200 BC omu Buholandi n’omu Roma. Yakozesibwa nka ekintu ky’omugasho munonga omu by’obukabazi obw’akale, n’ekimanyiso ky’obugingo n’amaani.


Mu nteko z’obuhwezi obw’akale, cengkeh yakozesibwa kutooreza endwaara nyingi. Obwongo bw’okugogoya obwayo obw’amanywa munonga n’obw’okuhweza amannyo, kubw’eugenol, ekintu kyayo ekikuru ekikora. Eugenol n’omuti gw’okugogoya gwa kare n’ogw’okuhweza eby’okukanya (antiseptic), ogukozesibwa omu by’amannyo obunaku buno. Cengkeh n’ehenjerwa habw’obuhwezi bwayo obw’okwanira omubiri, okurwaaza ebironda, n’okurwaana n’oburwaazi bw’omubiri, ekiragira y’ekyekyezi omu kurwaana n’endwaara n’okuhweriza obuhwezi obw’omubiri gwona.
Kayu Manis (Cinnamomum verum oba Cinnamomum aromaticum), n’akawoonga kaayo ak’okwengya, okurungi, n’ak’okuhuumuza, n’emwe aha byokunywesa by’akale eby’amanya, erimu ebimanyiso eby’okukozesa kwayo okuvwa Misiri ey’akale obumwe na 2000 BC. Hati n’ekikwataniswa na Sri Lanka, Indonesia n’eri ey’okukozesa Kayu Manis Cassia (Cinnamomum cassia) eyingi, eki kireeta akawoonga k’amaani, n’okweyanjura okwaamaingi okukira ku Ceylon.
Ekikoronjo ky’omuti gwa Kayu Manis nikihaibwa, kikamira, kikatamburuka kitooreza obubonero obw’amanya oba nikihaibwa omu buhuta oburungi. Olugendo rwakyo aha migabane y’ensi yona, obumwe rurikuguma rurikukwatirwa omu by’obukabazi ab’okukunda kurinda eby’okushohoora byabo eby’obugingo, rweterera eby’okwebuza by’enyinga eby’ennyonyi z’amaani ezirikushara Kayu Manis zireeta omu byokweterana byazo omu byaro ebiraba.


Kayu Manis n’eri ekihangiriro ky’obuhwezi. N’emanywa kubw’obuhwezi bwayo omu kurinda amashuga g’omusaayi, ekiragira y’ekyekyezi kyeihwaho aha bantu abari kurinda endwara y’ebihuru (diabetes). Ebirimu ebyo kwanira omubiri byayo byaamaingi bihwereza kurwaana n’okweretera okwekwata, kandi ebintu byayo ebirwaaza ebironda bihindura oburwaazi bw’omubiri gwonka. Kuhandika aha, Kayu Manis yoreka obuhwezi obw’okurwaana n’oburwaazi bw’omubiri n’oburwaazi bw’ebihama.
Obujagujagu bwa Pala, Bunga Pala, Cengkeh, na Kayu Manis ti buhabw’okunywesa kukira aha; bwali bubw’amaani n’obugingo. Okushabiza ebyokunywesa ebi eby’omugasho kukyerereirwe omuhanda gw’ensi yona, kuhamya okweyanjura kw’obuyanja, kuha obugabe obw’abakoloni, n’okwetengisa engamba z’amaani. Ebizinga by’ebyokunywesa bya Indonesia byaburira aha by’amaani eby’ensi, obuhanga bwabyo obwa kare bukatooreza aha by’obugingo by’amahanga okwamaaraho ebiro bingi. Akatambi k’ebyokunywesa ebi nikaakwatana n’omuganda gw’ensi yaffe eyaakwataganisibwa.

Obunaku buno, ebyokunywesa eby’omugasho ebya Indonesia biri byangu kutorobya okukira kare, ekiragira twetere obumaji bwabyo obw’omuhanda n’obuhwezi bwabyo omu bwomeezi bwaffe obwa buliijo. Oba oli omutetsya w’ebiryo w’amaani oba omutetsya w’oha, obuhwezi bwabyo n’obuhangye:
Waba weyitegereire kwebuza aha nsi y’ebyokunywesa bya Indonesia eby’amazima? Aha inaspices.com, nitwehanza aha kutooreza ebyokunywesa by’omugasho munonga nka Pala, Bunga Pala, Cengkeh, na Kayu Manis bivwa aha mabara gaabyo ga Indonesia. Okwehamya kwaffe aha buhwezi n’okwerukira kwabyo nikuhweriza buri kadoba kutooreza omuhanda gw’obugingo n’obuhwezi bw’ebyokunywesa ebi eby’omugasho omu kyekumba kyawe.
Buza obuhwezi bw’ebyokunywesa eby’amaani, ebyashabizibwa n’obunyakire omu by’okutetsya byawe n’obuhwezi bwawe. Gendera aha inaspices.com obunaku buno kwebuza aha byokunywesa byaitu eby’omugasho n’okutaaha ekishushani ky’omuhanda gw’akawoonga ka Indonesia.