Upload images to this post to show gallery.
Dagge e duuɓi teemedde, Indoneesi ina darii ko nokkuure ceniiɗe e ngonka dacce, nokkuure nde daartol e neesol kawri ngam tagde fof ko dacce ɗe aduna oo yiɗi. Gila e nokkuuje mum caaliiɗe haa e laabi njulaagu gaarɗi, Indoneesi woni nokkuure nde dacce keewɗe ɗe mbaɗi taariiha, dacce ɗe mbaɗi waylo-waylo mawngo e ñamri aduna, safaara, e njulaagu. E nder winndannde nde, en naatondirta e nuunɗal pala, bunga pala, cengkeh, e kayu manis – dacce nay ɗe mbaɗi nguurndam miliyoŋaaji yimɓe, dacce ɗe mbaɗi waylo-waylo mawngo e aduna oo.
E nder daartol, pala (Nutmeg) e bunga pala (Mace) ina njogii darnde teeŋtunde e nder dacce aduna. Ɗiɗo ɗii fof ummorii ko e leɗɗe wootere, Myristica fragrans, ɗe keewi e nder duuɗe Moluccas to Indoneesi, ɗe anndiraa kadi ko “Duuɗe Dacce.” Pala woni gural ngal alɗuɗo ngo woni e nder goro ngo heewi so wonaa goro ngo feccaaki, tawi bunga pala ko lefol jalngo, boɗeejo ngol heewi gural pala. Bunga pala ina anndiraa ko Mace HPS (Hand-Picked Selected), ko ɗum hollirta nafoore mum e mbaadi mum laaɓtundi, nde laaɓal mum toowngal.
Pala e bunga pala ina njogii nanndaliiji e mbaydiiji, kono kadi ina njogii ceerndali. Pala ina jogii mbaydi tiiɗndi, leggel, e ɗiɗo, tawi bunga pala ina jogii mbaydi ɓurndi leggel, ɓurndi ɗiɗo, e mbaadi woomre ɓurndi laaɓtude. Dacce ɗee fof ina keewi huutoreede e nder ñamri haa e safaara gaadanteejo. E nder ñamri aduna, ina keewi huutoreede e nder tammuɗe, kiiɗe, ñamri kosam, e ñamri coɗɗi. E nder leydi Norwees e Suwed, múskat krydd (nutmeg spice) ina keewi huutoreede e nder ñamri leydi mum en, ina addana ɗum en mbaydi nanndunde e ngeɗu nguurndam. Ammaa, ina foti siftoreede wonde מיריסטיצין (Myristicin), ko kemikal woni e nder pala, ina waawi waɗde batte e ɓanndu so heewi huutoreede, sibu ko ɗum daccal keewngal.

Cengkeh (Cloves), piindi leɗɗe Syzygium aromaticum, ina darii ko daccal mawngal e nder taariiha dacce. Ko ɗum ummorii ko e duuɗe Moluccas kadi, teeŋtii haa teeŋti e duuɗe Ternate e Tidore. Innde mum Farayse, “clou,” ko ko firti “doggel,” sabu mbaadi mum hono doggel tokosel. Cengkeh ina jogii mbaydi tiiɗndi, mettundi, e nafoore toownde e nder safaara gaadanteejo, haa teeŋti e safaara leɗɗe. Gila e safraade ñiiƴe haa e safraade ñiiƴe, cengkeh ina jogii darnde mawnde.
Taariiha cengkeh ina jokkondiri sanne e sejarah jalur rempah (history of the spice route). Ko cengkeh e dacce goɗɗe mbaɗi njulaagu hakkunde fuɗnaange e hirnaange. So tawii ko ɗuum waɗi njulaagu e harbaji hakkunde leyɗeele mawɗe ngam heɓde laawol to duuɗe dacce. Cengkeh ina keewi huutoreede e nder ñaamdu Indoneesi, bana e nder rendooji keewɗi, kono kadi ina jeyaa e dacce mawɗe e nder ñamdu goɗɗuɗu bana Indiya, Siin, e Fuɗnaange Cakaare. Ndiyam cengkeh ina huutoreede e nder safaara, ina addana ɗum nafoore anti-inflammatoire e antioksidan.

Kayu manis (Cinnamon) ko daccal goɗɗal ngal yiɗaa, ngal ummorii ko e nder leɗɗe Cinnamomum. Indoneesi ko gooto e leyɗeele mawɗe ɗe njaltina kayu manis, haa teeŋti e Cinnamomum burmannii walla kayu manis Kassia Indoneesi. Nde anndiraa ko mbaadi mum mboɗeeri, ñooɓri, e mbaadi mum wellundi, nden kadi ina keewi huutoreede e nder ñaamdu, safaara, e haa e ndiyam urdi.
Kayu manis ina jogii taariiha juutɗo e nder yimɓe, nde huutoreede gila e jamaanu Misra ɓooyɗo haa e nder defte taariiha. Nde anndiraa ko nafoore mum ngam cellal, ina jeyaa e nafoore anti-inflammatoire, antioksidan, e nafoore ngam ustude sukkar e nder ƴiiƴam. Ko ɗum waɗi kayu manis ina keewi huutoreede e nder kosam, ceebuuji, kiiɗe, e haa e nder tii walla kafe. Ko ɗum daccal ngal waawi waɗeede e ñaamdu keewngu, ina addana ɗum mbaydi welnanaandi.

Ndonu dacce Indoneesi ko pusaka rempah goonga, ko koole ngal waɗi waylo-waylo mawngo e nder aduna. Duuɗe Moluccas, duuɗe goɗɗe ɗe dacce ummorii, ina darii ko nokkuure teeŋtunde e nder sejarah jalur rempah. Gila e njulaagu Araab en haa e njulaagu Yurop en, laawol dacce ina darii ko laawol njulaagu mawngal ngal jokkondiri Aduna Fuɗnaange e Aduna Hirnaange. Leyɗeele bana Portogaal, Espaniya, Holannda, e Angalteer ina njogii geɗal mawngal e nder njulaagu dacce, ina mbaɗa harbaji, ina keɓa nokkuuje, ngam heɓde pala, cengkeh, e dacce goɗɗe ɗe njogii nafoore toownde.
Taariiha dacce e Indoneesi ko taariiha tiiɗɗo, taariiha njaggu, taariiha waylo-waylo, taariiha ɓamtaare. Dacce ɗee fof ina njeya e nder taariiha ndiyam, njaggu, e waylo-waylo e nder aduna. Ko ɗum waɗi taariiha Indoneesi ina jokkondiri sanne e dacce mum. Dacce ɗee mbaɗi njulaagu hakkunde leyɗeele, mbaɗi yimɓe njaggu, mbaɗi yimɓe keewɗe ɗe mbaɗi nguurndam. Ɗum hollitii ko Indoneesi woni nokkuure ceniiɗe e ngonka dacce, nokkuure nde daartol e neesol kawri ngam tagde fof ko dacce ɗe aduna oo yiɗi.
Koo nde duuɗe ceertuɗe ɗe dacce ummorii e nder aduna, dacce Indoneesi ina njogii darnde teeŋtunde. Kadi, Isa nutmeg, so tawii ko ɗum innde marke walla mbaadi pala Indoneesi, ina hollita darnde Indoneesi e nder njulaagu pala toowngal.
Koo nde taariiha juutɗo, nafoore dacce ɗee e nder aduna hannde ina darii haa jooni. Dacce ɗee, walla aspices, ina keewi huutoreede e nder ñaamdu aduna, ina addana ɗum en mbaydiiji e ɓesnguji ceertuɗi. Pala ina keewi huutoreede e ñaamdu Yurop e Amriik, tawi cengkeh ina keewi huutoreede e ñaamdu Aasiya e Afrik. Kayu manis kadi ina keewi huutoreede e ñaamdu adunaaru.
Dacce ɗee fof ina mbaawi addande ñamri mbaadi welnanaandi. Gila e mbaadi mettundi e pala haa e mbaadi leggel e cengkeh, dacce ɗee fof ina mbaawi addande ñamri mbaadi ceertundi. Haa e ñaamdu bana lokum, walla Turkish delight, ina keewi wonde e mbaadi pala walla cengkeh, ina hollita no dacce ɗee mbaawi naatde e ñamri adunaaru.
Hannde, dacce Indoneesi ina njaltina haa e leyɗeele keewɗe, ina mbaɗa njulaagu hakkunde leyɗeele, ina mbaɗa yimɓe keewɗe ɗe mbaɗi nguurndam. Dacce ɗee fof ina njogii nafoore toownde e nder ñamri, safaara, e haa e ndiyam urdi. Ko ɗum waɗi dacce ɗee fof ina njogii darnde teeŋtunde e nder aduna.
Dacce pala, bunga pala, cengkeh, e kayu manis ina darii ko dacce teeŋtuɗe ɗe mbaɗi waylo-waylo mawngo e nder aduna. Gila e Moluccas ɓooyɗo haa e ñamri adunaaru hannde, dacce ɗee fof ina njogii taariiha juutɗo e nafoore toownde. Ko ɗum waɗi dacce Indoneesi ina darii ko dacce ceniiɗe, dacce ɗe mbaɗi nguurndam miliyoŋaaji yimɓe, dacce ɗe mbaɗi waylo-waylo mawngo e nder aduna oo.
Ngam heɓde dacce ɗe mbaadi toowndi, dacce ɗe ummorii e nokkuuje ceniiɗe e nder Indoneesi, ngam heɓde ñaamdu toowndu e cellal, ina foti waɗde njaggu e inaspices.com. Inaaspices ina rokka dacce ɗe mbaadi toowndi, ɗe mbaɗi njulaagu hakkunde leyɗeele, ɗe mbaɗi yimɓe keewɗe ɗe mbaɗi nguurndam. Yiyto ko inaspices.com ina rokka hannde!