རླུང་གི་ནང་ལུ་སྤའིས་ཀྱི་དྲི་ཞིམ་དེ་ལུ་སྣ་ཁ་ཚར་ཚར་བའི་གསང་བ་དང་, ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་དེ་དུས་རབས་མང་པོའི་སྔ་ར་ལྷོད་པའི་ས་གནས་ཅིག་འདུག། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ་གི་གླིང་ཕྲན་ཚུ་, ལྷག་པར་དུ་མ་ལུ་ཀུ་གླིང་ཕྲན་དེ་, དུས་ཚོད་ཧ་ཅང་གིས་ལོ་རྒྱུས་ཅན་གྱི་སྤའིས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་མིང་བཏགས་ཡོདཔ་ཨིན། འཛམ་གླིང་གི་ལྷོ་ཤར་ཁ་ཐུག་གི་དམིགས་བསལ་གྱི་ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་ལུ་འཚར་ལོངས་བྱུང་བའི་རྩ་ཆེ་བའི་སྤའིས་མང་པོ་ཅིག་, འདི་ཚུ་ལས་མུས་ཀཊ་ (Pala), མེ་སི་ (Bunga Pala), སྤའིས་ (Cengkeh), དངོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཁེ་ཕན་ཚུ་རྐྱབ་གཞི་བཟོ་ནི་ (Kayu Manis) ཚུ་གི་གསང་བ་དང་དུས་རབས་མང་པོའི་ནང་ལུ་འཛམ་གླིང་དཔལ་འབྱོར་དང་རིག་གཞུང་གི་ངོ་བོ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།

སྤའིས་ལམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ (Sejarah Jalur Rempah): ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་ནང་ལུ་སྤའིས་ཚུ་གི་ལོ་རྒྱུས་ (Sejarah Rempah Rempah di Indonesia) མངོན་འགྱུར་འབད་ནི།

སྤའིས་ཚུ་གི་ལོ་རྒྱུས་དེ་དུས་རབས་མང་པོའི་སྔ་ར་ལྷོད་པའི་ས་གནས་ཅིག་ལས་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན། སྤའིས་ལམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ (སྤའིས་ལམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་) དེ་གིས་ཤར་ཕྱོགས་དང་ནུབ་ཕྱོགས་བར་ན་ཡོད་པའི་ཉོ་ཚོང་གི་འབྲེལ་མཐུད་ཀྱི་དྲ་རྒྱ་ཅིག་བསྲེལ་ཡོདཔ་དང་, འདི་གིས་བཞིན་སར་འཕེལ་རྒྱས་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་དོན་ལུ་ཤུགས་སྦེ་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་ནང་ལུ་སྤའིས་ཚུ་གི་ལོ་རྒྱུས་ (ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་ནང་ལུ་སྤའིས་ཚུ་གི་ལོ་རྒྱུས་) དེ་དེ་བཟུམ་གྱི་རྣམ་པ་གཅིག་ཨིན། སྤའིས་ཀྱི་འོད་སྟོང་འབར་བའི་དྲི་ཞིམ་དང་ཁེ་ཕན་གྱིས་འཛམ་གླིང་གི་ཉོ་ཚོང་པ་, རྒྱལ་པོ་, དམག་མི་, དེ་ལས་ཚོང་པ་ཚུ་ཧ་ལས་ཧོན་ཐོར་བཅུག་ཡོད།

མ་ལུ་ཀུ་གླིང་ཕྲན་ (ཡང་ན་སྤའིས་གླིང་ཕྲན་ཚུ་) དེ་ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ་ནང་ལུ་སྤའིས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ཨིན། འདི་གིས་གླིང་ཕྲན་འདི་རང་གི་དམིགས་བསལ་གྱི་གོ་གནས་དང་ཐོན་ཁུངས་ལས་བརྟེན་, ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གོ་གནས་འབོར་ཆེ་བ་ཅིག་བཟོ་ཡོད། དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཁོ་ན་མེན་པར་, སྤའིས་ཚུ་གིས་ཡང་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་, དེ་ལས་ཚན་རིག་གི་དོན་ལུ་ཤུགས་སྦེ་བྱིན་ཡོད། མངར་མོ་དང་འཚམ་པའི་དྲི་ཞིམ་འདི་གིས་མི་སྣ་མང་པོ་ཅིག་དངོས་སུ་འཐེན་ཏེ་, དེ་ཚུ་གིས་རྒྱལ་ཁབ་དང་རིག་གཞུང་བར་ན་གི་ས་མཚམས་ཚུ་བརྒལ་ཏེ་འབྲེལ་མཐུད་བྱུང་ཡོད། དེའི་ནང་ལུ་ཨེ་སྤའིས་ (aspices) ཟེར་བའི་སྤའིས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་ཡང་འདུག།

མུས་ཀཊ་ (Nutmeg) དང་མེ་སི་ (Mace): མེ་མེ་གཅིག་ལས་ཐོན་པའི་ཕན་པ་གཉིས་

མུས་ཀཊ་དང་མེ་སི་གཉིས་ཆ་རང་ Myristica fragrans ཟེར་བའི་ཤིང་ལས་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཚུ་གླིང་ཕྲན་མང་པོ་ཅིག་ནང་ལུ་འཚར་ལོངས་བྱུང་ཡོད་རུང་, གཙོ་བོ་ར་ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་བཎ་ཌ་གླིང་ཕྲན་ཚུ་ལས་ཐོན་ཡོད།

མུས་ཀཊ་སྤའིས་ (Múskat Krydd) ཀྱི་གསང་བ་

མུས་ཀཊ་ (Pala) ཟེར་མི་འདི་ Myristica fragrans ཤིང་གི་ཁུ་བ་ཨིན། འདི་གིས་ཁ་ཟས་ལུ་མངར་མོ་དང་འཚམ་པའི་དྲི་ཞིམ་ཅིག་བྱིན་ནི་དོན་ལུ་སྤྱོད་པ་ཨིན། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་ལས་ར་, མུས་ཀཊ་དེ་ཟ་ཁང་དང་སྨན་བཅོས་ཀྱི་དོན་ལུ་ཁེ་ཕན་ཆེ་བའི་སྤའིས་ཅིག་སྦེ་མིང་བཏགས་ཡོད། དེའི་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་མི་རི་སི་ཊི་སིན་ (מיריסטיצין) ཟེར་བའི་འཁྲུལ་གྱིས་དྲན་པ་གསལ་སྟེ་, ཁམས་དྭངས་ནི་དང་གཟུགས་ཁམས་ལེགས་བཅོས་འབད་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཡོདཔ་ཨིན། ཨི་ས་མུས་ཀཊ་ (isa nutmeg) ཟེར་མི་འདི་དམིགས་བསལ་གྱི་དྲི་ཞིམ་དང་ཁེ་ཕན་ཡོད་མི་སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་མུས་ཀཊ་ཀྱི་རིགས་གཅིག་ཨིན།

• ཟ་ཁང་ནང་ལུ་སྤྱོད་ཚུལ། མུས་ཀཊ་སྤའིས་ (múskat krydd) དེ་གིས་ཤ་དང་, བཟའ་བཅའ་, དེ་ལས་མངར་ཆ་ཚུ་ལུ་དྲི་ཞིམ་ཞིམ་དྲི་ཅིག་བྱིན། དེ་གིས་ཀོ་ཕི་དང་ཆ་ལུ་ཡང་བླུགས་ནི་ཡོདཔ་ཨིན།
• གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་ཁེ་ཕན། མི་རི་སི་ཊི་སིན་ (מיריסטיצין) གྱིས་དྲན་པ་གསལ་ནི་དང་, གཟུགས་ཁམས་དྭངས་ནི། དེ་ལས་ཟ་ཁང་གི་འཇུ་བར་ཕན་ཐོགས་ཡོད།

མེ་སི་ཨེཆ་པི་ཨེས་ (Mace HPS): རིན་ཐང་ཆེ་བའི་སྤའིས་

མེ་སི་ (Bunga Pala) ཟེར་མི་འདི་མུས་ཀཊ་ཁུ་བ་གི་ཕྱི་ཁར་ཡོད་པའི་དམར་སེར་ཁ་དོག་ཅན་གྱི་རྒྱ་དར་རིང་རིང་ཅིག་ཨིན། དེའི་དྲི་ཞིམ་དེ་མུས་ཀཊ་ལས་ཏོག་ཙམ་བརྩི་ཚེ་བ་ཡོད། མེ་སི་ཨེཆ་པི་ཨེས་ (mace hps) ཟེར་བའི་མེ་སི་འདི་སྤུས་ཚད་ཧ་ཅང་གིས་མཐོ་བའི་རིགས་ཅིག་ཨིན། དེ་གིས་ཁ་ཟས་ལུ་ཁ་དོག་དང་དྲི་ཞིམ་དམིགས་བསལ་ཅན་ཅིག་བྱིན། མེ་སི་འདི་སྨན་བཅོས་ཀྱི་དོན་ལུ་ཡང་སྤྱོད་པ་ཨིན། དེ་གིས་གཟུགས་ཁམས་དྭངས་ནི་དང་ཟ་ཁང་གི་འཇུ་བར་ཕན་ཐོགས་ཡོད།

• ཟ་ཁང་ནང་ལུ་སྤྱོད་ཚུལ། མེ་སི་འདི་ཟས་རིགས་དང་སྨན་བཅོས་ཀྱི་དོན་ལུ་སྤྱོད་པ་ཨིན། དེ་གིས་ཁ་ཟས་ལུ་ཁ་དོག་དང་དྲི་ཞིམ་དམིགས་བསལ་ཅན་ཅིག་བྱིན།
• གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་ཁེ་ཕན། དེ་གིས་གཟུགས་ཁམས་དྭངས་ནི་དང་ཟ་ཁང་གི་འཇུ་བར་ཕན་ཐོགས་ཡོད།

སྤའིས་ (Cengkeh): གསེར་གྱི་དྲི་ཞིམ་ཅན་གྱི་གསེར་གྱི་གཟུགས་

སྤའིས་ (Cengkeh) ཟེར་མི་འདི་ Eugenia caryophyllata ཟེར་བའི་ཤིང་ལས་ཐོན་པའི་མེ་ཏོག་གི་དཀྲུམ་ཁ་ཨིན། འདི་ཡང་མ་ལུ་ཀུ་གླིང་ཕྲན་ཚུ་ལས་ཐོན་ཡོད། སྤའིས་ཀྱི་དྲི་ཞིམ་དེ་ཧ་ཅང་གིས་ཤུགས་ཆེ་བའི་དྲི་ཞིམ་ཅིག་ཨིན། དེ་གིས་བཟའ་རྫས་ནང་ལུ་ (spices in) ཁ་ཟས་མང་པོ་ཅིག་ལུ་དྲི་ཞིམ་ཅིག་བྱིན།

བཟའ་རྫས་ནང་ལུ་སྤའིས་ (Spices in) དང་གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་

སྤའིས་དེ་གི་དྲི་ཞིམ་མངར་མོ་དང་འཚམ་པའི་དྲི་ཞིམ་གཉིས་ཀ་ཡོད། དེ་གིས་ཁ་ཟས་དང་མངར་ཆ་, དེ་ལས་འཐུང་ཆུ་ཚུ་ལུ་དྲི་ཞིམ་ཅིག་བྱིན། སྤའིས་དེ་གི་ནང་ལུ་ཨེ་འུ་ཇི་ནོལ་ (eugenol) ཟེར་བའི་དངོས་རྫས་ཅིག་ཡོད། དེ་གིས་གཟུགས་ཁམས་དྭངས་ནི་དང་དུང་ཕྲུག་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཡོད།

• ཟ་ཁང་ནང་ལུ་སྤྱོད་ཚུལ། སྤའིས་དེ་གིས་ཤ་དང་, ཇ་, ཀོ་ཕི་, དེ་ལས་བཟའ་བཅའ་ཚུ་ལུ་དྲི་ཞིམ་ཅིག་བྱིན།
• གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་ཁེ་ཕན། དེ་གིས་གཟུགས་ཁམས་དྭངས་ནི་དང་, ཨེན་ཊི་ཨོ་སི་ཌིན་ཊི་, དེ་ལས་ཚད་པའི་ནད་གཞི་ལས་བཀག་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཡོད།

དངོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཁེ་ཕན་ཚུ་རྐྱབ་གཞི་བཟོ་ནི་ (Cinnamon): མངར་མོའི་སྤའིས་ཀྱི་རྒྱལ་མོ་

དངོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཁེ་ཕན་ཚུ་རྐྱབ་གཞི་བཟོ་ནི་ (Kayu Manis) ཟེར་མི་འདི་ Cinnamomum ཟེར་བའི་ཤིང་གི་པགས་ཀོ་ལས་ཐོན་ཡོད། འདི་ཡང་ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ་ལས་ཐོན་པའི་སྤའིས་གལ་ཆེ་བ་ཅིག་ཨིན། དེའི་མངར་མོ་དང་དྲི་ཞིམ་དེ་གིས་འཛམ་གླིང་གི་ཟ་ཁང་ཚུ་ལུ་སྤྱོད་པ་ཨིན།

ཨེ་སྤའིས་ (Aspices) ཀྱི་ཕན་པ་དང་ལོ་ཀུམ་ (Lokum) གྱི་གཞི་

དངོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཁེ་ཕན་ཚུ་རྐྱབ་གཞི་བཟོ་ནི་དེ་ཨེ་སྤའིས་ (aspices) གི་དྲ་རྒྱ་ནང་ལུ་གལ་ཆེ་བའི་སྤའིས་ཅིག་ཨིན། དེ་གིས་ཁ་ཟས་མང་པོ་ཅིག་ལུ་དྲི་ཞིམ་དང་མངར་མོ་བྱིན། དཔེར་ན་, དེ་གིས་ལོ་ཀུམ་ (lokum) ཟེར་བའི་ཀོ་ཕི་མངར་མོ་བཟོ་ནི་ལུ་སྤྱོད་པ་ཨིན། འདི་གི་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་སི་ན་མ་ཨེལ་ཌི་ཧའ་ཌི་ (cinnamaldehyde) ཟེར་བའི་དངོས་རྫས་དེ་གིས་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དྲི་ཞིམ་དང་གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ཚུ་བྱིན།

• ཟ་ཁང་ནང་ལུ་སྤྱོད་ཚུལ། དངོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཁེ་ཕན་ཚུ་རྐྱབ་གཞི་བཟོ་ནི་དེ་གིས་མངར་ཆ་, ཇ་, ཀོ་ཕི་, དེ་ལས་ཤ་ཚུ་ལུ་དྲི་ཞིམ་ཅིག་བྱིན།
• གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་ཁེ་ཕན། དེ་གིས་ཁྲག་གི་བུ་རམ་ཚད་གཞི་ཚུ་དམའ་སར་བཟོ་ནི་དང་, གཟུགས་ཁམས་དྭངས་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཡོད།

སྤའིས་ཀྱི་ཤུལ་བཞག་ (Pusaka Rempah): མི་རབས་ལས་མི་རབས་བར་

མུས་ཀཊ་, མེ་སི་, སྤའིས་, དེ་ལས་དངོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཁེ་ཕན་ཚུ་རྐྱབ་གཞི་བཟོ་ནི་ཚུ་གི་གསང་བ་དེ་དེ་ཚུ་གི་ཟ་ཁང་དང་སྨན་བཅོས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ཁོ་ན་མེན་པར་, དེ་ཚུ་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གཞུང་གི་རིན་ཐང་ལས་ཡང་ཐོན་ཡོད། འདི་ཚུ་གིས་ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ་ལུ་སྤའིས་ཀྱི་ཤུལ་བཞག་ (pusaka rempah) ཅིག་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་གིས་འཛམ་གླིང་གི་དཔལ་འབྱོར་དང་རིག་གཞུང་ལུ་ཤུགས་སྦེ་བྱིན་ཡོད། ད་ལྟོ་ཡང་, ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་སྤའིས་ཚུ་གིས་འཛམ་གླིང་གི་ཟ་ཁང་ཚུ་ལུ་དྲི་ཞིམ་དང་ཁེ་ཕན་བསྒྲུབས་བཞིན་དུ་ཡོད།

དུས་རབས་རིང་མོའི་ནང་ལུ་, སྤའིས་འདི་ཚུ་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་དངོས་རྫས་ཅིག་སྦེ་མིང་བཏགས་ཡོད། དེ་ཚུ་གིས་རྒྱལ་ཁབ་དང་རིག་གཞུང་བར་ན་གི་ཉོ་ཚོང་གི་འབྲེལ་མཐུད་ལུ་ཤུགས་སྦེ་བྱིན་ཡོད། དེ་ཚུ་གི་རིན་ཐང་དེ་ད་ལྟོ་ཡང་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོད། དེ་ཚུ་གི་དྲི་ཞིམ་དང་ཁེ་ཕན་གྱིས་འཛམ་གླིང་གི་མི་སྣ་མང་པོ་ཅིག་ལུ་དགའ་ཚོར་སྦོམ་བྱིན།

ཁྱོད་རའི་ཟ་ཁང་ནང་ལུ་ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་སྤའིས་ཀྱི་གསང་བ་བསྒྲུབ་ནི།

ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་གླིང་ཕྲན་ཚུ་ལས་ཐོན་པའི་སྤའིས་ཀྱི་དྲི་ཞིམ་དང་ཁེ་ཕན་ཚུ་ཉམས་སུ་མྱོང་ནི་དོན་ལུ་, ཁྱོད་ཀྱིས་ inaspices.com ལས་སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་ཐོན་རྫས་ཚུ་འཚོལ་བར་འགྱོ་ཚུགས། དེ་ཚུ་གིས་ཁྱོད་རའི་ཟ་ཁང་ནང་ལུ་སྤའིས་ཀྱི་གསང་བ་དང་, འཛམ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལུ་ཁྱོད་རའི་ཆ་ཤས་འབག་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་གནང་ཚུགས། དྲི་ཞིམ་དང་, ཁེ་ཕན་, དེ་ལས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ inaspices.com ལས་མུས་ཀཊ་, མེ་སི་, སྤའིས་, དངོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཁེ་ཕན་ཚུ་རྐྱབ་གཞི་བཟོ་ནི་ཚུ་གི་ཐོན་རྫས་ཚུ་མང་པོ་ཅིག་ཡོད།

དེ་ལས་ཁྱོད་ཀྱིས་མེ་སི་ཨེཆ་པི་ཨེས་ (mace hps) ཡང་འཚོལ་བར་འགྱོ་ཚུགས། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་རྩ་ཆེ་བའི་སྤའིས་ཚུ་འདི་གིས་ཁྱོད་རའི་ཁ་ཟས་ལུ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དྲི་ཞིམ་ཅིག་བྱིན་ཚུགས། འབྲེལ་མཐུད་འདི་ལས་ inaspices.com གི་ཐོན་རྫས་མང་པོ་ཅིག་འཚོལ་བར་འགྱོ་ཚུགས།