ནམ་ཡང་གསང་བའི་ལོ་རྒྱུས་དང་དྲི་བཟང་གིས་ཁེངས་པའི་ས་གནས་ཤིག་ཡོད་ན། དེ་ནི་ཨིན་དོ་ནེ་ཤི་ཡའི་གླིང་ཕྲན་ཚུ་རང་ཨིན། དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་ལུ་ དེ་གི་རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་དང་ལྗོངས་ཁོར་གྱིས་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་ཚོང་ལས་དང་རིག་གཞུང་གི་འབྲེལ་མཐུད་ལུ་དབང་བསྐུར་མིའི་གསར་རྒྱང་ཚུ་ཐོན་སའི་ཁུངས་གཙོ་བོ་ཅིག་སྦེ་གནས་ཡོད། དེ་བཟུག་གི་བསོད་ནམས་ཀྱི་སྨན་རྫས་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ པཱ་ལཱ་ (Nutmeg), བུང་གཱ་པཱ་ལཱ་ (Mace), ཙཱེང་ཀེས་ (Cloves), དང་ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ (Cinnamon) ཚུ་གིས་དམིགས་བསལ་གྱི་གལ་ཆེ་དོན་ཆེ་བཟུང་ཡོད། དེ་ཚུ་གིས་བཟའ་བཏུང་གི་རོ་ཁ་དྲོ་བ་བཟོ་བར་མ་ཟད་ སྨན་བཅོས་དང་རིག་གཞུང་གི་ཆ་ལས་ཡང་ནུས་པ་ཆེན་པོ་བཏོན་ཡོད། དེ་ཚུ་ནི་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་ཟ་ཆས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ལུ་ག་ནི་ཡང་མ་འཁྲུལ་བའི་དམིགས་བསལ་གྱི་ས་བཅད་བཟུང་མི་ བསོད་ནམས་ཀྱི་སྨན་རྫས་ཨིན།

གསར་རྒྱང་གི་ལམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཨིན་དོ་ནེ་ཤི་ཡ་གི་གསར་རྒྱང་ཚུ་གི་ལོ་རྒྱུས་

ཨིན་དོ་ནེ་ཤི་ཡ་གི་གསར་རྒྱང་ཚུ་གི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ དོན་དངོས་ལུ་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་ཚོང་ལས་དང་གཞན་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཟུང་འབྲེལ་ཨིན། དུས་རབས་རིང་ལུ་ མོ་ལུ་ཀ་གླིང་ཕྲན་ (ད་ལྟོའི་མ་ལུ་ཀུ་) དེ་ གསར་རྒྱང་གི་རྒྱལ་ཁབ་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོད། དེ་ནི་པཱ་ལཱ་དང་ཙཱེང་ཀེས་ཀྱི་འཁྲུངས་གནས་གཅིག་པུ་ཨིན། དེ་ཚུ་ལས་ཀ་ཡུ་མ་ནིས་དང་བུང་གཱ་པཱ་ལཱ་སོགས་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལུ་བསྒྱུར་བཅོས་བྱུང་ཡོད། ཧེ་མ་དུས་རབས་༧ པ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ཨ་རབ་དང་རྒྱ་ནག་གི་ཚོང་པོ་ཚུ་གིས་ དེ་ཚུ་བསོད་ནམས་ཀྱི་སྨན་རྫས་ (pusaka rempah) ཚུ་ལེན་པར་ཨིན་དོ་ནེ་ཤི་ཡ་ལུ་འོང་སྟེ་ གསར་རྒྱང་གི་ལམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ (sejarah jalur rempah) བཟོ་ཡོད། དུས་རབས་༡༦ པ་ལུ་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཚུ་གིས་ དམིགས་བསལ་གྱི་པཱ་ལཱ་དང་ཙཱེང་ཀེས་ལུ་དབང་འཛིན་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ གླིང་ཕྲན་དེ་ཚུ་བཙན་བཟུང་འབད་ཡོད། དེ་བཟུག་སྦེ་ ཨིན་དོ་ནེ་ཤི་ཡ་གི་གསར་རྒྱང་ཚུ་གི་ལོ་རྒྱུས་ (sejarah rempah rempah di indonesia) དེ་ དོན་དངོས་ལུ་འཛམ་གླིང་གི་གསར་རྒྱང་གི་ལམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཟུང་འབྲེལ་ཨིན།

ཨིན་དོ་ནེ་ཤི་ཡ་ལུ་ཡོད་པའི་གསར་རྒྱང་གི་གླིང་ཕྲན་ཚུ་ལས་སི་ཨའུ་གླིང་ཕྲན།

པཱ་ལཱ་དང་བུང་གཱ་པཱ་ལཱ་: གསེར་གྱི་འབྲས་བུ་དང་དེ་གི་མེ་སེ་ཨེཆ་པི་ཨེས་

པཱ་ལཱ་ (Nutmeg) དང་བུང་གཱ་པཱ་ལཱ་ (Mace) ནི་ དོན་དངོས་ལུ་ རྒྱུ་ཚོས་གཅིག་ལས་ཐོན་པའི་གསར་རྒྱང་གཉིས་ཨིན། པཱ་ལཱ་དེ་ ཤིང་འབྲས་ཀྱི་ནང་གི་ས་བོན་ཨིནམ་ད་ བུང་གཱ་པཱ་ལཱ་དེ་ ས་བོན་གྱི་ཕྱི་ཁོག་ལུ་ཡོད་པའི་དམར་སེར་གྱི་ཁ་དོག་ཅན་གྱི་རྒྱ་མཚོ་དང་འདྲ་བའི་ཁྱབ་རས་དེ་ཨིན། དེ་ཚུ་གཉིས་ཆ་རའི་དྲི་བཟང་ནི་ དམིགས་བསལ་དང་ཁྱད་ཆོས་ཅན་ཨིནམ་ལས་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་ཟ་ཆས་བཟོ་བའི་སྐབས་ལུ་ གལ་ཆེ་བའི་རྒྱུ་ཚོས་ཅིག་ཨིན།

པཱ་ལཱའི་འབྲས་བུ་ཁ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོད་མི་ནང་ལས་ ས་བོན་དང་བུང་གཱ་པཱ་ལཱ་མཐོང་ཚུགས།

མུས་ཀ་ཊ་སྐྱིད་: ཁ་ཟས་ནང་ལུ་དང་སྨན་བཅོས་ནང་ལུ་

མུས་ཀ་ཊ་སྐྱིད་ (múskat krydd) གི་དྲི་བཟང་དེ་ ཁ་ཟས་མང་པོའི་ནང་ལུ་བེད་སྤྱོད་འབདཝ་ཨིན། དེ་ཡང་ བག་ལེབ་དང་ཁ་ཟས་བཞིན་མངར་མོ་སོགས་ལུ་སྤྱོད་དེ་ རོ་དང་དྲི་བཟང་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན། པཱ་ལཱ་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་རྒྱུ་ཚོས་ཅིག་ནི་ མི་རི་སི་ཊི་སིན་ (מיריסטיצין – myristicin) དེ་ཨིན། དེ་ནི་དྲི་བཟང་འཕྱར་མི་གི་རྒྱུ་ཚོས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ དེ་གིས་ལུས་ཀྱི་ནང་ན་ལུ་གསོ་བའི་ནུས་པ་ཡང་ཡོད། དེ་སྦེ་ པཱ་ལཱ་དང་བུང་གཱ་པཱ་ལཱ་གཉིས་ཆ་ར་ སྔོན་གྱི་སྨན་བཅོས་ནང་ལུ་ འཇིག་རྟེན་གྱི་གནོད་པ་དང་བཟའ་བཏུང་གི་རོ་ཁ་དྲོ་བ་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་བེད་སྤྱོད་འབདཝ་ཨིན། དེ་ཡང་ བུང་གཱ་པཱ་ལཱ་ (mace) ལུ་ མེ་སེ་ཨེཆ་པི་ཨེས་ (mace hps) ཟེར་བའི་ཚོང་ལས་ཀྱི་གནས་ཚད་དེ་ དེ་གི་སྤུས་ཚད་མཐོ་དྲགས་དང་སྨན་རྫས་ཀྱི་ནུས་པ་གཅིག་ཁར་འབྲེལ་བ་ཡོད། དེ་བཟུག་གི་ཨིན་དོ་ནེ་ཤི་ཡའི་པཱ་ལཱ་ནི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་ཁྲོམ་ར་ནང་ལུ་དམིགས་བསལ་གྱི་སྤུས་ཚད་ཅན་ཅིག་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོད། ཨི་ས་ནཱ་ཊ་མེག་ (isa nutmeg) ཟེར་མི་མིང་དེ་ཡང་ སྤུས་ཚད་མཐོ་ཤོས་དང་སེམས་ཁར་ཤོང་ཤོས་ཀྱི་པཱ་ལཱ་ལུ་གོཝ་ཨིན། ཡུ་རོབ་ཀྱི་མངར་ཟས་ ལོ་ཀུམ་ (lokum) ནང་ལུ་ཡང་ དྲི་བཟང་དམིགས་བསལ་ཅན་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ གསར་རྒྱང་ཚུ་ནང་ལུ་ (spices in) པཱ་ལཱ་ཚུ་བེད་སྤྱོད་འབད་བའི་སྲོལ་ཡོད།

བུང་གཱ་པཱ་ལཱ་གཉིས་ཀྱི་ལག་པར་བཟུང་སྟེ་ཡོདཔ།

ཙཱེང་ཀེས་: དྲི་བཟང་གི་མགོ་རྣ་

ཙཱེང་ཀེས་ (Cloves) ནི་ དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱི་དྲི་བཟང་དང་སྨན་གྱི་ནུས་པ་གཉིས་ཆ་ར་གི་དོན་ལུ་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་སྨན་རྫས་ཚུ་ནང་ལུ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན། ཙཱེང་ཀེས་ནི་ ཨིན་དོ་ནེ་ཤི་ཡའི་མོ་ལུ་ཀ་གླིང་ཕྲན་གྱི་ཤིང་ལས་འབྱུང་བའི་མེ་ཏོག་གི་མགོ་རྣ་ཨིན། དེ་ཚུ་ནང་ལུ་ ཨེ་ལྦོ་ལི་ (eugenol) ཟེར་བའི་རྒྱུ་ཚོས་ཚོས་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ དེ་གིས་དམིགས་བསལ་གྱི་དྲི་བཟང་དང་ཁ་དྲོ་བར་མ་ཟད་ སྨན་བཅོས་ཀྱི་ནུས་པ་སྦོམ་ཡོད། སྔོན་གྱི་དུས་ལས་ ཙཱེང་ཀེས་ནི་ འཇིག་རྟེན་གྱི་གནོད་པ་དང་ཁ་གཅིན་གྱི་ན་ཟུག་བཅོས་ཐབས་ལུ་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་བེད་སྤྱོད་འབདཝ་ཨིན། དེ་ཡང་ ཙཱེང་ཀེས་ནི་ ཟ་ཆས་ཀྱི་རོ་ཁ་དྲོ་བ་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་མ་ཟད་ དྲི་བཟང་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ཡང་བེད་སྤྱོད་འབད་ནི་ཡོད། ཨིན་དོ་ནེ་ཤི་ཡའི་ཙཱེང་ཀེས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ དེ་གི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཟུང་འབྲེལ་ཨིན།

སྐམ་ཡོད་པའི་ཙཱེང་ཀེས།

ཀ་ཡུ་མ་ནིས་: སྦྱར་བའི་དྲི་བཟང་

ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ (Cinnamon) ནི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་ཟ་ཆས་ལུ་མངར་མོ་དང་དྲི་བཟང་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་དམིགས་བསལ་གྱི་སྨན་རྫས་ཅིག་ཨིན། ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ནི་ ཤིང་གི་ཤུན་པ་སྐམ་སྟེ་བཟོ་ཡོདཔ་ད་ དེ་གི་དྲི་བཟང་དང་རོ་ཁ་དྲོ་བ་དེ་ དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཅན་ཨིན། ཨིན་དོ་ནེ་ཤི་ཡ་ནི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ཐོན་སྐྱེད་འབད་མི་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན། དམིགས་བསལ་གྱིས་ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ཀཱ་སི་ཨ་ (Cassia Cinnamon) གི་དོན་ལུ་ཨིན། ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ལུ་ ཚིལ་གཤེར་ལུ་དམིགས་བསལ་གྱི་ཕན་པ་ཡོདཔ་ལས་ དེ་གིས་ཁྲག་གི་ཀར་ཀྲོ་ལ་ (cholesterol) བརྩེ་ནི་དང་ ཁྲག་ཤོག་གི་མངར་ཆ་ཚད་ལུ་བཏོན་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་འབྱུངམ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ དེ་ནང་ལུ་ཨེན་ཊི་ཨོག་སི་ཌཱན་ཊི་ (antioxidant) དེ་ཡང་སྦོམ་ཡོད། ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ནི་ བག་ལེབ་དང་ཇ་ དེ་ལས་ཀོ་ཧྥི་སོགས་ལུ་དམིགས་བསལ་གྱི་རོ་ཁ་དྲོ་བ་དང་དྲི་བཟང་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་བེད་སྤྱོད་འབདཝ་ཨིན། ཨེས་པི་ཨ་ཨེས་ (aspices) ཟེར་བའི་མིང་འདི་ དོན་དངོས་ལུ་སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་གསར་རྒྱང་ཚུ་ལུ་གོཝ་ཨིན།

སྐམ་ཡོད་པའི་ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ཀྱི་དུམ་བུ་དང་ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ཀྱི་ཕྱེ་མ།

ཨིན་དོ་ནེ་ཤི་ཡ་གི་གསར་རྒྱང་ཚུ་: རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་ར་ནང་ལུ་

ཨིན་དོ་ནེ་ཤི་ཡ་ལས་ཐོན་པའི་པཱ་ལཱ་ བུང་གཱ་པཱ་ལཱ་ ཙཱེང་ཀེས་ དང་ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ཚུ་ དུས་ད་ལྟོ་ཡང་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་ཚོང་ར་ནང་ལུ་དམིགས་བསལ་གྱི་གལ་ཆེ་དོན་ཆེ་བཟུང་ཡོད། དེ་ཚུ་གི་སྤུས་ཚད་དང་དྲི་བཟང་དེ་ དོན་དངོས་ལུ་སྔོན་གྱི་དུས་ལས་ཡང་གྲགས་ཅན་ཨིན། འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་ཁ་ཟས་བཟོ་མི་ཚུ་དང་ སྨན་བཅོས་འབད་མི་ཚུ་གིས་ ཨིན་དོ་ནེ་ཤི་ཡ་ལས་ཐོན་པའི་གསར་རྒྱང་ཚུ་ནང་ལུ་ (spices in Indonesia) ཡོད་པའི་སྤུས་ཚད་ལུ་རེ་བ་བསྐྱེད་དེ་ཡོད། དེ་ཡང་ དེ་ཚུ་གིས་ཁ་ཟས་ཀྱི་རོ་ཁ་དྲོ་བ་ལུ་ འགྱུར་བ་བཏོན་ཚུགསཔ་མ་ཚད་ ལུས་ཀྱི་བདེ་ཐང་ལུ་ཡང་ཕན་པ་སྦོམ་ཡོད།

སྔོན་གྱི་དུས་ལས་ད་ལྟོ་ཚུན་ ཨིན་དོ་ནེ་ཤི་ཡའི་གསར་རྒྱང་ཚུ་གིས་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ཤུགས་རྐྱེན་སྦོམ་བཏོན་ཡོད། དེ་ཚུ་ནི་ དོན་དངོས་ལུ་གསར་རྒྱང་ཙམ་མ་རྐྱངམ་ཨིན་ དེ་ཚུ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གཞུང་གི་བསོད་ནམས་ཀྱི་སྨན་རྫས་ (pusaka rempah) ཨིན། དེ་ཚུ་གིས་ཁྱོད་ཀྱི་ཁ་ཟས་དང་སྨན་བཅོས་ལུ་དམིགས་བསལ་གྱི་ནུས་པ་བཏོན་ནི་ཡོད།

ཁྱོད་ཀྱི་གསར་རྒྱང་གི་འཚོལ་ཞིབ་འགོ་བཙུགས་དགོཔ།

ཨིན་དོ་ནེ་ཤི་ཡ་ལས་ཐོན་པའི་གསར་རྒྱང་སྤུས་ཚད་མཐོ་ཤོས་ཚུ་ ཁྱོད་ཀྱི་ཁྱིམ་དང་ཚོང་ལས་ལུ་འབག་འོང་ནིའི་དོན་ལུ་ inaspices.com ལུ་གཟིགས་དགོཔ། དེ་ནང་ལུ་ ཁྱོད་ཀྱིས་པཱ་ལཱ་ བུང་གཱ་པཱ་ལཱ་ ཙཱེང་ཀེས་ དང་ཀ་ཡུ་མ་ནིས་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཚོས་སྣ་ཚོགས་འཐོབ་ཚུགས་པའི་ཁར་ དེ་ཚུ་གིས་ཁྱོད་ཀྱི་ཟ་ཆས་ལུ་དྲི་བཟང་དང་རོ་ཁ་དྲོ་བ་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་བཟོ་ཚུགས། inaspices.com ནི་ཁྱོད་ཀྱི་ཟ་ཆས་དང་སྨན་བཅོས་ལུ་གསར་རྒྱང་སྤུས་ཚད་ཅན་བེད་སྤྱོད་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ཡིད་ཆེས་འབད་ཚུགས་པའི་འོང་སྒོ་ཅིག་ཨིན།