Upload images to this post to show gallery.
Дунейм и тхыдэм иджыри къэс къэгъэнагъэхэм я лъэужьыр къыщынащ, адрей псоми япэу Индонезиэм и щIыналъэм, ахэр къыщалъхуауэ. Апхуэдэу щытщ иджыри къэс ди щхьэцыр зыхъумэ къэгъэнагъэ лъэщхэр: мускат и жылэр (Myristica fragrans), мэйс (Myristica fragrans-м и пхъафэ), цинхор (Syzygium aromaticum), къуакъуэшхуэ (Cinnamomum verum/cassia). Ахэр зыхэлъ лъэпкъ гъащIэмрэ щэнхабзэмрэ дунейпсо базархэм я дежкIэ щIэин гугъуу щота.
Абдеж, Индонезиэм и щIыпIэ дахэхэм, а къэгъэнагъэхэм къыщыхъуащ, абыхэм я щIэиныр къыщекIуэкIащ. Абыхэм дунейр зэрахъуэкIащ, лъэпкъхэр зэпыщIащ, ахъшэ зэрамыхъуэтэжу къагъэнагъэхэм я дежкIэ зэгурымыIуэхэр къыдагъэхьэхащ.
Илъэс минхэм щIыпIэ емызэщIхэм къэгъэнагъэхэр къыщыкIуэцIылъэу щытащ, дунейпсо тхыдэм и щхьэпагъуэр къызыхэкIауэ. Къэгъэнагъэ гъуэгуанэ и тхыдэ (sejarah jalur rempah) лъэщыр, Азиэм, Африкэмрэ Европэмрэ зэрызэрыдзыжауэ, нэхъыбэу къыщыхъуащ Молукку архипелагым, Индонезиэм и къэгъэнагъэхэм я ЩIэин къыщыхэкIауэ. А щIыпIэр «Къэгъэнагъэхэм я ЩIыналъэ» ипщэу къыщалъытащ, абы и къарурэ и пщIэмрэ дунейр зэрипхауэ.
Индонезиэм и къэгъэнагъэхэм я тхыдэ (sejarah rempah rempah di indonesia) лъэщщ. Португальхэм, Испанхэм, Голландхэм, Инглызхэм ядежкIэ къэгъэнагъэхэр къэзыгъэщI дунейпсо мазабхэм я хъуар къэзэуэхэм яхэтащ. Абыхэм я гугъэ лъэщыр къэгъэнагъэхэм я базархэр къэубыдыныр, ахъшэ бгъэдэлъхэр къыхуагъэгъуэтэн щхьэкIэ.
А тхыдэм дызэрызэджэу, щIэин зыхэлъу дыкъошэ къэгъэнагъэ щIэин (pusaka rempah) дунейм и дежкIэ зэрылъэщым. Ахэр зыхэлъ лъэпкъым и щэнхабзэр, абы и бзэмрэ и шхынымрэ, абы и зэфIэкIхэмрэ абы и жьыгъуэмрэ къэгъэнагъэхэм я дежкIэ зыхуигъэзащ. Къэгъэнагъэхэр зэрыбагъэу, я щIэин зыхэлъу, щIыпIэ къэс я хъуэпсапIэу щота.
Мускат и жылэр (Nutmeg) Myristica fragrans жыгым и жылэщ, и пхъафэ лъэщ зиIэу, абы щIыпIэ дахэ къыкIэрыкIэу. Абы и тхыдэр лъэщщ, абы и хъуэпсапIэр иджыри къэс лъэщщ. Базархэм я дежкIэ мускат и жылэр пщIэшхуэ зиIэ къэгъэнагъэщ, абы и жьыгъуэр дунейм и щIыпIэ къэс щогугъуэ.
Мэйс (Mace), мускат и жылэм и щхьэлъэдэгъу къызэрыдгъэщIэжрэм, къэгъэнагъэ къабзэщ. Абы и жьыгъуэр мускат и жылэм ейм нэхъ лъэщщ, нэхъ щIыпIэ дахэ къыкIэрыкIэу. Шхыным хэлъу ахэр къагъэсэбэп, шхын щхьэлъэдэгъухэм, пщIэшхуэ зиIэ къэгъэнагъэ шхынхэм. Мэйс, щIыпIэ дахэ къыкIэрыкIэу, шхыным зэщIэупщIэ щIыпIэ ехъуэкI.
Мэйс ипкъ къабзагъэ нэхъыщхьэ (mace hps) – ар къэгъэнагъэ къабзэ, базархэм я дежкIэ нэхъ лъэщыпIэу щытыр. Абы и къэбзагъэмрэ и къарумрэ курыт къэгъэнагъэхэм я дежкIэ нэхъ лъэщыпIэу щота. Мэйс ипкъ къабзагъэ нэхъыщхьэ шхыным хэлъу, адрей шхынхэм, шхын щхьэлъэдэгъухэм, нэхъ лъэщыпIэу къыкIэрыкIэ.
Мускат и жылэмрэ мэйсэмрэ мыбыдж яIэщ миристицин (миристыци́н) жыхуиIэу, ар психоактивнэ щэхущ, нэхъыбэу уэмэджым къыщыхъумэ къагъэсэбэп. Абы и щIэинхэр къэзэуакIуэхэм къагъэсэбэпу щытащ, я къарур къагъэлъэгъуэну. Ауэ, ар нэхъыбэу къыщыхъумэ, узыншагъэм зэран хуэмыхъуну.
А къэгъэнагъэхэм я дунейпсо щIэиныр лъэщщ. Мускат къэгъэнагъэ (múskat krydd) щIыпIэ къэс уэшхыр зи гугъу ещI, абы и жьыгъуэр нэхъ лъэщыпIэу къыкIэрыкIэу. Ахэр шхыным хэлъу къагъэсэбэп, щхьэлъэдэгъу шхынхэм, пщIэшхуэ зиIэ шхынхэм, нэгъуэщIхэм.
Цинхор (Cloves) Молукку архипелагым къыщыхъуа къэгъэнагъэщ, абы и жьыгъуэр лъэщщ, абы и щхьэлъэдэгъуыр гуапэщ. Цинхор щхьэпэщ шхыным хэлъу, мыбыджхэм, хъуэхъухэм. Абы и щIэиныр лъэщщ, абы и пщIэр лъэщщ. Цинхор, дунейм и щIыпIэ къэс уэшхыр зи гугъу ещI, абы и жьыгъуэр нэхъ лъэщыпIэу къыкIэрыкIэу.
Цинхор нэхъыбэу къагъэсэбэп шхыным хэлъу, щхьэлъэдэгъу шхынхэм, пщIэшхуэ зиIэ шхынхэм, нэгъуэщIхэм. Абы и щIэинхэр къэзэуакIуэхэм къагъэсэбэпу щытащ, я къарур къагъэлъэгъуэну. Узыншагъэм хуэхьэсэбэп: цинхорым антиоксидант куэд хэлъщ, абы и пщIэр лъэщщ, абы и щIэиныр лъэщщ.
Къуакъуэшхуэ (Cinnamon) абы и пхъафэр къэгъэнагъэ лъэщщ. Абы и жьыгъуэр гуапэщ, абы и щхьэлъэдэгъуыр гуапэщ. Къуакъуэшхуэ нэхъыбэу къагъэсэбэп шхыным хэлъу, щхьэлъэдэгъу шхынхэм, пщIэшхуэ зиIэ шхынхэм, нэгъуэщIхэм. Абы и щIэинхэр къэзэуакIуэхэм къагъэсэбэпу щытащ, я къарур къагъэлъэгъуэну. Узыншагъэм хуэхьэсэбэп: къуакъуэшхуэм антиоксидант куэд хэлъщ, абы и пщIэр лъэщщ.
Къэгъэнагъэхэр хэлъщ (spices in) дунейм и шхын псоми. Ахэр къагъэсэбэп шхын щхьэлъэдэгъухэм, шхын щхьэпэхэм. АпщIэ къэгъэнагъэхэр (aspices) шхынхэм лъэщыгъэ къахуэхьэ, абыхэм я жьыгъуэр нэхъ лъэщыпIэу къыкIэрыкIэу. Скандинавиэм щыщ мускат къэгъэнагъэ (múskat krydd) щхьэлъэдэгъу шхынхэм хэлъу къагъэсэбэп, абы и жьыгъуэр гуапэщ. Апхуэдэуи, Тыркум щыщ локум (Turkish delight) щхьэлъэдэгъу шхыным къэгъэнагъэхэр хэлъщ, абы и щхьэлъэдэгъуыр гуапэщ, абы и жьыгъуэр лъэщщ.
Индонезиэм и къэгъэнагъэхэр шхыным нэхъыбэу къагъэсэбэп. Ахэр къагъэсэбэп къуэнтхъ шхынхэм, шхын щхьэлъэдэгъухэм, нэгъуэщIхэм. Абыхэм я лъэщыгъэр, я жьыгъуэр, я щхьэлъэдэгъуыр дунейм и щIыпIэ къэс щогугъуэ.
Индонезиэм и къэгъэнагъэхэр дунейпсо базархэм я дежкIэ щхьэпэщ. Ахэр къагъэсэбэп шхын промышленностым, мыбыдж промышленностым, хъуэхъу промышленностым. Абыхэм я пщIэр лъэщщ, абыхэм я щIэиныр лъэщщ.
Иса Мускат (isa nutmeg) сытхуэдэ брэнд жиIэми е къызэрыгъэщIэжрэм, мускат и жылэр зэрыбагъэу, я щIэин зыхэлъу, щIыпIэ къэс я хъуэпсапIэу щота. Дунейпсо базархэм я дежкIэ Индонезиэр къэгъэнагъэхэр къызыхэкI лъэщыпIэу щота. Абы и къэгъэнагъэхэм я къарур, я жьыгъуэр, я щхьэлъэдэгъуыр дунейм и щIыпIэ къэс щогугъуэ.
Индонезиэм и къэгъэнагъэхэм я лъэужьыр дунейм и тхыдэм иджыри къэс къыщынащ. Мускат и жылэр, мэйс, цинхор, къуакъуэшхуэ – ахэр зыхэлъ лъэпкъ гъащIэмрэ щэнхабзэмрэ дунейпсо базархэм я дежкIэ щIэин гугъуу щота. Абыхэм я къарур, я жьыгъуэр, я щхьэлъэдэгъуыр дунейм и щIыпIэ къэс щогугъуэ.
А къэгъэнагъэ щIэин (pusaka rempah) зыхэлъхэр, Индонезиэм и щIыпIэ дахэхэм къыщыхъуахэр, ди гъащIэм иджыри къэс гугъу щIэщIэн хуэдэу щытащ. Ахэр ди щэнхабзэм и щхьэпагъуэрщ, ди шхыным и жьыгъуэрщ, ди дунейм и дахагъэрщ. Къэгъэнагъэхэм я лъэужьыр зэпымыуду къыщекIуэкI, ди тхыдэм и щхьэпагъуэрщ.
А къэгъэнагъэ лъэщхэм я жьыгъуэрэ я дахагъэрэ къэбгъуэтэн щхьэкIэ, Индонезиэм къыхэкI къэгъэнагъэ къабзэхэр къэбгъэщэхун хуэйщ.
Inaspices.com-м къыщидгъэщIэхэр къэгъэнагъэхэм я къэбзагъэмрэ я къарумрэ и лъэщыпIэу щытщ. Ахэр узыншагъэм хуэхьэсэбэп, щхыным хэлъу къагъэсэбэп, щхьэлъэдэгъу шхынхэм, нэгъуэщIхэм. Индонезиэм и къэгъэнагъэ щIэиныр къэбгъуэтэн щхьэкIэ, inaspices.com-р къэбгъэсэбэп.