Upload images to this post to show gallery.
Дуьньядин тарихда са бязи затӀари инсанвилин цивилизациядин рехъ дегишарна. Ахъаюнрин, дявейрин, харживилин ва чӀехи пахлажрин секишрин арада, Индонезиядин гъуьлягъвилер, иллаки мускат, бунга пала, ценгьехъар ва кайу манис, агьвалатрин чӀехи паяриз хьана. Абур анжах чӀем хьиз тушир; абур къизилни дегь, дарманни ругь, гъелни чин. Гъуьлягърин рекьерин тарих, мисал патал, инсанрин кьисметар сад-садахъ галаз алакъаламишнава, ва ахьтин надир гъуьлягъвилер Индонезиядин чилерай дуьньядиз геж-геж хъхьана. И макъалада, чун и къизилдин харжрин дерин тарихдиз килигда, абурун къиметлувилин ва дуьньядин медениятда авай манийвилин гъиле аваз.
Къизилдин ва гимишдин вилик, гъуьлягъвилер дуьньядин экономикадин бине тир. Чара-чара медениятрин арада алакъаяр тухузвай гъуьлягърин рекьерин тарих, дегь чӀаварин Египетдин феръонрилай башламишна, Римдин империядилай къенин къуватлу къурулушризни кьван физавай. Индонезияда гъуьлягърин тарих, иллаки Молукк островра, гъуьлягъвилерин дуьньядин капитал хьиз, гзаф кӀевидаказ кхьенва. И чилер, агъзурралди йисара мускатдин, бунга паладин ва ценгьехъарин кьилин ва янадин менба тир, ва гьавиляй дуьньядин къуватлу къурулушрин арада къакъажунрин объект хьана. Португалия, Испания, Нидерландар ва Британия хьтин гьукуматри, и къизилдин харжрал гьукум тухун патал, агъзурралди километраяр тухвана, агьзурралди инсанрин уьмуьр къурбанд авуна.
«Надир гъуьлягъвилер» лугьудайла, Индонезиядин островрилай къвезвай харживийрин кьиспесар рикӀел къвезва. Абурун арада, савадлу тажарар гъуьлягърин къацар ва локум хьтин ширин базар ахтармишзавай. Гъуьлягърин рекьерин тарих чӀехи ядгъвалар акъудна. Абурун виридаз чизвай, Индонезиядин гъуьлягъвилер дуьньядин базарда виридалайни къиметлу тир.
Молукк островрин къенепатан паярай къвезвай мускат (Myristica fragrans) ва адан къенепатан чим – бунга пала – кьве чӀехи харж я, амма абур са мейвадилай къвезва. Палун мейва, персик хьиз, лацу-къацу рангунин я, ва чӀурдал къекъведамаз, адан къенепатавай цӀалцӀам биж аквазва. И биж мускат я, ва адан къвалаваз яру рангунин чим амукьзава – ам бунга пала я.
Абурун кьведани кьилдин тарих, гум ва метлеб ава. Мускатдин гъуьлягъвилер, вичин дерин, кӀеви, къенепатан гумдиз килигна, ширинни гуьрчег хуьрекрин, хъуьтӀуьн чӀемрин ва гьатта дармандал ишлетмишзава. Бунга пала, мускатдилай лап сифятда, дакӀан гумлу я, ва асул гьисабда ашпазвилин кӀвалахра, иллаки европадин ва азиядин кухнаярда, ишлетмишзава. HPS бунга пала (High-Purity Select) хьтин жуьреяр, абурун кьегьалвилел ва ацӀай гумдал килигна, дуьньядин базарда чӀехи къимет авайбур я.
Кьведани къизилдин харжрикай са бязи аспецифика ава. Мускатдин къенепата миристицин (миристицин) тӀвар алай актив компонент ава, ам са бязи дарманрин, мисал патал, антиоксидант ва антиинфламатор къуватрин патал, ишлетмишзава. Тарихдин чӀавара, «Исадин мускат» тӀвар алай надир мускатдин кӀусарикай рахазвайбур авай, ам гъуьлягърин дуьньяда харусен фундин кьил тир.
Дегь чӀаварин Египетдин феръонри абур мумияция патал ишлетмишзавай, Римдин империяда абур чӀехи къиметлу затӀар хьиз къачузвай, ва юкьван виш йисарин Европадин ашпазвилиз абур са кӀус ругь алахьзавай. Абурун гьа са мейвадилай къвезвал, амма сад-садалай чара гумар аваз хьуналди, абур ашпазрин ва дарманхъанрин арада виридалайни кӀан хьанвай харжрикай кьван.
Ценгьехъар (Syzygium aromaticum), Индонезиядин Молукк островрин муькуь зурба харж я, адаз «Къизилдин Ценгьехъар» тӀвар ганвайди бесдай саягъ туш. Дегь чӀаварин Азиядин, Африкадин ва Европадин тажаратрин рекьерин къиметлу затӀар хьиз, ценгьехъар гъуьлягърин рекьерин тарихда чӀехи роль къугъвана. Ценгьехъар, вичин кӀеви, михьи гумдал ва дармандин къуватрал килигна, виридалайни къиметлу затӀарикай сад тир.
Ценгьехъарин аспецифика абурун уникал гумдани дармандин метлебда ава. Ценгьехъар, асул гьисабда эугенолдин менба я, ам антисептик, анестетик ва антиинфламатор къуватар квайди я. Дегь чӀаварин китайдин императорри, масабурув ихтилат ийидамаз, ценгьехъар чпин нефес михьи хьун патал ишлетмишзавай. Европадин юкьван виш йисара, ценгьехъар азаррин чӀавуз гъуьлягъ хьиз ишлетмишзавай, ва абур гъуьлягърин рекьерин къенепатан менба тир. ЧӀехи тажаратри, ценгьехъарин чӀехи къиметдиз килигна, абур «дуьньядин банкаяр» хьиз къачузвай, вучиз лагьайтӀа абур къизилни гъиле аваз акьалтӀизвачир.
Кайу Манис (Cinnamomum verum), яни циннамон, Индонезиядин муькуь чӀехи харж я, ам мускатдилай ва ценгьехъардилай гзаф кӀеви тарих квайди я. Адан ширин, кӀеви гум ва иер мезагар гъуьлягърин рекьерин тарихда чӀехи роль къугъвана. Дегь чӀаварин Египетдин, Римдин ва Китайдин медениятриз, кайу манис къиметлу дарман, иер пахлаж ва муьгьуьббатдин къуватар квайди хьиз чизвай.
Кайу Манисдин аспецифика адан циннамалдегьиде ава, ам адаз вичин хсуси гум ва дармандин къуватар гузва. Ада къанин кьилин къуватлу антиоксидант ва антиинфламатор къуватар ава. Хуьрекрин ашпазвилиз килигна, кайу манис дуьньядин виридалайни кӀан хьанвай ширин гъуьлягърикай сад я, ам пирограрда, напиткайра ва гьатта мясдин хуьрекрин къенепата ишлетмишзава. Кайу манис, вичин къиметлувилел килигна, гъуьлягърин рекьерин къенепатан къизилдин харж тир, гьар са паяриз геж-геж хъхьана, ва дуьньядин базарда чӀехи роль къугъвана. Индонезиядин гъуьлягъвилер дуьньядин базарда, абурун кьегьалвилиз ва аспецификадиз килигна, виридалайни машгьурбур я.
Къенин дуьньяда, Индонезия, гъуьлягъвилерин чӀехи менбайрикай сад я, ва адан къиметлу харжрин тарих къенизни давам жезва. Индонезиядин гъуьлягъвилер, вичин надирвал, гум ва метлебвал патал, дуьньядин базарда чӀехи къиметлубур я. Абур ашпазвилиз, дармандал ишлетмишунал, косметикадиз ва гьатта духидиз ишлетмишзава. Индонезиядин фермерри, абурун агъзурралди йисарин тарих квай, надир къацар хуьзва, ва гьар са гъуьлягъдин кӀусар дуьньядин сагьибрал агакьариз алахъзава. Индонезиядин гъуьлягърин надир хажар гьисс авун патал, inaspices.com сайтдиз фида, ина чна кьегьалвилин мускат, бунга пала, ценгьехъар ва кайу манис хьтин жуьреяр теклифзава.
И харжрин тарих дегь я, амма абурун гум къенизни дуьньядин кухнаяр ва медениятар дегишарзава. Гъуьлягърин рекьерин къенепатан кьиспесар, Индонезиядин чӀехивилин, къуватлувилин ва надирвилин ишара я. И хажар, анжах чӀем хьиз тушир, абур инсанвилин пахлажрин, ахъаюнрин ва уьмуьрдин къиметлувилин символар я.
Индонезиядин гъуьлягърин надир хажар гьисс авун патал, inaspices.com сайтдиз фида, ина чна кьегьалвилин мускат, бунга пала, ценгьехъар ва кайу манис хьтин жуьреяр теклифзава.