ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡའི་སྤོས་རིགས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་དང་ལོ་རྒྱུས། པཱ་ལ། བུ་བུ། ཙེང་ཁེ་དང་ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ཀྱི་ངོ་མཚར་ཆེན་པོ།

འཛམ་གླིང་གི་ས་ཁུལ་དུ་སྤོས་རིགས་ནི་ཟས་རིགས་ཙམ་མ་ཟད་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གཞུང་། སྨན་བཅོས་སོགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡའི་མཚོ་གླིང་ནི་སྤོས་རིགས་ཀྱི་ཁྱིམ་གཞི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། དེར་ཡོད་པའི་སྤོས་རིགས་ཀྱི་རྒྱུ་རྩལ་དང་ལོ་རྒྱུས་ནི་བརྗོད་དཀའ་བའི་ངོ་མཚར་ཅན་ཞིག་རེད། སྤོས་རིགས་ཀྱི་ལམ་བུའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་དུས་རབས་མང་པོའི་སྔོན་ནས་འགོ་ཚུགས་ཡོད། དེ་ནས་བཟུང་སྤོས་རིགས་ཀྱི་ཉོ་ཚོང་གི་ལམ་བུ་འདི་ནི་རྒྱ་མཚོའི་ཐོག་ནས་ཤར་ནུབ་གཉིས་སུ་ཁྱབ་ཡོད། དེ་ཡང་སྔོན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལམ་ཁ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།

ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡའི་སྤོས་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ (Sejarah Rempah Rempah di Indonesia): ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་གསང་བ་།

ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡའི་སྤོས་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ཕ་རོལ་དུས་ནས་མཚོ་གླིང་དུ་དར་ཁྱབ་བྱུང་ཡོད། རྒྱ་གར་དང་། རྒྱ་ནག དེ་བཞིན་དབུས་ཤར་གྱི་ཚོང་པ་རྣམས་ཀྱིས་དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་ལ་ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡའི་སྤོས་རིགས་ནི་འཛམ་གླིང་གི་གསང་བ་ལྟ་བུར་བརྩིས་ནས་ཉོ་ཚོང་བྱས་ཡོད། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ལམ་བུ་རིང་མོ་འདིའི་ནང་དུ་སྤོས་རིགས་ནི་བཟའ་བཏུང་གི་རྒྱུ་རྫས་ཙམ་མ་ཟད། རྒྱུ་ནོར་དང་དབང་ཤུགས། རིག་གཞུང་གི་རྟགས་མཚན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། སྤོས་རིགས་ཀྱི་ལམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ (sejarah jalur rempah) ནི་འཛམ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད། དེ་ནི་ཉོ་ཚོང་དང་། དམག་འཁྲུག ཤེས་རིག་གི་བརྗེ་ལེན་སོགས་ལ་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད།

པཱ་ལ། བུ་བུ་ (Mace HPS) དང་མུསཀ་སྤོས་རིགས་ (Múskat Krydd) ཀྱི་ངོ་མཚར།

པཱ་ལ་ (Nutmeg) དང་བུ་བུ་ (Mace) ནི་ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡའི་སྤོས་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་རྒྱལ་མོ་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་གཉིས་ནི་པཱ་ལའི་འབྲས་བུ་གཅིག་ནས་བྱུང་བ་ཡིན། པཱ་ལའི་ཤིང་ནི་མ་ལུ་ཀུ་གླིང་ཕྲན་གྱི་གནའ་བོའི་ཤིང་རྩི་ཞིག་ཡིན་ལ། དེའི་འབྲས་བུ་ནས་མུསཀ་སྤོས་རིགས་ (múskat krydd) དང་བུ་བུ་གཉིས་བླངས་པ་རེད། པཱ་ལའི་བཟའ་བཏུང་གི་སྤོས་རིགས་ནི་མིང་དུ་གྲགས་པ་ཞིག་ཡིན། བུ་བུ་ (mace) ནི་པཱ་ལའི་བཟའ་བཏུང་གི་ཕྱི་རས་ཡིན། དེ་ནི་དྲི་ཞིམ་ཞིང་རོ་བཅུད་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་བུ་བུ་ལེགས་པོ་ཚོང་ཟོག་ (mace hps) ནི་ཚོང་ར་ཁག་ཏུ་དགའ་མོས་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ནི་ཟས་རིགས་དང་སྨན་བཅོས་སོགས་ལ་བེད་སྤྱོད་ཆེན་པོ་ཡོད།

པཱ་ལའི་གསང་བའི་ཕན་ཡོན། (Isa Nutmeg & Myristicin)

པཱ་ལ་ནི་ལོ་རྒྱུས་རིང་མོ་ནས་སྨན་བཅོས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད། པཱ་ལའི་ནང་དུ་མའི་རིས་ཊི་སིན་ (מיריסטיצין) ཞེས་པའི་རྫས་ཤིག་ཡོད་པ་དེས་ཀླད་པའི་ནུས་པ་གོང་དུ་སྤེལ་བ་དང་། ན་ཟུག་འཇོམས་པ། གཉིད་ཡག་པོ་འགུགས་པ་སོགས་ཀྱི་ཕན་ཐོགས་ཡོད། ནུམགས (isa nutmeg) ནི་སྙིང་གི་ནད་དང་། ཁྲག་ཤུགས་མཐོ་བ། དེ་བཞིན་ཟས་འཇུ་དཀའ་བའི་ནད་སོགས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པར་བཤད་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་དེ་ནི་ཚོད་ཚོད་ཀྱིས་བེད་སྤྱོད་བྱ་མི་རུང་བའི་སྨན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། དེས་ན་དེ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་སྐབས་སྨན་པའི་བཀའ་བཞིན་བྱེད་དགོས།

ཙེང་ཁེ་ (Cloves): སྤོས་རིགས་ནང་ (Spices In) གི་དྲི་ཞིམ་དགའ་སྟོན།

ཙེང་ཁེ་ནི་འཛམ་གླིང་གི་སྤོས་རིགས་ནང་དུ་དྲི་ཞིམ་ཤོས་དང་ནུས་པ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཏུ་བརྩི་གི་ཡོད། དེ་ནི་ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡའི་མ་ལུ་ཀུ་གླིང་ཕྲན་ནས་འབྱུང་བ་ཡིན། ཙེང་ཁེ་ནི་ཟས་རིགས་དང་། སྨན་བཅོས། དེ་བཞིན་འཕྲོད་བསྟེན་སོགས་ལ་བེད་སྤྱོད་ཆེན་པོ་ཡོད། སྤོས་རིགས་ནང་ (spices in) གི་ཙེང་ཁེའི་རོ་བཅུད་ནི་མི་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་མོས་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ནི་ཁ་ལ་དྲི་ཞིམ་པ་དང་ཁ་ནང་གི་ནད་གཞི་འགོག་པའི་ནུས་པ་ཡང་ཡོད། ཙེང་ཁེའི་ནང་དུ་ཡུ་གེནལ་ (eugenol) ཞེས་པའི་རྫས་ཤིག་ཡོད་པ་དེས་ན་ཟུག་འཇོམས་པ་དང་། གཉན་ཚད་འཇོམས་པ། དེ་བཞིན་ཁ་ནང་གི་དུག་སེལ་བའི་ནུས་པ་ཡོད། ཙེང་ཁེ་ནི་སྤོས་རིགས་ཀྱི་འཛམ་གླིང་ནང་དུ་དངོས་གནས་དྲི་ཞིམ་གྱི་དགའ་སྟོན་ཞིག་རེད།

ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ (Cinnamon): བཟའ་བཏུང་གི་གཞོགས་འདེགས།

ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ནི་དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་ལ་བཟའ་བཏུང་དང་སྨན་བཅོས་སོགས་ལ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད། དེ་ནི་འཛམ་གླིང་གི་སྤོས་རིགས་ཁག་ནང་དུ་དགའ་མོས་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ནི་དྲི་ཞིམ་ཞིང་རོ་མངར་བ་ཞིག་ཡིན། དེའི་ནང་དུ་ཚི་ལ་དང་། གཉན་ཚད། ཁྲག་མངར་སོགས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པར་བཤད་ཀྱི་ཡོད། ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ནི་ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡ་དང་། རྒྱ་ནག རྒྱ་གར་སོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་འདེབས་འཛུགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། སྤོས་རིགས་ (a spices) ནང་དུ་ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ནི་དམིགས་བསལ་གྱི་གནས་བབ་ཅིག་ཟིན་ཡོད།

ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡའི་རིགས་བརྒྱུད་ཀྱི་སྤོས་རིགས་ (Pusaka Rempah): རིག་གཞུང་གི་གཏེར་ཁོ།

ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡའི་སྤོས་རིགས་ནི་ཟས་རིགས་དང་སྨན་བཅོས་ཙམ་མ་ཟད། རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་རིག་གཞུང་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། རིགས་བརྒྱུད་ཀྱི་སྤོས་རིགས་ (pusaka rempah) ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་གི་རིན་ཐང་མཚོན་བྱེད་ཡིན། དེ་དག་ནི་འབྲུ་རིགས་ཀྱི་ནང་ནས་གལ་ཆེ་ཤོས་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཆེད་དུ་ཡང་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན། དེ་དག་གིས་ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡའི་མི་མང་གི་འཚོ་བ་དང་། གོམས་སྲོལ། རིག་གཞུང་བཅས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད། སྤོས་རིགས་ཀྱི་རིགས་བརྒྱུད་འདི་ནི་དུས་རབས་ནས་དུས་རབས་བར་དུ་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་དུ་བརྒྱུད་ནས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་ཡོད།

དེང་རབས་ཀྱི་བེད་སྤྱོད་དང་འཛམ་གླིང་གི་དགའ་མོས།

དེང་རབས་སུ་ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡའི་སྤོས་རིགས་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ཟས་རིགས་དང་བཟོ་ལས་ཁག་ཏུ་བེད་སྤྱོད་ཆེན་པོ་ཡོད། དཔེར་ན་ལོཀུམ་ (lokum) ཞེས་པའི་མངར་ཆ་ལྟ་བུ་ལ། པཱ་ལ་དང་ཙེང་ཁེ་། ཀ་ཡུ་མ་ནིས་སོགས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ནི་དྲི་ཞིམ་ཞིང་རོ་མངར་བ་ཡིན། དེ་བཞིན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཟས་རིགས་མང་པོའི་ནང་དུ་སྤོས་རིགས་འདི་དག་གིས་ཁ་ལ་ཞིམ་མངར་དང་དྲི་ཞིམ་པོ་བཟོ་གི་ཡོད། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་ར་ཁག་ཏུ་ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡའི་སྤོས་རིགས་ཀྱི་རིན་གོང་ནི་མཐོ་པོ་ཡོད་པ་དང་། དེའི་སྤུས་ཚད་ཀྱང་ཧ་ཅང་ལེགས་པོ་ཡོད།

འཕྲོད་བསྟེན་དང་མདངས་གསལ།

སྤོས་རིགས་འདི་དག་གི་ནང་དུ་གཉན་ཚད་འཇོམས་པ་དང་། ཁྲག་མངར་ཚོད་འཛིན། ཟས་འཇུ་བར་ཕན་པ། དེ་བཞིན་སེམས་ཁམས་ཞི་བར་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་ཕན་ཐོགས་མང་པོ་ཡོད། དེ་དག་ནི་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་སྨན་དང་། འཕྲོད་བསྟེན་ལེགས་པར་བཟོ་བའི་རྒྱུ་རྫས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན།

མདོར་བསྡུས་ན། ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡའི་པཱ་ལ་དང་། བུ་བུ། ཙེང་ཁེ། ཀ་ཡུ་མ་ནིས་བཅས་ནི་ཟས་རིགས་ཙམ་མ་ཟད། ལོ་རྒྱུས་དང་། རིག་གཞུང་། འཕྲོད་བསྟེན་བཅས་ཀྱི་གཏེར་ཁོག་ཞིག་ཡིན། དེ་དག་གི་དྲི་ཞིམ་དང་རོ་བཅུད་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་གི་མི་མང་གི་འཚོ་བར་ཁྱད་པར་བཟོས་ཡོད།

ཁྱེད་ཀྱིས་ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡའི་སྤོས་རིགས་ཀྱི་ངོ་མཚར་དང་སྤུས་ཚད་མྱོང་འདོད་ཡོད་ན། inaspices.com ལ་ལྟ་རུ་འགྲོ་རོགས། དེར་པཱ་ལ་ (Nutmeg) དང་། བུ་བུ་ (Mace) ཙེང་ཁེ་ (Cloves) དང་། ཀ་ཡུ་མ་ནིས་ (Cinnamon) སོགས་ཀྱི་སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་སྤོས་རིགས་ (a spices) མང་པོ་འཚོང་གི་ཡོད། དེ་དག་གིས་ཁྱེད་ཀྱི་ཟས་རིགས་ལ་དྲི་ཞིམ་དང་རོ་བཅུད་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་སྦྱོར་ངེས་ཡིན།