ናይ ኢንዶነዥያዊ ቅመማት ወርቃዊ ዘመን፡ ካብ ታሪኽ ክሳብ መዓዛዊ ጥዕና

ናይ ኢንዶነዥያዊ ቅመማት ወርቃዊ ዘመን፡ ካብ ታሪኽ ክሳብ መዓዛዊ ጥዕና

ኣብ ልቢ ደቡብ ምብራቕ ኤዥያ እትርከብ ኢንዶነዥያ፡ ካብ ጥንቲ ጀሚራ ብኽብሪ ዝመልአ ታሪኽ ቅመማት ትኽበር ሃገር እያ። እዚ ዘገርም ሰንሰለታዊ ደሴታት እዚ፡ ንዓለም ዝውሩ ቅመማት ብምፍራይ ታሪኽ ዝሰርሐ ኮይኑ፡ ካብቶም ቀንዲ ድርዒ ታሪኽ ዓለም እውን ሓደ እዩ። ካብ ምጡን ሙስካት ክሳብ ውዑይ ቀረፋ፡ እዞም ቅመማት እዚኦም ንኢንዶነዥያ ጥራይ ዘይኮነስ ንመላእ ዓለም እውን ቅርጺ ሂቦምዋ እዮም። ነዚ ናይ ውርሲ ቅመማት (ውርሲ ቅመማት) ዝተሰነየ ጉዕዞ ንምሕዛይ፡ ናብ ዓለም ናይ ፓላ (Nutmeg)፡ ቡንጋ ፓላ (Mace)፡ ጨንኬሕ (Cloves)፡ ከምኡ’ውን ቀረፋ (Cinnamon) ነጥምቕ።

ጉዕዞ ብጊዜ፡ ዘላቒ ውርሲ ናይ መገዲ ቅመማት

ሓያሎ ዘመናት ኣቐዲሙ፡ ደሴታት ኢንዶነዥያ፡ ብፍላይ ድማ ሞሉካስ (Moluccas) ወይ ደሴታት ቅመማት፡ ምትእኽኻብ ናይ ነጋዶን መራሕቲ መርከባትን ነይረን። እቲ ታሪኽ መስመር ቅመማት (ታሪኽ መስመር ቅመማት)፡ ንምብራቕ ምስ ምዕራብ ብምጥባቕ፡ ቅመማት ካብ ኢንዶነዥያ ናብ ኣፍሪቃ፡ ማእከላይ ምብራቕ፡ ከምኡ’ውን ኤውሮጳ ንምብጻሕ ኣበርኪቶም እዮም። እዚ ድማ ንሓያሎ ዓሰርተታት ዓመታት ንግሎባላዊ ንግድን ባህልን ቅርጺ ሂብዎ እዩ። ታሪኽ ቅመማት ኣብ ኢንዶነዥያ (ታሪኽ ቅመማት ኣብ ኢንዶነዥያ) ብቐጥታ ምስ ምምጻእ ኣዕናውቲ ሓይልታት ኣተሓሒዝዎ እዩ። ኣውሮጳውያን ሓይልታት፡ ነቲ ወርቃዊ ግርማ ናይ ቅመማት ኣብ ኢንዶነዥያ ንምቁጽጻር፡ ንግድን ተወዳዳርነትን ዝመልኦ ቃልሲ ኣካይዶም።

እቶም መራሕቲ መርከብ ንሕዱር ዓቢ ሓደጋ ዘቃልዖ ጉዕዞታት ንምፍጻም ዝተላዕሉሉ ምኽንያት፡ ብመብዛሕትኡ ናይ መግቢ ዕድመ ንምዕባይ ዝሕግዙ ዝነበሩ ጨንኬሕን ሙስካት ክምኡ’ውን ንስጋ ዝጥቀሙሉ ቅመማት እዮም ነይሮም። እቲ ምጥፋእ ምዕራባዊ ሮማን ምምዕባል ናይ ዓረባውያን ሃገራት፡ ንኣብ ማእከላይ ምብራቕን ምብራቕን ዝነበረ ንግዲ ዘዕበየ ኮይኑ፡ መወዳእትኡ ከኣ ንኣውሮጳውያን ንቀጥታዊ ንግዲ ምስ ደሴታት ቅመማት ንምርካብ ዝለዓለ ባህጊ ኣሕዲሮም ነይሮም። እዚ ድማ ናብ ጉዕዞ ኮሎምበስን ማጀላንን ከምኡ’ውን ናይ ካልኦት መራሕቲ መርከብን ኣምሪሑ።

ፓላ (Nutmeg)፡ ወርቃዊ ልቢ ሞሉካስ

ፓላ፡ ብሳይንሳዊ ስሙ Myristica fragrans ዝፍለጥ፡ ካብ ባንዳ ደሴታት ሞሉካስ ዝመበቆሉ ፍረ እዩ። እዚ ፍረ እዚ ንኽልተ ዝተፈላለዩ ቅመማት የፍሪ፡ ንሳቶም ድማ ፓላ (Nutmeg)ን ቡንጋ ፓላ (Mace)ን እዮም። እቲ ካብ ምውቃር ፍረ ሙስካት ዝርከብ ቅመም ሙስካት (ቅመም ሙስካት)፡ ብዓብዪኡ ኣብ ጣፋጭ መግቢ ዝጥቀም ኮይኑ፡ ንቡሽቲ፡ መግቢታት፡ ከምኡ’ውን ንመስተታት ከም ወይኒ ወይ ቢራ ንምጥዓም የገልግል።

ኣብ ውሽጢ ፓላ፡ ሓደ ፍሉይ ድርኺት ዝፈጥር ውህድ ኣሎ፡ ንሱ ድማ ሚሪስቲሲን (ሚሪስቲሲን) እዩ። እዚ ውህድ እዚ ብብዙሓት ባህላዊ ሕክምናታት ንዝተፈላለየ ሕማማት ንምሕካም ዝጥቀሙሉ ነይሮም። ይኹን እምበር፡ ልክዕነትን ጸንዓትን ናይዚ ንጥፈታት እዚ ኣብ ሕክምናዊ ምርምር ይካየድ ኣሎ። ከም ኩሎም ቅመማት፡ ምስ ልክዕ መጠን ክጥቀም ኣሎዎ።

ቡንጋ ፓላ (Mace)፡ ሓወይቲ ሓዊ

ቡንጋ ፓላ፡ እቲ ቐይሕ ብርዒ ዝመስል ክፋል፡ ኣብ ዙሪያ ፍረ ፓላ ዝርከብ እዩ። እቲ ንኡስ ወረቐት ዝመስል ቅርጹ፡ ካብቲ ጸሊም ቡናዊ ፓላ ዝተፈልየ ኮይኑ፡ ብዕምቆት ብጫ-ብርቱኻላዊ ሕብርን ዝያዳ ረቂቕን ሓውያዊ መዓዛን ዝፍለጥ እዩ። ሜስ HPS (ሜስ HPS)፡ ማለት High Purity Specification (ልዑል ንጽህና ዝተረጋገጸ)፡ ማለት እቲ ቡንጋ ፓላ ብዝበለጸ ጥራት ተለቒሑ ንጽሑፍ ኮይኑ ከምኡ’ውን ብንጹህነቱ ንምርግጋጽ ዝተፈላለየ ፈተነታት ዝሓለፈ ምዃኑ እዩ። እዚ ዓይነት ቡንጋ ፓላ እዚ፡ ብፍላይ ኣብ ዓለምለኻዊ ዕዳጋታት፡ ብዕብይቲ ዋጋ ይሽየጥ።

ቡንጋ ፓላ፡ ኣብ ጣፋጭ መግቢ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ ስጋ፡ ጸብሒ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ሕሩር መግቢታት ብሰፊሑ ይጥቀም። መዓዛኡ ካብ ፓላ ዝተፈልየን ዝያዳ ረቂቕን ኮይኑ፡ ንብዙሕ ምግባት ፍሉይ ድማ ይውስኸሎም። ንኣብነት፡ ኣብ ከም ሓድሓደ ካሪ (curries)ን ክሮምቤርገርን (kromberger) ዝኣመሰሉ ኤውሮጳውያን ምግቢታት ይጥቀም።

ጨንኬሕ (Cloves)፡ መዓዛዊ ጨንፈር ሓይሊ

ጨንኬሕ፡ ብሳይንሳዊ ስሙ Syzygium aromaticum ዝፍለጥ፡ ካብ ዘይተፈትሑ ጨንፈራት ኦም ጨንኬሕ ዝርከብ ቅመም እዩ። እቶም ዝዓበዩ ዝሓሸ ዝፍለጡ ዝነበሩ ጨንኬሕ፡ ካብ ሞሉካስ፡ ኢንዶነዥያ እዮም። ንኣብነት፡ ብሉጽ ዝኾነ ጨንኬሕ ኣብ ደሴታት ሞሉካስ ዝርከብ ውሽጢ ኢንዶነዥያ እዩ። እዚ ቅመም እዚ ብታሪኽ ብልሽትነት ንምክልኻልን መዓዛ ንምፍጣርን ዝጥቀም ነይሩ።

ጨንኬሕ፡ ብጥዕናዊ ረብሓታቱ ብሰፊሑ ዝፍለጥ እዩ። ንኣብነት፡ ብብዙሓት ባህላዊ ሕክምናታት ንሕመም ጥርሲን እግረ መልሲ ንምፍዋስን የገልግል ነይሩ። ኣብ ዘመናዊ ሕክምና እውን፡ ብዘለዎም ጸረ-ኦክሲዳንትን ጸረ-ሕማም ንብረታትን ይስሓቡ። ጨንኬሕ ኣብ ብዙሕ ባህላዊ መግቢታት፡ ከም ድምብላል ዝጥቀም ኮይኑ፡ ኣብ ከም ኣጣፋጢ መግቢታት፡ ኩኪስ፡ ከምኡ’ውን ኣብ መስተታት ቅመማት ኣብ (ቅመማት ኣብ) ዝተፈላለየ ዓለምለኻዊ ምግቢታት ከም ህንዳውያን ካሪን ኤውሮጳውያን ክሽነን ብሰፊሑ ይጥቀም።

ቀረፋ (Cinnamon)፡ ጣዕሚ ሙቐት

ቀረፋ፡ እቲ ካብ ናይ ኦም ቆርበት ዝርከብ ቅመም እዩ። ኣብ ዓለም ክልተ ቀንዲ ዓይነታት ቀረፋ ኣሎ፡ ንሳቶም ድማ ሲሎን ቀረፋ (Cinnamomum verum) ከምኡ’ውን ካሲያ ቀረፋ (Cinnamomum cassia) እዮም። ኢንዶነዥያ ብቐንዲ ምርትኻት ካሲያ ቀረፋ ትፍለጥ። እዚ ቀረፋ እዚ ንዝተፈላለዩ ምግቢታት ጣዕሚን መዓዛን ንምውሳኽ ብሰፊሑ ይጥቀም።

ቀረፋ ንጥዕና እውን ብዙሕ ረብሓታት ኣለዎ። ንኣብነት፡ ንመጠን ስኳር ኣብ ደም ንምቁጽጻር፡ ንጸረ-ኦክሲዳንት ንምዕባይ፡ ከምኡ’ውን ንጸረ-ሕማም ንብረታት ንምፍጣር ይሕግዝ። ኣብ መግቢ ኣሰራርሓ፡ ቀረፋ ኣብ ጣፋጭ መግቢታት ከም ኬክ፡ ኩኪስ፡ ከምኡ’ውን ቡሽቲ ብሰፊሑ ይጥቀም። እቲ ባህላዊ ምግቢ ቱርኪ ሎኩም (ሎኩም) ብቀረፋ ወይ ካልኦት ቅመማት ተሰንዩ ዝጥዓም ኮይኑ፡ ብዓለማዊ ደረጃ ፍሉጥ እዩ። ኣብ ሓድሓደ ካሪ (curries) ከምኡ’ውን ዝተፈላለዩ ምግቢታት እውን ይጥቀም።

ዘላቒ መስሕብ፡ ስለምንታይ ቅመማት ኢንዶነዥያ ዝበለጻ ዝኾና

እቲ ካብ ቅመማት ኢንዶነዥያ ዝፍልፍል ዘላቒ መስሕብ፡ ኣብ ጥራይ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብቲ ብልጽቲ ታሪኽን ባህልን እውን እዩ። እቲ ንዘመናት ዝተረጋገጸ ታሪኽ ቅመማት ኣብ ኢንዶነዥያ፡ ነዚኦም ቅመማት እዚኦም ፍሉይ ጣዕምን ዋጋን ይህቦም። እዚ ኩሉ ዓይነት ቅመማት (ኩሉ ዓይነት ቅመማት) ካብ ኢንዶነዥያ ዝርከብ፡ ንዓለምለኻዊ መግቢ ኣሰራርሓ ዓብዪ ኣበርክቶ ዝገብር እዩ።

ካብቲ ወርቃዊ ፍረ ፓላ (nutmeg) ክሳብ እቲ ሓዊ ዝመልኦ ቡንጋ ፓላ (mace)፡ ከምኡ’ውን ካብቲ ዝዓበየ ጨንኬሕ (clove) ክሳብ እቲ ጣፋጭ ቀረፋ (cinnamon)፡ እዞም ቅመማት እዚኦም ነቲ ኣገዳስነት ኢንዶነዥያ ኣብ ዓለምለኻዊ ንግዲ የርእዩ። እቲ ንኢንዶነዥያዊ ቅመም ሙስካት (ቅመም ሙስካት ኢንዶነዥያዊ) ዝገልጽ ፍሉይ ባህሪ፡ ኣብቲ ምልኣት ምጥዓምን ታሪኻዊ ድርኺትን እዩ። እዞም ቅመማት እዚኦም ኣብ መግቢ ጥራይ ዘይኮኑስ፡ ንጥዕናን ኣረኣእያን እውን ኣገዳሲ ዝኾኑ ረብሓታት ኣለዎም።

ድምዳሜ፡ ንመዓዛ ኢንዶነዥያ ተሞክሮ!

ካብ ጥንታዊ ምጥዓምን ሕክምናን ክሳብ ዘመናዊ መግቢ ኣሰራርሓ፡ ቅመማት ኢንዶነዥያ ነቲ ባህላዊ ንብረታት ዓለም ዘንጸባርቑ እዮም። ንሳቶም ንመግቢታትና መዓዛን ጣዕምን ጥዕናን ዝውስኹ ኮይኖ፡ ንሓደ ኣዝዩ ረቂቕ ታሪኽ እውን ይገልጹ። ኣብ መጽናዕቲ ናይዞም ቅመማት እዚኦም፡ ብዝተፈላለዩ ቅመማት ክትጥዕም እትደሊ እንተኾንካ፡ ሓደ ካብቶም ዝበለጹ ምርጫታትካ ናይ ኢንዶነዥያ ቅመማት ክኸውን ይኽእል።

ንጥራይ ዝበለጸን ትክክለኛን ናይ ኢንዶነዥያ ቅመማት ንምርካብ፡ ነቲ ዝበለጸ ምርጫ ምዃኑ ዘጠራጥር ዘይኮነ inaspices.com ብትሕትና ንመክር። ኣብኡ፡ ብልጽቲ ጥራት ዘለዎም ናይ ፓላ፡ ቡንጋ ፓላ፡ ጨንኬሕ፡ ከምኡ’ውን ቀረፋ ንኽትረክብ ትኽእል። ንኣብነት፡ ንፓላ (Nutmeg)፡ እዚኣ ጠውቕ። ንቡንጋ ፓላ (Mace)፡ እዚኣ ጠውቕ። ንጨንኬሕ (Cloves)፡ እዚኣ ጠውቕ። ንቀረፋ (Cinnamon)፡ እዚኣ ጠውቕ። ንሓያሎ ዓመታት ዝጸንሐ ባህላዊ ቅመማት ተሞክሮ።