Индонезияны Татыулугъу: Ремпахланы Тарихи, Саулукълукълары эм Дуния Джолу

Индонезияны Тропика кюнлюклерини ортасында, кёк чыгъармала бла жумшакъ хауада, дунияны эм багъалы хазналарыны бири жашау башлайды: ремпахла. Мийик агъачланы бутакъларында жюрюп, кюн къызыуунда топуракъдан кётюрюлюп, бу ремпахла мингле бла жылны адам улуну ашханаларында, медицинасында эм маданиятында уллу роль ойнагъандыла. Ала джер джюрегинден келген къадарда, дуниягъа татыу бла, нюр бла эм айырма тарих бла толу къондургъандыла.

Бюгюн биз сизни тарихге, татыулукъгъа эм тарыхны эски джолларына чакъырабыз, Индонезияны джюрегинден келген тёрт эм белгили ремпахха ачыкълайбыз: Мускат (Pala), Бюртюк Пала (Bunga Pala), Къарагъай (Cengkeh), эм Къайыр (Kayu Manis). Ала барысы да тарыхны эм маданиятны бай хазнасы бла байламлыдыла, эм хар бири дунияны татыулугъунда айырма из къояды.

Ремпахланы Хазнасы: Буруннгу Джолладан Бусагъатда Уй Хаттагъа

Индонезияны кюн чыгъыш кесегиндеги Малуку айрымканлары, буруннгу заманладан бери, “Ремпахланы Айрымканлары” атлыдыла. Бу айрымканла дунияда мускат эм къарагъайны жангыз юйю болгъандыла. Аланы ючюн кёп империяла сермешгендиле, кёп кемеле узакъ джоллагъа чыкъгъандыла, эм цивилизацияланы бир бирине байлагъан ремпах джолну тарихи башлагъанды.

Бу джолдуду, Индонезияда ремпахланы тарихи жаланда сатыу-алыу бла чекленмегенин кёргюзтген. Бу маданиятла арасында биригиу, билим алыу эм жангы ачылыуланы тарихи болгъанды. Ремпахла къысхача аш бла дарман болмагъандыла, ала байлыкъны, кючню эм статусну белгилери болгъандыла. Аланы «ремпахны хазнасы» атлы болгъандыла, аны ючюн да ала кёп мингле бла жылны сюйген эм излеген затла болгъандыла.

Мускат эм Бюртюк Пала: Алтын Экилик

Мускатны Къылыкълыгъы

Мускат (Myristica fragrans) терекден келген багъалы тохумду, ол кёзюуде жаланда Индонезияны Малуку айрымканларында ёсгенди. Бу хайырлы терекде эки башха, алай а бир бирине байламлы ремпах ёседи: мускатны тохуму эм аны къызыл къабугъу – бюртюк пала. Мускатны жылы, бираз татыулу эм агъач татыулугъу барды, ол аны ашханада, дарманлада эм харым къошакълада бек жаратхан этеди. Къайсыды аны эм иги юлгюсю? Бу иса мускат сыфатлыла, ала эм иги качестволуладандыла.

Мускатны ичинде миристицин атлы бирлешиу барды, ол аны башха бир татыулукъдан айырады. Бу бирлешиу, кёп жюзле бла жылны, тарыхда дарманлада хайырланнганды. Мускатны адамла ауурууну аз этерге, жукъланыуну иги этерге эм аш сингдириуню онглу этерге хайырланнгандыла. Бу мускат гырым (мускат ремпах) мийик аш-азыкъланы эм саулукълу жашауну бирлешдиреген элемент болгъанды.

Бюртюк Пала HPS: Королевский Къагъыш

Бюртюк пала (Mace) мускатны тохумуну къызыл-сары къабугъуду. Аны татыулугъу мускатныкъындан бираз башхаракъды: жумшагъыракъ, бираз нюрлюрек эм назлыракъ. Ол, дунияны хар жанында ашханалада хайырланылгъан бюртюк пала HPS (Hand Picked Select) сыфатлысы, эм иги качестволу эм къолла бла сайлап алыннган бюртюк палагъа саналады. Аны ючюн да ол ашлагъа эм иги нюр береди.

Европада бу ремпахны магъанасы бек уллу болгъанды, аланы къысхача ашлагъа къошмагъандыла, алай а сют ашлагъа, соуслагъа эм татлы ашлагъа да къошхандыла. Ол харым къошакъла ичинде бек айырма орун алгъанды, аны нюрю хар ашны да байытханды. Аны тышында, бюртюк пала да мускатча саулукълукъ хайырлары бла белгилиди, ол антиоксидантла бла байды эм аш сингдириуге болушады.

Къарагъай: Нюрлю Къарыулу

Къарагъай (Syzygium aromaticum) – терекни къуругъан бутонуду, ол да Малуку айрымканларындан келеди. Аны кючлю, жылы, бираз ачы татыулугъу аны дуния ашханаларында, айрыкъда азия, африка эм орта кюнчыгъыш ашханаларында, бек жаратхан этеди. Къарагъай харым къошакъла ичинде дарманла бла, чайла бла, эм эт ашла бла, соусла бла да иги келишеди. Аны нюрлю татыулугъу чайгъа, къахыртха эм нанныгъа да бир айырма татыу береди.

Къарагъайны саулукълукъ хайырлары да бек кёпдюле. Аны ичинде евгенол атлы бирлешиу барды, ол кючлю антиоксидант эм антисептик сыфатлагъа иеди. Буруннгу заманладан бери къарагъай тиш аурууну басаргъа, сукъурукъну тыяргъа эм аш сингдириуню иги этерге хайырланнганды. Аны ючюн да къарагъайны асхарам (spices, genel olarak) ичинде эм айырма орунларыны бирине саналгъанды.

Къайыр: Баллылыкъ, Жылылыкъ эм Саулукъ

Къайыр (Cinnamomum verum), же Kayu Manis индонезийча, дагъыда дунияны эм эски эм изленген ремпахларыны бириди. Аны эскидиги Мисирни тарыхына дери барады, анда аны дарманла бла косметикада хайырланнгандыла. Индонезия, айрыкъда Суматра эм Ява айрымканлары, дунияда эм уллу къайыр чыгъаргъан жерлени бирине саналады.

Къайырны жылы, баллы эм бираз ачы татыулугъу барды, ол аны ашханада кёп тюрлю ашлагъа къошаргъа онг береди. Аны кексге, печеньеге, чайгъа эм кофеге къошадыла. Дунияда бек белгили татлылыкъладан бири болгъан локум (Turkish Delight) да къайырны татыулугъу бла байытылады, ол анга айырма нюр береди. Аны татыулугъундан тышында, къайырны саулукълукъ хайырлары да уллудула: ол къанда шекерни контрол этерге, антиоксидантла бла байыргъа эм жукълаугъа болушады. Бу ремпахны харым къошакъла ичинде орну бек уллуду, ол саулукълу жашауну эм татыулу аш-азыкъны белгисиди.

Индонезия: Ремпах Дунияны Жюреги

Индонезияда ёсген ремпахланы магъанасы жаланда экономикада къалмайды. Ол маданиятха, тарыхха эм жашаугъа синггенди. Ремпах тереклени ёсдюрюу, жыйыу эм жарашдырыу Индонезияны халкъыны жашаууну бир кесегиди. Бу процесс къуру бир бизнес тюйюлдю, ол дагъыда туудурмалыкъ хазнаны сакълау эм аны келир тёлюлеге бериудю.

Индонезияны къызыл топуракълары, кюн чыкъгъан кюню эм жумшакъ хауасы мускатха, къарагъайгъа, къайыр бла бюртюк палагъа эм иги ёсген шартланы береди. Бу жерде асхарам (spices) жаланда ашханагъа тюшмейдиле, ала халкъны джюреклерине эм джанларына сингендиле. Хар бир ремпахны юзюгю Индонезияны тарихини, сейирни эм нюрюн сакълайды.

Татыулу Джолгъа Чакъырыу

Индонезияны ремпахларыны джолу, буруннгу кемелени талкъырларындан башлап, бусагъатда бизни ашханалагъа дери жетеди. Мускатны жылы нюрю, бюртюк паланы назлы татыулугъу, къарагъайны кючлю нюрю эм къайырны баллы жылылыгъы – бу ремпахла дунияны байытхандыла, алагъа айырма татыу эм саулукъ бергендиле.

Сиз да Индонезияны бу хазнасыны бир кесеги болгъуз. Эм иги качестволу индонезий ремпахланы излеген эсегиз, inaspices.com сайтны къараргъа чакъырабыз. Анда сиз мускат, бюртюк пала, къарагъай эм къайырча таза, юйден келген ремпахланы табарсыз. Бизни ремпахлагъа къарагъыз:

• Nutmeg
• Mace Nutmeg
• Clove
• Cinnamon

Биз сизни дунияны эм татыулу эм тарыхлы ремпахлары бла танышыргъа къонакълайбыз. Сизни ашлагъызгъа жаланда татыулукъ тюйюл, дагъыда тарихни эм саулукъну хазнасын да къош этигиз!