Gladoù Kenwerzhet: Istor, Yec’hed, hag Anken ar Spisoù Indonezian

Dizoleiñ Kalon ar Glad Spis Indonezian: Ur Veaj Treuz Istor ha Blaz

Krogit ur veaj dre galon Indonezia, ul lec’h ma vez kontet istorioù gant pep spi, ma vez pleustret doareoù kozh dre pep blaz, ha ma vez enoret pezh a zo bet graet gant an natur. Ur vro enezek ma’z eus deuet a-gevret sevenadurioù hag impalaeriezhioù bras evit glad ar spisoù, ur bro ma c’heller kavout Pala, Bunga Pala, Cengkeh, ha Kayu Manis. An traoù-se ne oant ket spisoù hepken; priziet e oant evel an aour, evel diamantoù ar Rouantelezhioù pell, ha levezonet o deus buhezioù miliadoù a dud. Dreist-holl, emañ an inaspices Indonezian, brudet dre ar bed evit o c’halite hag o blaz dibar.

Deuit ganin da zizoleiñ an istorioù kuzh, ar mad d’ar yec’hed, hag an talvoudegezh sevenadurel eus ar spisoù meur-se, ha penaos o deus kemmet bed an dud. Komz a raimp eus an istor hent ar spisoù, eus ar c’hoarioù galloud, hag eus an dizoloadennoù a oa bet degaset ganto. Bezit prest da vezañ sachet gant ur bed ma’z eus bet roet d’an holl drougoù diouzh ar bed.

Krogomp gant hon veaj, e-lec’h ma’z eus bet stummet an istor gant c’hwez-vat ar spisoù.

Istor Hent ar Spisoù: O Hendraou e Indonezia

An istor hent ar spisoù n’eo ket un istor kenwerzh hepken; un istor a liammoù sevenadurel eo, a zizoloadennoù, hag a vrezelioù a zo bet stourmet evit mestroniañ an traoù prizius-se. An hentoù-se, a dreuze kevandirioù hag okeanoù, a oa ul leurenn evit eskemmoù gwirioù, mennozhioù, hag anvet-se, a stummas sevenadurioù war-bouez miliadoù a vloazioù. E-kreiz an hent-se e oa Indonezia, ha dreist-holl an inizi Maluku, a anavezer evel an “Inizi ar Spisoù.”

Eno e kreskas ar Cengkeh hag ar Pala war-an-dro hag en o unan, an daou dra-se a oa priziet evel ar re bouezusañ war ar marc’had. An istor ar spisoù en Indonezia a grog kalz a-raok donedigezh ar Europiz, gant rouantelezhioù Indonezian o kenwerzhañ gant Sina, India, hag ar Reter Kreiz. Ar spisoù-se a veze implijet evit keginerezh, louzoù, ha zoken evit degas c’hwez-vat. Dont a rae ar genwerzherien arab, pers, ha sinaat da glask ar spisoù-se, ha se a groue un ekonomiezh vras hag a roe tu da gresk rouantelezhioù evel Srivijaya ha Majapahit.

Ar Portugaliz hag an Izelvroiz a oa deuet er XV^vet ha XVI^vet kantved, ha se a zegasas ur marevezh nevez er c’henwerzh spisoù. Dre o gred evit mestroniañ ar spisoù ha da greskiñ o finvidigezh, e oant bet sachet d’an Inizi Maluku, hag o deus kemmet Istor Indonezia da viken. Ar spisoù Indonezian a oa deuet da vezañ un elfenn a-bouez en ekonomiezh ar bed, hag an Istor a oa en ul lec’h ma oa ar spisoù ur seurt pusaka rempah, un dalvoudegezh a veze karget a istorioù, a stourmoù hag a vell-kaz.

Ar Cengkeh: An Aour Du hag e Vadoù Dibar

Ar Cengkeh (Cloves), gant e vleuniennoù c’hwez-vat ha kreñv, zo deuet eus an Inizi Maluku, hag emañ e galon e Indonezia. Dreist-holl, er rannvroioù evel an Inizi Maluku hag Ambon. Anavezet eo evel “an aour du” gant ar genwerzherien gozh, hag e oa ur spi ken priziet ma oa bet stourmet evit e vestroniañ. E-pad kantvedoù e oa ar Cengkeh ur marc’had brudet war hent ar spisoù, ha levezonet en deus politikerezh hag ekonomiezh ar bed.

Implijet e vez ar Cengkeh er geginerezh, er medisinerezh, hag er c’hosmetik. E vlez-vat ispisial a zere evit sevel meuzioù sukret ha sall. E Indonezia e vez implijet ivez er sigaretennoù kretek, hag a zo ul lodenn eus sevenadur ar vro. E-keñver ar yec’hed, e-touez ar spices in tradition, eo brudet ar Cengkeh evit e vadoù enep-tredan, enep-baktez, hag enep-oksiderezh. Eoull Cengkeh a vez implijet da skañvaat ar boan dent, ha c’hwes Cengkeh a vez implijet da ziwall diouzh ar fall. Ar Cengkeh zo ur spi a c’hell degas yec’hed d’an dud, ha kalz a vadoù d’ar sevenadur.

Pala ha Bunga Pala: Glad an Inizi Banda

Ar Pala (Nutmeg) hag ar Bunga Pala (Mace) a zo bet en o unan hag eus an hevelep frouezhenn, hag o deus un istor kenwerzhel ken pouezus hag hini ar Cengkeh. Deuet int eus an Inizi Banda, hag e oant ken priziet ma oa bet stourmet evit o mistri. E-pad an XVII^vet kantved, an Izelvroiz a oa o ren war an Inizi Banda evit mestroniañ kenwerzh ar Pala ha Bunga Pala, ha se a zegasas unan eus an darvoudoù gwadennekañ en istor ar spisoù.

Ar Pala eo had ar frouezhenn, pa eo ar Bunga Pala ar gwezenn ruz-orañjez a wisk anezhi. An daou a zo disheñvel o blaz hag o implij. Ar Pala zo ur blaz dous ha c’hwez-vat, hag e vez implijet er boued sukret, er soubennoù, hag er meuzioù kig. Ar Bunga Pala, a vez anvet ivez mace hps (High Purity Standard) evit ar re wellañ, zo ur blaz finoc’h, un tammig muioc’h a vleuniennoù, hag e vez implijet dreist-holl er meuzioù sall hag er saoson.

E-keñver ar yec’hed, ar Pala a zo bet implijet abaoe pell zo evit e vadoù louzawourel. Anavezet eo evit e vadoù da zegas kousk ha da ziwall diouzh ar boan. Ar miristicin (מיריסטיצין e hebraeg), unan eus ar c’hevelennoù e-barzh ar Pala, a zo bet studiet evit e efedoù war an empenn. Koulskoude, pouezus eo kaout soñj e vez implijet ar Pala gant aked, rak re a c’hell bezañ noazus. Ar múskat krydd (spi muskaden) a vez implijet e meur a geginerezh er bed, ha ne vank ket d’an dud. Ar c’halite isa nutmeg a vez klasket gant ar geginerien evit e vleuniennoù dibar.

Kayu Manis: Koar Dous ha Vred

Ar Kayu Manis (Cinnamon), gant e c’hwez-vat dous ha kreñv, zo unan eus ar spisoù koshañ hag a zo bet implijet gant an dud. Deuet eo eus Sri Lanka hag Indonezia, hag e vez implijet er geginerezh hag er medisinerezh abaoe miliadoù a vloazioù. Anavezet eo evit e efedoù war ar yec’hed, hag anvet-se e vez unan eus ar spisoù pouezusañ er bed.

Daou seurt Kayu Manis a zo dreist-holl: Ceylon (pe “gwir Kayu Manis”) ha Cassia. Ar seurt Cassia, hag a vez kresket en Indonezia, a zo kreñvoc’h he blaz hag he c’hwez-vat. Ar Kayu Manis a vez implijet er boued sukret evel ar pastez, ar c’hrampouezh, hag ar c’hafe. Implijet e vez ivez er meuzioù sall evel ar c’hari ha ar stews, evit reiñ ur blaz ispisial. Kampion eo ar Kayu Manis pa gomzer eus aspices anavedet evit o daou du.

E-keñver ar yec’hed, e vez studiet ar Kayu Manis evit e efedoù da reoliñ ar sukr er gwad, da ziwalla diouzh ar poan, ha da ziwall diouzh an oksiderezh. Ur spi all eo hag a ziskouez pegen pinvidik eo glad ar spisoù Indonezian. Gallout a reer kavout anezhañ ivez e meuzioù etrebroadel, evel ar lokum, anvet ivez “Turkish Delight”, e-lec’h ma vez implijet evit e vleuniennoù dous.

An Dremm Nevez eus ar Remej Kozh: Spisoù evit ar Yec’hed Modern

N’eo ket ar spisoù Indonezian traoù a vez implijet evit o blaz hepken; ur puñs a vadoù d’ar yec’hed int ivez. Abaoe kantvedoù e vezont implijet er medisinerezh hengounel, hag hiziv an deiz e vezont studiet gant skiantourien evit o c’halloudezh da wellaat ar yec’hed. Ar Cengkeh, ar Pala, hag ar Kayu Manis a zo pinvidik e enep-oksidantoù, hag a c’hell diwall diouzh an drougoù a c’hell degas kleñvedoù. Dre o implij e c’heller sevel louzoù naturel evit meur a drouk-yec’hed.

• Cengkeh: Brudet evit e vadoù enep-tredan hag enep-baktez, mat evit ar boan dent hag ar c’hoazez.
• Pala: Implijet evit e efedoù da zegas kousk ha da skoazellañ ar boan. Koulskoude, pouezus eo implijout anezhañ gant aked.
• Kayu Manis: Studiet evit e efedoù da reoliñ ar sukr er gwad hag e vadoù enep-tredan.

Ar spisoù-se a ziskouez pegen pouezus eo ar gerzhed eus an natur, hag e vezont implijet abaoe pell zo evit gwellaat hor yec’hed hag hon doare-bevañ. Ne vez ket anavezet an isa nutmeg evel ur spi pinvidik ha mat d’ar yec’hed.

Petra zo Da Veurzhañ: Glad Indonezian Eus an Hendraou betek an Dablez

An Istor, ar yec’hed, hag ar c’heginerezh a vez liammet gant pep spi eus Indonezia. A-hed an istor hent ar spisoù, betek hor c’hegin modern, e kendalc’h ar spisoù-se da vezañ un elfenn a-bouez en hor buhezioù. Ur glad zo anezho, ur skouer eus pegen pinvidik eo an natur, hag eus pegen kreñv eo galloudegezh an dud da zizoleiñ ha da rannañ anezhi.

Evit lakaat an traoù-se e gwir, hag evit kas blaz Indonezia d’ho kegin, e c’houlennomp diganeoc’h da zizoleiñ an dibab spisoù a galite uhel a vez kavet war inaspices.com. Eno e c’helloc’h kavout Cengkeh, Pala, Bunga Pala, ha Kayu Manis a-galite, dastumet e Indonezia, gant preder ha karantez. Cheñch an doare ma vez oc’h ober kegin ha skourrañ blaz ar spi Indonezian gwirion. Digorit dor ar spisoù hag o istorioù, ha laoskit ho spered da veajiñ gant o c’hwez-vat dibar.