Dhaala Qorichaalee Indoneeziyaa: Pala, Bunga Pala, Cengkeh, fi Kayu Manis

Duniyaa keenya keessatti, jiraattoonni hedduun waa’ee qorichaalee hawwata qabeessa warra duriitii fi bittaa fi gurgurtaa isaanii isaan keessa beekuu dhaban. Isaan kun qorichaalee mi’aa fi urgaa guddaa qaban, kan akka Pala, Bunga Pala, Cengkeh, fi Kayu Manis warra Indoneeziyaa irraa argamanidha. Qorichaaleen kun akka mi’a nyaataatti, dawaatti, akkasumas aadaa adda addaa keessatti gargaaraniiru. Waa’ee qorichaalee kanaa, seenaa isaanii, faayidaa fayyaa isaanii, akkasumas gabaa addunyaa irratti bakka isaan qaban bal’inaan haa ilaallu.

Seenaa Karaa Qorichaalee: Dhaala Hindaa

Gaafa durii kaasee, qorichaaleen Indoneeziyaa warri seenaa jalur rempah jedhamuun beekaman sun, qabeenya addunyaa kanaa keessaa isa tokko turan. Baroota hedduudhaaf, qorichaaleen kun gosa mi’a guddaa qaban, kan karaa galaanaa fi lafaatiin gurguramaa turan. Indoneeziyaan, keessattuu Gaarreen Maalukuu, akka madda qorichaalee hedduutti beekamti. Dhaalli kun, kan warri pusaka rempah jedhuun moggaafan, qorichaalee adda addaa kan bittaa fi gurgurtaa addunyaa jijjiiran hedduu of keessaa qaba. Warri Awurooppaa, warra Arabaa fi Chaayinaa dabalatee, qorichaalee keessa nyaata isaanii keessatti akkasumas dawaa aadaa keessatti fayyadamuuf Indoneeziyaa irratti hirkatan.

Tokkoon tokkoon qorichaalee keessa jiraatan Indoneeziyaa keessatti seenaa mataa isaa qaba. Fakkeenyaaf, Palaa fi Bunga Palaa, cengkeh fi kayu manis hundi isaanii iddoo mataa isaanii qabu, kan addunyaa guutuu sochoosan. Seenaan seenaa rempah rempah di indonesia kan waldaa fi dinagdee addunyaa irratti dhiibbaa guddaa fide. Gama biraatiin, qorichaaleen kun bittaa fi gurgurtaa qofa osoo hin taane, aartii, aadaa fi fayyaa namootaa irrattis dhiibbaa guddaa qabu turan.

Pala (Nutmeg) fi Bunga Pala (Mace): Qabeenya Lamee

Pala (Nutmeg) fi Bunga Pala (Mace) sanyii mukaa tokko irraa dhufan, kunis muka Myristica fragrans jedhamudha, kan asii ol dhimma ba’uu keessatti kan beekamudha. Muki kun jalqabaan Naannoo Banda, Indoneeziyaa irraa argama, akkasumas addunyaa guutuu keessatti hawwatamaa ture. Palaan sanyii jabaa dhumee hojjetame yoo ta’u, Bunga Palaan immoo xuuxama diimaa furdaa sanyii sana marsuudha.

Pala: Múskat Krydd fi Faayidaa Isaa

Palaan, yeroo baay’ee múskat krydd (nutmeg spice) jedhamu, mi’aa fi urgaa adda ta’e qaba. Nyaata garaagaraa keessatti, kan akka suphee, keekii, akkasumas meeshaa gombisaa keessatti fayyadama. Fakkeenyaaf, Istaraaliyaatti, mi’aa waan dafqa-dafqaa godhameef, yeroo xiqoo qofa fayyadamuun barbaachisaa dha. Qorannoon tokko tokko akka argisiisutti, Palaan faayidaa fayyaa hedduu qaba. Kana keessaa tokko, fayyaa sammuu gargaaruu, dhukkubbii hir’isuu fi nyaata qorqochuu gargaaruu dabalata.

Yoo xiqqoo fayyadamne Palaan nagaa qabeessa. Haa ta’u malee, akka qorannoon tokko tokko argisiisutti, yoo baay’ee fayyadamne, Palaan qoricha miriistisiin jedhamu of keessaa qaba, kunis dhibee gara garaa fiduu danda’a. Dhibeen kun dhibee sammuu, qorraa fi mataa dhukkubbii dabalata. Kanaaf, Palaan akkuma qoricha kamiyyuu, yeroo fayyadamnu of eeggannoo godhuun barbaachisaa dha. Warra kaan keessatti, akka `isa nutmeg` jedhutti, Palaan barootaaf aadaa fayyaa adda addaa keessatti fayyadamaa ture.

Buah pala kan bilche, sanyii fi bunga pala isaa argisiisa.

Bunga Pala: Mace HPS fi Urgaa Isaa

Bunga Palaan, yeroo baay’ee mace hps (High Purity Select) jedhamuun beekamu, urgaa fi mi’aa Palaa irra xinnoodha. Urgaa isaa keessatti, Bunga Palaan diqqumaa mi’aa fi qoraattii qaba. Bunga Palaan baay’ee mi’ooftuu fi urgaa guddaa qaba. Kanaaf, nyaata garaagaraa keessatti, kan akka nyaata beekamaa Faransaay, ‘sauce béchamel’, akkasumas nyaata Hindii, keekii, keessatti fayyadamuun ni danda’ama.

Faayidaa fayyaa Bunga Palaa keessaa, dhibee nyaata qorqochuu hir’isuu, dhukkubbii buusaa fi kutaawwan garaagaraa hir’isuu, akkasumas fayyaa onnee gargaaruun ni argamu. Qorannoon tokko tokko akka argisiisutti, Bunga Palaan farra-micirjirtii fi farra-dhibee ta’uu danda’a. Kanaaf, Bunga Palaan qoricha nyaata mi’eessuu qofa osoo hin taane, fayyaa keenyaafis faayidaa guddaa qaba. Adeemsa oomisha `mace hps` keessatti, qulqullina olaanaa fi urgaa isaa eeguuf xiyyeeffannaan guddaan kennama.

Bunga Pala, qoricha urgaa isaa adda ta’e.

Cengkeh (Cloves): Dhuma Urgaa Adda Addaa

Cengkeh, dhuma muka Syzygium aromaticum jedhamu irraa argamu, jalqabaan Gaarreen Maalukuu, Indoneeziyaa irraa argama. Cengkehn baroota kumaa oliif bittaa fi gurgurtaa addunyaa irratti bakka guddaa qaba. Urgaa isaa guddaa fi mi’aa isaa addaatiin, nyaata garaagaraa keessatti, kan akka nyaata chaayinaa, nyaata Hindii, akkasumas nyaata Awurooppaa, keessatti fayyadama. Cengkehn mi’aa fi urgaa guddaa qaba, kan akka nyaata biryani, pulao, akkasumas shaayii keessatti fayyadamuun ni danda’ama.

Faayidaa Fayyaa fi Aadaa Cengkeh

Cengkehn faayidaa fayyaa hedduu qaba. Kana keessaa tokko, farra-micirjirtii ta’uu isaa, farra-dhibee ta’uu isaa, akkasumas dhukkubbii hir’isuu danda’uu isaa dabalata. Cengkehn yeroo baay’ee nama dhukkubbii ilkaanii qabuuf akka qorichaatti gargaara. Faayidaa biraa Cengkeh keessaa, fayyaa nyaata qorqochuu gargaaruu, dhibee onnee hir’isuu, akkasumas fayyaa lafee gargaaruun ni argamu. Dhuma kana keessatti, qoricha ‘eugenol’ jedhamu, kan farra-micirjirtii fi farra-dhibee ta’uu danda’u, of keessaa qaba.

Aadaa tokko tokko keessatti, Cengkehn akka qoricha aadaatti fayyadama. Fakkeenyaaf, Indoneeziyaa keessatti, sigaaraa ‘kretek’ jedhamu keessatti fayyadama. Cengkehn urgaa isaa guddaatiin, mi’aa isaa addaatiin, akkasumas faayidaa fayyaa isaa hedduutiin, qoricha dinqisiisaa addunyaa kanaa keessaa isa tokkodha. Spices in `lokum` (Turkish Delight) fi nyaata biroo hedduu keessatti Cengkehn mi’aa guddaa kenna.

Cengkeh gogaa, nyaata mi’eessuuf qophaa’e.

Kayu Manis (Cinnamon): Qolloon Mi’aa fi Urgaa

Kayu Manis, yookiin cinnamon, qolloon muka Cinnamomum jedhamu irraa argamuudha, kunis Indoneeziyaa, Sri Laankaa fi biyyoota Eshiyaa bahaa keessatti baay’inaan argama. Kayu Manis kun baroota kumaa oliif bittaa fi gurgurtaa addunyaa irratti bakka guddaa qaba. Mi’aa isaa addaatiin, urgaa isaa guddaatiin, akkasumas faayidaa fayyaa isaa hedduutiin, nyaata garaagaraa keessatti, kan akka nyaata Awurooppaa, nyaata Hindii, akkasumas nyaata Chaayinaa, keessatti fayyadama. Kayu Manis kun nyaata keekii, shaayii, akkasumas kofii keessatti fayyadama.

Faayidaa Fayyaa fi Gosa Kayu Manis

Kayu Manis faayidaa fayyaa hedduu qaba. Kana keessaa tokko, sukkaara dhiigaa hir’isuu, fayyaa onnee gargaaruu, akkasumas farra-micirjirtii fi farra-dhibee ta’uu isaa dabalata. Kayu Manis kun, akka qorannoon tokko tokko argisiisutti, dhibee qaama saalaa, kan akka dhibee dhiigaa, hir’isuu danda’a. Qoricha ‘cinnamaldehyde’ jedhamu of keessaa qaba, kunis faayidaa fayyaa Kayu Manis keessaa isa tokkodha.

Gosa Kayu Manis lamaatu jira: Ceylon Cinnamon (yookiin “Kayu Manis Dhugaa”) fi Cassia Cinnamon. Ceylon Cinnamon yoo xiqqaate mi’aa isaa, urgaa isaa fi qulqullina isaa irraan kan ka’e, qulqullinaan beekama. Cassia Cinnamon immoo Kayu Manis baay’ee argamuudha, kunis mi’aa isaa baay’ee guddaadha. Indoneeziyaan madda Cassia Cinnamon, kan bittaa fi gurgurtaa addunyaa irratti bakka guddaa qaba. Kunis spices in `aspices` addunyaa keessatti bakka guddaa qaba.

Kayu Manis gogaa fi daakame, nyaata keenyaaf urgaa fi mi’aa dabalata.

Dhaala Indoneeziyaa Dhaaltuu

Qorichaaleen Indoneeziyaa, kan akka Pala, Bunga Pala, Cengkeh, fi Kayu Manis, dhaala dinqisiisaa addunyaa kanaaf dhaaltu. Isaan kun mi’aa fi urgaa nyaata keenyaaf dabaloo qofa osoo hin taane, fayyaa keenyaafis faayidaa guddaa qabu. Seenaan sejarah jalur rempah, kan qorichaalee kana qabatee dhufe, eenyummaa addunyaa uume. Adeemsa kana keessatti, bittaa fi gurgurtaan `aspices` kun aadaa fi dinagdee addunyaa irratti dhiibbaa guddaa fide. Dhalli pusaka rempah kana eeguun dhaloota dhufuuf dhaalchisuun murteessaa dha.

Indoneeziyaan, qorichaalee kana oomishuudhaan, addunyaa irratti beekamti. Qulqullina olaanaa fi urgaa isaanii adda ta’eef, qorichaaleen Indoneeziyaa beekamtii guddaa qabu. Akka warra isa nutmeg yookiin mace beekamutti, qulqullinni qorichaalee Indoneeziyaa beekamaadha. Baroota hedduudhaaf, Indoneeziyaan akka madda qorichaalee qulqullina olaanaa qabaniitti beekamti. Kanaaf, yoo qorichaalee qulqullina olaanaa qaban barbaaddan, Indoneeziyaa filannoo isinitti ta’uu danda’a.

Qorichaalee Indoneeziyaa Qulqullina Olaanaa Qaban argachuuf

Qorichaaleen Indoneeziyaa, Pala, Bunga Pala, Cengkeh, fi Kayu Manis, mi’aa fi urgaa qofa osoo hin taane, seenaa, aadaa fi faayidaa fayyaa guddaa of keessaa qabu. Dhaala kana eeguun, akkasumas addunyaaf beeksisuun dirqama keenya. Yoo qorichaalee Indoneeziyaa dhugaa, qulqullina olaanaa qaban barbaaddan, Inaspices.com bakka itti argattuudha. Inaspices.com qorichaalee mi’aa fi urgaa qaban, kan fayyaa keessaniif faayidaa guddaa qaban, isiniif dhiheessa.

Qorichaalee keenya keessaa:

• Nutmeg (Pala), kan urgaa fi mi’aa nyaata keessaniif dabalu.
• Mace (Bunga Pala), kan mi’aa fi urgaa adda ta’e qabu, nyaata keessaniif haala addaa kenna.
• Clove (Cengkeh), kan urgaa isaa guddaatiin, nyaata fi dawaa aadaa keessatti fayyadamuun ni danda’ama.
• Cinnamon (Kayu Manis), kan mi’aa fi urgaa isaa guddaatiin, fayyaa keessaniif faayidaa guddaa qabu.

Hojii Inaspices.com irraa qorichaalee kana bituun, addunyaa qorichaalee Indoneeziyaa hawwata qabeessaa kana keessa seenuuf tarkaanfii jalqabaa fudhataniittu. Dhaala qorichaalee Indoneeziyaa nu waliin haa eegnu!

Qulqullina olaanaa Mace Nutmeg Inaspices.com irraa.

Clove (Cengkeh) Inaspices.com irraa.

Nutmeg (Pala) qulqulluu Inaspices.com irraa.

Cinnamon (Kayu Manis) urgaa adda ta’e Inaspices.com irraa.